رقابت فیلم‌های اجتماعی در اکران 91

با نگاهی به اکران سال 91 می‌توان دید که سهم سینمای اجتماعی بیش از دیگر گونه‌های سینمایی است. سینمایی که تا چندی پیش گلایه از حجم بالای تولیدات کمدی داشت، امسال بیشترین تولیداتش به سینمای اجتماعی اختصاص گرفته است.

آغاز اکران سال 91 برای سینمای ایران با واکنش‌هایی که 2 فیلم سینمایی «گشت ارشاد» و «خصوصی» به‌همراه داشت، دچار تنش شد. این سینما که تا به حال 2 فیلم مشکل‌دار همزمان را در اکران ندیده بود، با خلع‌سلاح شدن 2 فیلم هنگام اکران عمومی مواجه شد و شاید از همین رو بود که در اکران دوم نوروز کمتر تهیه‌کننده‌ای میل به قرار گرفتن فیلمش در فهرست اکران داشت.

ادامه اکران 91 با فیلم‌هایی که به نظر می‌رسید با اقبال عمومی بیشتری روبه‌رو شود، همچون نارنجی‌پوش ادامه یافت و نوبت به فیلم‌هایی چون چک و روزهای زندگی رسید. فیتیله و ماه‌پیشونی، قلاده‌های طلا، انتهای خیابان هشتم، گشت ارشاد، خصوصی، چک، نارنجی‌پوش، شبکه، دوستی از جنس آتش و روزهای زندگی فیلم‌هایی بود که در ابتدای چرخه اکران سال 91 قرار گرفت.

فهرست تولیدات سال 90 را بیش از 60 فیلم تشکیل می‌دهد که پروانه نمایش دائم و موقت از اداره کل نظارت و ارزشیابی سینمای حرفه‌ای دریافت کرده‌اند و بتدریج در نوبت اکران قرار می‌گیرند. این فیلم‌ها به لحاظ مضمون و ساختار همچون فیلم‌هایی که تاکنون به نمایش عمومی درآمده‌، متنوع است، اما باید دید این تنوع تا چه حدی در تمامی طول سال مخاطب را با خود همراه می‌کند.

در نگاه نخست این فهرست شامل 3 فیلم انیمیشن سرزمین خواب (علی لطفی)، داستان سامرا (سلطانی) و تهران 1500 (بهرام عظیمی) می‌شود. این اولین بار است که در سینمای ایران 3 فیلم بلند انیمیشن همزمان تولید می‌شود و هر سه نیز نامزد اکران عمومی حتی برای نوروز بوده است.

این سه اثر مضامینی اجتماعی، کودک و مذهبی دارد که هر کدام به سهم خود به سینمای انیمیشن امسال تنوع می‌بخشد. هرچند استقبال از این فیلم‌ها در جشنواره فیلم فجر به جز فیلم «تهران 1500»، زیاد نبود، ولی به هر روی مخاطب سینمای انیمیشن می‌تواند در سال آتی شاهد نمایش 3 انیمیشن بر پرده سینماها باشد.

بانگاهی به 6 فیلم سیاسی قلاده‌های طلا (ابوالقاسم طالبی)، محرمانه تهران (مهدی فیوضی)، تلفن همراه آقای رئیس‌جمهور (علی عطشانی)، فیلادلفی (سیدمجتبی اسدی‌پور و اسماعیل رحیم‌زاده)، گیرنده (مهرداد غفارزاده) و خودزنی (احمد کاوری)‌ که در لیست اکران سال 91 قرار دارد، می‌توان دید که به ژانر سیاسی در اکران 91 توجه ویژه‌ای شده است.

از بین این آثار فیلم‌های «قلاده‌های طلا» تاکنون روی پرده رفته است که استقبال نسبی خوبی هم از آنها صورت گرفت. فیلم سیاسی تلفن آقای رئیس‌جمهور (علی عطشانی) هم جزو فیلم‌های اکران امسال است که به صورت زیرپوستی مضمونی اجتماعی را نیز مدنظر دارد. این فیلم که قرار بود اوایل امسال به اکران عمومی در آید، گویا دچار برخی مشکلات برای نمایش شده است.

بیشترین سهم سینمای اکران 91 به فیلم‌های اجتماعی اختصاص دارد که مثل همیشه قوی‌ترین ژانر سینمای ایران به شمار می‌آید. فیلم‌هایی با مضمون اجتماعی که تا پایان سال رنگ پرده سینما را می‌بینند، عبارتند از: برف روی کاج‌ها (پیمان معادی)، آمین خواهیم گفت (سامان سالور)، یک پذیرایی ساده (مانی حقیقی)، بوسیدن روی ماه (همایون اسعدیان)، پل چوبی (مهدی کرم‌پور)، پله آخر (علی مصفا)، یک عاشقانه ساده (سامان مقدم)، یک روز دیگر (حسن فتحی)، یکی می‌خواد باهات حرف بزنه (منوچهرهادی)، در انتظار معجزه (رسول صدرعاملی)، اکباتان (مهرشاد کارخانی)، بغض (رضا درمیشیان)، بی‌خداحافظی (احمد امینی)، شیر تو شیر (ابراهیم فروزش)، میگرن (مانلی شجاعی‌فرد)، زندگی خصوصی آقا و خانم میم (روح‌الله حجازی)، من و زیبا (فریدون حسن‌پور)، آزمایشگاه (حمید امجد)، بی‌تابی بیتا، آزادراه (عباس رافعی) و پس‌کوچه‌های شمرون (کامران قدکچیان)‌.

برخی از این آثار همچون بوسیدن روی ماه، یک پذیرایی ساده، پله آخر، یکی می‌خواد باهات حرف بزنه و برف روی کاج‌ها از استقبال خوبی در جشنواره سی‌ام فیلم فجر برخوردار شد. این استقبال حاکی از آن است که فیلم‌های اجتماعی امسال می‌تواند مخاطبان زیادی را به سینماها بکشاند.

ضدگلوله (مصطفی کیایی)، خرس (خسرو معصومی)، شور شیرین (جواد اردکانی)، سفر سرخ (حمید فرخ‌نژاد) و ملکه (محمدعلی باشه‌آهنگر) فیلم‌های دفاع مقدسی امسال است که یا همچون «خرس» بازتاب این واقعه است یا مثل «ضدگلوله» در بستری کمدی به این فضا نگاه می‌کند. در میان این فیلم‌ها «ملکه» در دل جنگ به سینمای دفاع مقدس پرداخته است و «شور شیرین» زندگینامه شهید کاوه را به تصویر کشیده است.

فیلم‌هایی چون بیداری (فرزاد موتمن) به تاریخ انقلاب اسلامی و راه بهشت (مهدی صباغ‌زاده)، اینجا شهر دیگری است (احمدرضا گرشاسبی) و قبیله من (غلامرضا آزادی) روایت داستان در بستری تاریخی را مد نظر قرار داده‌اند.

وجود 6 فیلم کودک در فهرست اکران 91 نشانگر توجه بیشتر به این سینمای مهجور است.

پرواز بادبادک‌ها (علی قوی‌تن)، پیشونی سفید (سید‌جواد هاشمی)، یک فراری از بگبو‌ (هاتف علیمردانی)، ننه قلی (پرویز صبری)، سلام بر فرشتگان (فرزاد اژدری) و کلاه‌قرمزی (ایرج طهماسب) فیلم‌های سینمای کودک سال 91 را تشکیل می‌دهد.

در این میان «کلاه قرمزی و بچه‌ننه» و «پیشونی سفید» براساس سابقه استقبال مخاطب از شخصیت کلاه قرمزی در اکران و بهره‌گیری از بازیگران چهره، اکران پرفروشی را نوید می‌دهد.

سینمای کمدی از جمله ژانرهایی است که در چند سال اخیر، پررنگ بودنش در سینمای اکران مورد انتقادهای شدید واقع شده است. این گونه از سینما امسال نسبت به چند سال اخیر کمتر رنگ پرده سینماها را به خود می‌بیند.

رضا هرگز نمی‌خوابد (رضا عطاران) و بی‌خود و بی‌جهت (عبدالرضا کاهانی)‌ فیلم‌های کمدی اکران سال 91 است که رضا عطاران در هر دو ایفای نقش کرده است. برخلاف سال‌های گذشته که سینمای کمدی سرلوحه اکران قرار داشت، سال 91 از کمترین تولیدات کمدی برخوردار است. اگر بخواهیم دیگر ژانرها را در کنار آن در نظر بگیریم، فیلم «گشت ارشاد» و «ضد گلوله» را هم می‌توان در این رده به شمار آورد.

در مجموع اکران سال 91، بیشتر به فیلم‌های اجتماعی تعلق دارد و پس از آن فیلم‌های سیاسی، دفاع مقدس، تاریخی، خانوادگی، ملودرام و کمدی به نمایش در خواهد آمد.

آزاده کریمی ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر