ساخت کارخانه در کنار تالاب شادگان

طرح فولاد شادگان که در سال 88 مجوز احداث آن از سوی محیط‌زیست استان خوزستان صادر شد، در زمینی به مساحت 250 هکتار در مجاورت تالاب شادگان در حال ساخت است و به گفته معاون عمرانی استاندار خوزستان تا سال آینده به بهره‌برداری می‌رسد.

تالاب شادگان که 34 درصد وسعت تالاب‌های بین‌المللی کشور را به خود اختصاص می‌دهد، در سال 1354 در فهرست آثار طبیعی یونسکو به ثبت رسید و به عنوان یک تالاب بین‌المللی شناخته شد،‌ اما 18 سال بعد یعنی در سال 1372 در فهرست مونترو ( تالاب‌های در حال تخریب) قرار گرفت.

عوامل متعدد فراوانی قرار گرفتن شادگان در این فهرست را رقم زده است که به گفته کارشناسان، ورود پساب‌ها و ضایعات کارخانجات طرح توسعه نیشکر به آن، تعریض جاده ارتباطی آبادان و اهواز ـ قفاس به سمت تالاب، خاک‌برداری از حاشیه و درون تالاب، قطع گیاهان، عبور لوله‌های نفت از داخل تالاب با توجه به پوسیدگی اغلب آنها، دفع زباله در درون تالاب، ورود کودهای شیمیایی و مواد ضدعفونی‌کننده دامداری‌ها و مرغداری‌ها به تالاب، وجود صنایع متعدد پتروشیمی در اطراف تالاب و ورود بیش از 50 میلیون متر مکعب فاضلاب شهری و صنعتی به آن و همچنین کاهش دبی رودخانه کارون از مهم‌ترین عوامل تهدیدکننده است.

اگرچه برخی مسئولان، اشتغالزایی حدود 2000 نفری را یکی از دلایل صدور مجوز برای احداث این کارخانه عنوان کرده‌اند، اما یکی از کارشناسان محیط‌زیست دراین‌باره معتقد است: در صورت رعایت نکردن استانداردهای زیست‌محیطی تبعات منفی فعالیت این کارخانه بسیار بیشتر از مزایای آن است.

صغری رستمی با اشاره به خطراتی که کارخانه در صورت رعایت نکردن ملاحظات زیست‌محیطی برای تالاب به‌وجود خواهد آورد،‌ به جام‌جم می‌گوید: ورود فاضلاب صنعتی و ‌فاضلاب انسانی از جمله عوامل آلوده‌کننده دریاچه و پراکنش پودر آهن نیز سبب آلودگی هوای محیط خواهد شد. ضمن این‌که کارخانه برای فعالیت خود نیاز به آب زیاد دارد که آن را نیز از تالاب می‌گیرد، این در حالی است که سطح آب تالاب در سال‌های اخیر بسیار پایین آمده است و مشکل کمبود آب دارد.

وی تاکید می‌کند: اداره محیط‌زیست به هیچ عنوان برای واحدهای صنعتی و تولیدی که هنگام احداث، ملاحظات زیست محیطی را رعایت نکنند، مجوز بهره برداری صادر نمی‌کند، هرچند که پیش از آن این واحدها مجوز زیست‌محیطی دریافت کرده باشند.

در همین حال، محسن پویا، معاون عمرانی استاندار خوزستان نیز با بیان این‌که این پروژه در قالب طرح مهر ماندگار قرار خواهد گرفت، از حضور تالاب بین‌المللی شادگان در فهرست تالاب‌های در معرض خطر کنوانسیون رامسر (فهرست مونترو) اظهار بی‌اطلاعی می‌کند و می‌گوید: هر چند حجم آب ورودی به تالاب شادگان مطابق انتظار نیست و مانند سایر تالاب‌ها با کاهش حقابه مواجه است، اما وضع تالاب شادگان از هورالعظیم که بخش عمده آن خشک شده بهتر است.

وی تاثیر منفی احداث کارخانه فولادسازی بر تالاب بین‌المللی شادگان را رد کرده و می‌افزاید: اگر چه تأمین آب این تالاب با مشکل روبه‌روست، اما این مسأله ارتباطی به فعالیت کارخانه فولاد شادگان ندارد.

در همین حال، مدیرکل محیط‌زیست استان خوزستان نیز معتقد است: اگر استانداردهای خروج پساب‌های صنعتی رعایت شده و پسماندها پالایش شود،‌ تهدیدی از ناحیه این کارخانه متوجه تالاب نیست.

احمدرضا لاهیجان‌زاده در گفت‌وگو با جام‌جم با بیان این‌که رعایت استانداردهای زیست‌محیطی برای این‌چنین صنایعی بسیار ضروری‌‌تر است،‌ درباره وضع فعلی تالاب اظهار می‌دارد: این تالاب از نظر میزان آب به دو دلیل نسبت به سایر تالاب‌های استان وضع بهتری دارد. اول این‌که رودخانه جراحی که تامین کننده آب شیرین شمال تالاب است، نسبت به سایر رودخانه‌های استان آورد بهتری دارد و دوم این‌که به دلیل ورود زهکش نیشکرهای شرق رودخانه کارون، بخشی از آب غرب تالاب از این طریق تامین می‌شود.

لاهیجان‌زاده با بیان این‌که زهکش نیشکر به دلیل شوری بیش از اندازه در گذشته یکی از تهدیدات تالاب به شمار می‌رفت،‌ اما در حال حاضر این تهدید با رفع این شوری از میان رفته است، می‌افزاید: ورود فاضلاب تصفیه نشده شهر شادگان به تالاب، تعریض جاده‌ها در اطراف تالاب و تامین نشدن حقابه تالاب از جمله مواردی است که حیات تالاب شادگان را تهدید می‌کند.

مدیر محیط‌زیست استان خوزستان که از حضور تالاب شادگان در فهرست تالاب‌های در معرض خطر یونسکو بی‌خبر است، درباره تاثیر منفی کارخانه فولادسازی بر حیات تالاب نیز می‌گوید: اهدای مجوز ساخت و بهره‌برداری به چنین پروژه‌هایی پس از ارزیابی زیست‌محیطی و تعهد به رعایت تمام اصول و بندهای مورد نظر محیط‌زیست صادر می‌شود و این پروژه نیز از این مورد مستثنا نیست. ضمن این‌که اگر مجریان پروژه به تعهدات خود مبنی بر لحاظ کردن نکات ایمنی و استاندارد پایبند نباشند، مجوز بهره‌برداری برای فعالیت کارخانه صادر نخواهد شد.

لاهیجان‌زاده ضمانت اجرای اصول زیست محیطی در حین فعالیت کارخانه را قانون عنوان و تاکید می‌کند: در صورت هرگونه تخلف و ورود هرگونه آلودگی به درون تالاب کوتاه نمی‌آییم و این مساله را از طریق قوه قضاییه دنبال خواهیم کرد، هرچند در نهایت تصمیم‌گیری با قوه قضاییه است و ما نیز قدرت قانونی خود را از این قوه دریافت می‌کنیم.

وی در پاسخ به این پرسش که چرا کارخانه در مجاورت تالابی که از حساسیت ویژه برخوردار است،‌ احداث می‌شود، تصریح می‌کند: این پرسش اکنون موضوعیت ندارد، چرا که به هرحال سال‌ها از صدور مجوز آن می‌گذرد،‌ اما این کارخانه در هر جای دیگری نیز احداث می‌شد،‌ ویژگی‌ها و حساسیت خاص خودش را داشت. در هر صورت اگر کنترل این آلودگی‌ها به نحو صحیح اعمال شود از تبعات احتمالی آن کاسته می‌شود.

لاهیجان‌زاده به ساخت تصفیه‌خانه‌ای در شرق تالاب و به منظور پالایش آلودگی‌های این بخش از تالاب اشاره می‌کند و می‌گوید: این تصفیه‌خانه هم‌اکنون در مجاورت صنایع فولاد با 95 درصد پیشرفت فیزیکی در حال ساخت است و در دهه فجر امسال به بهره‌برداری می‌رسد.

تالاب شادگان جزو 18 تالاب بین‌المللی ثبت شده است، این تالاب در آبان ماه 1383، به دلیل اقدام شهرداری آبادان که 38هزار مترمکعب از زباله‌های نفتی منطقه گیسی را از زیر خاک خارج و در تالاب شادگان ریخت، با یک فاجعه‌ز‌یست محیطی رو‌به‌رو شد.

فاطمه مرادزاده / گروه ایران