شایع‌ترین سرطان‌های زنان

سرطان پستان: سرطان پستان شایع‌ترین سرطان و دومین عامل مرگ و میر در زنان است. در حال حاضر ماموگرافی تنها روش غربالگری در دسترس برای تشخیص موارد غیرقابل کشف در حین معاینه و تشخیص موارد پنهان سرطان پستان است. این روش تشخیص مرحله سرطان و انتشار به غدد لنفاوی را آسان‌تر می‌کند.

ضمن این که ماموگرافی بین سنین 40 تا 50 سال، به فاصله یک تا 2 سال و پس از 50 سالگی به صورت سالانه توصیه می‌شود.

گرچه ماموگرافی بهترین و زودرس‌ترین روش تشخیص مراحل اولیه سرطان پستان است، معاینه ماهانه پستان توسط خود شخص به تشخیص سرطان پستان در مراحل ابتدایی کمک می‌کند، به‌طوری که آمار نشان می‌دهد 70 درصد موارد سرطان پستان را خود بیمار تشخیص می‌دهد و به پزشک مراجعه می‌کند، در این موارد توده پستانی بزرگ‌تر از دو سانتی‌متر است.

معاینه پستان‌ها توسط پزشک نسبت به معاینه خود بیمار با دقت بیشتری در تشخیص مراحل اولیه سرطان کمک‌کننده است، چون توده حدود یک سانتی متر توسط پزشک قابل لمس خواهد بود. به این ترتیب ماموگرافی، معاینه هر شش ماه یکبار توسط پزشک و در نهایت معاینه ماهانه پستان‌ها توسط خود شخص در پایان عادت ماهانه روش‌های تشخیص مراحل اولیه سرطان پستان است.

سرطان ریه: سرطان ریه یکی از علل اصلی مرگ در مردان و زنان است، اعتیاد به سیگار از عوامل موثر این بیماری است. هیچ‌گونه شواهدی دال بر شدت موثر بودن غربالگری برای تشخیص سرطان ریه در دست نیست. ولی توصیه می‌شود سالانه در سنین بالای50 سال رادیوگرافی ریه انجام شود؛ بخصوص در موارد اعتیاد به سیگار و وجود علائم ریوی این مساله بیشتر توصیه می‌شود.

سرطان روده بزرگ و مقعد: برای غربالگری سرطان روده بزرگ و مقعد بعد از 50 سالگی، انجام آزمایش مدفوع از نظر وجود خون مخفی، معاینه سالانه مقعدی همراه با معاینه زنانگی سالانه و انجام سیگموئیدوسکوپی (آندوسکوپی قسمت پایین روده و مقعد) هر سه تا پنج سال توصیه می‌شود. البته در بیمارانی که فامیل درجه یک مبتلا به سرطان روده بزرگ و مقعد یا پولیپ دارند، سن غربالگری 40 سالگی به بعد خواهد بود.

در بیماران با سابقه خانوادگی این بیماری، باید مشاوره ژنتیک انجام شود. بیمارانی که حامل ژن بیماری هستند یا یافته‌هایی در آنها وجود دارد که قابل قضاوت نیست، باید از زمان بلوغ به طور سالانه تحت سیگموئیدوسکوپی قرار گیرند.

در بیماران دارای تاریخچه خانوادگی سرطان روده بزرگ و مقعد غیرپولیپی ارثی بخصوص اگر سرطان در سن جوانی رخ داده باشد، باید مشاوره ژنتیک انجام شود و آزمون ژنتیکی برای سرطان غیرپولیپی ارثی صورت گیرد. در این موارد باید تمام روده بزرگ از 20 تا 30 سالگی هر یک تا 2 سال و پس از 40 سالگی هر سال مورد بررسی قرار گیرد.

سرطان رحم: سرطان رحم شایع‌ترین سرطان دستگاه تناسلی زنان است، ولی چون علائم آن به صورت خونریزی غیرطبیعی ظاهر می‌شود، اکثرا در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شود و از این نظر پیش آگهی این سرطان نسبت به بقیه سرطان‌های دستگاه تناسلی بهتر است.

چون این سرطان علائم زودرس ایجاد می‌کند و غربالگری آن نیاز به بیوپسی (تکه‌برداری) مخاط رحمی دارد و این که روش‌های سونوگرافی نیز مقرون به صرفه نیست، به طور معمول در صورت نبود علائم غیرطبیعی خونریزی، غربالگری برای تشخیص این نوع سرطان در تمام بیماران توصیه نمی‌شود.

درخصوص بیماران چاق با سابقه فامیلی سرطان رحم، کولون، پستان و تخمدان، بیماران باسابقه سیکل‌های بدون تخمک‌گذاری و بیماران با سابقه درمان جانشینی استروژن بدون استفاده از پروژسترون (در صورتی که قبلا هیسترکتومی نشده باشند) بیوپسی توصیه می‌شود. از 35 سالگی، نمونه‌برداری از رحم به طور سرپایی یا پس از بستری در بیمارستان و کورتاژ تشخیصی توصیه می‌شود.

سرطان گردن رحم: سرطان گردن رحم دومین علت مرگ زنان را بعد از سرطان پستان در سنین 44 ـ 15 سالگی در جهان تشکیل می‌دهد و حتی در خیلی از کشورهای در حال توسعه شایع‌ترین علت مرگ ناشی از سرطان در زنان است. سالانه نیم میلیون مورد سرطان گردن رحم در دنیا تشخیص داده می‌شود و حدود 250 هزار مرگ، ناشی از آن است. این بیماری بر اثر ویروس پاپیلومای انسانی یا HPVs ایجاد می‌شود.

این ویروس که بر اثر تماس‌های جنسی در دستگاه تناسلی زنان جایگزین می‌شود، شایع‌ترین عامل بیماری مقاربتی را تشکیل می‌دهد. این ویروس بیشتر از 100 نوع دارد که حــــــــدود 40 مورد آن ایجاد بیماری در دستگاه تناسلی زنان می‌کند.

شایع‌ترین ویروس که در ایجاد سرطان گردن رحم نقش دارد نوع 16 و در درجه بعد نوع 18 است به‌طوری که 75 درصد موارد سرطان گردن رحم بر اثر عفونت با این دو نوع ویروس HPV ایجاد می‌شود. انواع ویروس‌های با خطر کمتر، نوع 6 و 11 هستند که 90 درصد عامل ایجادکننده زگیل‌های تناسلی هستند. سن شیوع این زگیل‌های تناسلی کمتر از 25 سالگی است.

ارتباط سرطان گردن رحم با ویروس پاپیلومای انسانی نزدیک به 100 درصد (9/99) تشخیص داده شده است، به‌طوری که مطالعات نشان داده است خطر فرد با ویروس شماره 16 (نوع پرخطر) برای ابتلا به سرطان گردن رحم 434 برابر بیش از فردی است که به این ویروس آلوده نشده است، در حالی که مثلا در مورد ارتباط سرطان ریه با سیگار این افزایش میزان خطر حدود 50 برابر است.

پاپ‌اسمیر: پیشگیری از سرطان گردن رحم به وسیله انجام تست پاپ‌اسمیر پیش از شناخت عامل ایجادکننده سرطان گردن رحم (ویروس HPV) امکان‌پذیر بوده که در حقیقت پیشگیری ثانویه با تشخیص مراحل اولیه بیماری و ریشه‌کن کردن ضایعات قبل از سرطانی است.

در این روش که یک روش سلول‌برداری مخاط گردن رحم است، تغییرات سلولی قبل از سرطان مهاجم تشخیص داده می‌شود، اما این تست 20 تا 30درصد منفی کاذب دارد، یعنی ممکن است حدود 20 تا 30 درصد موارد بیماری تشخیص داده نشود و تکرار آن موارد منفی کاذب را کم کند.

به این سبب توصیه می‌شود این تست بعد از ازدواج هر سال تا 3 سال انجام شود و در صورت منفی بودن تست (طبیعی بودن آن) فواصل به 3 ـ 2 سال یکبار افزایش داده شود. به این ترتیب با توجه به این که زمان لازم برای تبدیل تغییرات قبل از سرطان به سرطان رحم در گردن رحم حدود 10 سال است، انجام این تست با این جدول زمانی باعث تشخیص بیماری در مراحل اولیه و ریشه‌کن کردن آن می‌شود.

این روش غربالگری در کشورهای پیشرفته باعث شده است که 75 درصد خطر سرطان گردن رحم کاهش یابد، اما در کشورهای در حال توسعه به دلیل ناآگاهی از این روش غربالگری خیلی موثر نبوده است و در حال حاضر 80 درصد مرگ و میر ناشی از سرطان گردن رحم در کشورهای در حال توسعه حادث می‌شود.

سلول‌های شناور در مایع: در سال‌های اخیر با وجود تغییرات روش پاپ‌اسمیر، روش سلول‌های شناور در مایع یا Lbc هم معرفی شد؛ اما این روش هم نتوانسته در کشورهای در حال توسعه، میزان مرگ و میر ناشی از سرطان گردن رحم را کم کند. پس از شناخت HPV در خلال دهه‌های گذشته به‌عنوان عامل ایجادکننده سرطان گردن رحم از تست تشخیصی DNA ویروس در ترشحات آن استفاده شد، اما این تست در افراد سالم بخصوص جوان‌ها بدون وجود بیماری می‌توانست مثبت باشد بنابراین این تست هم به‌عنوان تشخیص ضایعات قبل از سرطان به تنهایی ارزشمند نبود، مگر این که به همراه پاپ‌اسمیر انجام می‌گرفت.

واکسن HPV: بعدها ایمونولوژیست‌ها برای پیشگیری اولیه سرطان گردن رحم به فکر تهیه واکسن HPV افتادند و سال 1990 از ذرات بدون بیماری ویروس که نقش عفونی یا سرطانی دارد، توانستند واکسن HPV تولید کنند.

دکتر فاطمه قائم مقامی - رییس انجمن سرطان‌های زنان