پرنده‌ها از‌تالاب «قوریگل» کوچ می‌کنند

دریاچه قوریگل که از زیستگاه‌های مهم پرندگان آبزی و پایگاه زادآوری اردک سر سفید است، در 18 کیلومترى شمال غربی بستان‎آباد تبریز قرار دارد. آب این دریاچه بیشتر از رودها و آبراهه‎هاى فصلى و سیلابى و به مقدار کمتر از طریق چشمه‎هاى زیر دریاچه تامین می‎شود و شیرین است.

به گفته کارشناسان محیط‌زیست، در گذشته نه‌چندان دور، تالاب حدود 16 کیلومتر مربع مساحت داشت و ژرفای آن در عمیق‌ترین نقطه به 5 متر می‌رسید که این میزان در سال‌های اخیر به 2 متر کاهش یافته و سرنوشتی مانند دریاچه ارومیه در انتظار آن است.

مدیرکل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان شرقی، کاهش آب در حوضه آبریز تالاب قوریگل را به علت بهره‌برداری‌های خارج ظرفیت از آب‌های زیرزمینی که اغلب به مصارف کشاورزی می‌رسد، عنوان می‌کند. ‌ بیوک رئیسی با بیان این‌که کارایی ناکافی کانال در تامین حقابه تالاب نیز یکی دیگر از عوامل مهم کاهش سطح آب دریاچه در سنوات اخیر است، درباره حل این مشکل می‌گوید: مصوبه اصلاح و بازسازی کانال آبرسانی قوریگل در قالب پروژه‌های اولویت‌دار احیای حوضه آبریز دریاچه ارومیه، لحاظ شده و شرکت سهامی آب منطقه‌ای استان متولی اجرای آن است. ‌ وی درباره مدیریت بهره‌برداری‌ها و جلوگیری از بهره‌برداری‌های خارج ظرفیت در حوضه آبریز تالاب نیز می‌افزاید: در این خصوص برنامه جامع مدیریت حوضه آبریز، تهیه شده و در مرحله نهایی تصویب قرار دارد.

در همین حال، معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی آذربایجان شرقی معتقد است: کشاورزان به‌هیچ‌وجه خارج از ظرفیت مورد نیاز خود، آب برداشت نمی‌کنند و تنها براساس حقابه‌ای که سازمان آب منطقه‌ای استان برای آنها تعیین کرده است از آب این تالاب استفاده می‌کنند.‌ ایوب ایرانی‌فام می‌گوید: با وجود این سعی خواهیم کرد امسال با جایگزین کردن آبیاری تحت فشار و قطره‌ای تا حدود زیادی در مصرف آب صرفه‌جویی کنیم.

استاندار آذربایجان شرقی نیز با بیان این‌که تالاب بین‌المللی قوریگل یکی از تالاب‌های اقماری دریاچه ارومیه است، می‌گوید: درصدد هستیم با انجام اقدامات اساسی و سریع، تاحدودی به مشکل تالاب کمک کنیم، زیرا حل مشکل این دریاچه، بحران دریاچه ارومیه را نیز کاهش می‌دهد. ‌ احمد علیرضا‌بیگی می‌افزاید: در همین راستا سال گذشته عملیات لایروبی دستی و ماشینی در طول 5 کیلومتر از تالاب و با اعتباری بالغ بر 700 میلیون ریال صورت گرفت.‌ به گفته وی، در سال جاری علاوه بر جبران 18 سانتی‌متر کسری تراز تالاب نسبت به سال قبل، سطح نهایی آن حدود 6 سانتی‌متر افزایش یافته است.

بیگی درخصوص دیگر اقدامات انجام شده برای حل مشکل قوریگل می‌گوید: به منظور مطالعه و بهسازی و تعمیرات محل خط آبرسانی، مشاوری انتخاب شده و مطالعات آن در حال انجام است. ضمن این‌که اسناد مناقصه فاز اول برای 4 کیلومتر خط آبرسانی ارائه شده و برای اجرا و تعمیرات و بهسازی همین میزان خط آبرسانی، پیمانکاری انتخاب شده که با اعتباری بالغ بر 350 میلیون تومان در حال تجهیز کارگاه است.

کارشناسان محیط زیست معتقدند عدم کارایی کافی کانال صبری چای در تامین حقابه تالاب، مهم‌ترین عامل کاهش آب آن در سال‌های اخیر است.

رئیسی، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست استان به دلایل این ناکارایی اشاره کرده و می‌گوید: فرسوده شدن دیواره‌های کانال در اثر شرایط جوی و دستکاری‌های غیراصولی توسط بهره‌برداران محلی و سرمای شدید در فصل زمستان که به یخ‌زدگی آب داخل کانال منجر می‌شود و عدم اصلاح و بازسازی این کانال به علت نبود اعتبار از یک‌سو و کاهش بارندگی از سوی دیگر باعث افت کارایی کانال آبرسانی و کاهش آب تالاب شده است.

در همین حال، فرماندار شهرستان بستان‌آباد معتقد است: عملیات ترمیم و بازسازی کانال از چند سال پیش آغاز شده و سال گذشته نیز به صورت کامل بازسازی شد، به طوری که تا 28 اردیبهشت امسال آب در مسیر کانال جریان داشت و به داخل تالاب سرازیر می‌شد.

به عقیده کارشناسان محیط‌زیست، خشک شدن تالاب قوریگل نه‌تنها بر آب و هوای منطقه تاثیر بسزایی خواهد گذاشت و پتانسیلی برای آلودگی هوای منطقه به شمار می‌رود، بلکه بر وضعیت سفره‌های آب زیرزمینی و کشاورزی نیز اثر می‌گذارد و علاوه بر از بین رفتن زیستگاه 111 گونه جانوری مهره‌دار و پرندگان آبزی و کنار آبزی، پتانسیل زیست‌محیطی و گردشگری آن نیز به یک چالش بزرگ تبدیل خواهد شد.

رئیسی ، مدیرکل حفاظت محیط‌زیست آذربایجان شرقی با تاکید بر لزوم همکاری مدیریت ارشد استان برای جلوگیری از وقوع یک فاجعه ‌زیست‌محیطی در آذربایجان شرقی خاطرنشان می‌کند: به نظر می‌رسد ورود فوری مقامات ارشد استان برای رفع مشکلات فنی و مالی لازم در راستای جلوگیری از خشک شدن تالاب بین‌المللی قوریگل بسیار ضروری است.

سعیده دلال علیپور‌ /‌ جام‌جم تبریز