خطر بیخ گوش مسجد جامع اصفهان

محدوده وسیعی از بافت تاریخی شمال مسجد جامع اصفهان که شامل مجموعه خانه‌های تاریخی است، در آستانه تبدیل‌شدن به دانشگاه است. این محوطه تاریخی شامل خانه‌های تاریخی بافت شمالی مسجد عتیق، خانه امام جمعه و خانه بهرامی است.

کارشناسان بر این باورند در صورت اجرا شدن طرح ساخت دانشگاه در حریم مسجد جامع عتیق اصفهان، بدون در نظر گرفتن ضوابط سازمان میراث فرهنگی و یونسکو، امکان خارج شدن این اثر تاریخی- که بتازگی در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید- از فهرست جهانی وجود دارد.

این تصمیم در حالی توسط مدیران اجرایی شهر اصفهان، با هماهنگی سازمان مسکن و شهرسازی اتخاذ شده که سازمان میراث فرهنگی از چگونگی آن ابراز بی‌اطلاعی می‌کند. بر اساس این طرح، احداث دانشگاهی با وسعت 30 هزار متر در شمال مسجد جامع عتیق در دستور کار قرار گرفته ‌است. به گزارش خبرگزاری میراث فرهنگی، این در حالی است که کمیته حفظ میراث جهانی یونسکو با ثبت این مسجد در فهرست میراث جهانی از ایران خواسته که برای مرمت و حفاظت محوطه شمالی میدان عتیق که در مجاورت مسجد جامع واقع است، پروژه‌ای طراحی و نظارت بیشتری اعمال شود.

عملیات احیای میدان عتیق (میدان امام علی) در حالی با شتاب پیش می‌رود که در جنوب مسجد جامع اصفهان، بخش عظیمی از بافت تاریخی را در معرض تخریب قرار داده ‌است. به استناد نقشه میدان امام علی که توسط سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری اصفهان تهیه و در معرض دید شهروندان قرار گرفته است، بخش‌هایی از این محوطه تبدیل به «بازار امام علی» می‌شود. سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری در نهم تیرماه امسال برای ساخت این بازار که بازار هارونیه را به بازار ریسمان متصل می‌کند، بخش‌هایی از گذر تاریخی هارونیه مشتمل بر «حمام کرسی» و یک خانه تاریخی در مجاورت سقاخانه تاریخی را تخریب کرد. بناهای تاریخی تخریب شده شرق گذر هارونیه در نقشه مصوب طرح میدان عتیق جزو بناهایی بود که حفظ آنها ضروری بود.

بخش جنوبی حریم مسجد جامع عتیق امروز تبدیل به میدان، پارکینگ و زیرگذر شده و تغییر کاربری تجاری یافته است. علیرضا جعفری زند، باستان‌شناس، از این طرح به عنوان بلای جان بافت تاریخی اطراف مسجد جامع یاد می‌کند و می‌گوید: «میدان عتیق (امام علی) بدون شک تجاری طراحی شده و ساخته می‌شود. این مجموعه تجاری در حال ساخت، سبب بالا رفتن قیمت زمین‌های این محدوده شده که به تنهایی و حتی بدون در نظر گرفتن تخریب‌های مجریان این پروژه، بافت دست‌نخورده و تاریخی را در معرض تخریب و نوسازی‌قرار می‌دهد.

با اجرای پروژه میدان امام علی که در ابتدا از آن به عنوان طرح احیای میدان عتیق یاد می‌شد، اکنون این بافت تاریخی و حریم جنوبی مسجد جامع اصفهان درگیر ساخت‌وسازهای تجاری به همراه ایجاد پاساژها و پارکینگ‌ها شده است؛ محوطه تجاری‌ای که بار ترافیکی را بر این بافت تاریخی ـ گردشگری تحمیل می‌کند و حجم تخریب‌ها و نوسازی‌ها را شدت می‌بخشد. جعفری زند با اشاره به افزایش حجم تخریب‌ها پس از اتمام طرح میدان عتیق می‌گوید: کندوکاوها و ساخت‌وسازهای صورت گرفته، چهره اصیل بافت تاریخی را مخدوش کرده است و سبب شده تا بیشتر بناهای تاریخی در معرض خطر قرار بگیرد.