بلاتکلیفی طرح کاهش خطرپذیری تهران

در این میان پیش‌بینی‌ها از امکان نجات فقط دو میلیون شهروند تهرانی و زیر آوار ماندن و مرگ 60 درصد تهرانی‌ها طی دو ساعت اول وقوع زلزله واقعیت تلخی است که نگرانی‌ها از وقوع زلزله احتمالی تهران را دوچندان می‌کند.

فرسوده بودن 85 درصد مراکز درمانی و بیمارستان‌های تهران، استقرار 15 درصد منازل مسکونی تهرانی‌ها در بافت‌های فرسوده، ناایمن بودن بیش از 50 درصد ساختمان‌های تهران در برابر زلزله، روند کند نوسازی بافت‌های فرسوده و طرح‌های پیشگیرانه‌ای مانند طرح جامع کاهش خطرپذیری تهران و... تصویر چندان امیدوارکننده‌ای را از تهران پس از وقوع زلزله به‌نمایش نمی‌گذارد.

طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت که سال 87 در شورای اسلامی شهر تهران به تصویب رسید و پیش‌بینی می‌شد با اجرایی شدن آن کیفیت ساخت و سازها در پایتخت متحول شده و در نتیجه میزان خطرپذیری پایتخت نیز کاهش یابد، اما در عمل با افت و خیزهای فراوانی روبه‌رو شد.

در طرح جامع کاهش خطرپذیری تهران، اعضای شورای شهر تهران، سازمان مدیریت بحران و شهرداری تهران را مکلف کردند با همکاری سایر مراجع ذی‌ربط برنامه‌های این طرح را تهیه و گزارش آن را به شورای شهر تهران ارائه کنند؛ طرحی که حالا چهار سال است به دلایل نامشخص به‌حال خود رها شده است.

در چنین شرایطی رییس سازمان مدیریت بحران تهران روز گذشته از تکمیل طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت تا پایان امسال خبر داد و گفت: این پروژه تا پایان سال تکمیل و به شورای اسلامی شهر تهران ارائه می‌شود.

عزیزالله رجب‌زاده در گفت‌وگو با فارس درحالی که به روشنی از دلیل توقف چهار ساله در پیگیری این طرح سخنی نمی‌گوید، فقط به ارائه این توضیح که طرح مذکور یک پروژه تحقیقاتی و نیازمند زمان است بسنده می‌کند.

البته تلاش‌های خبرنگار ما نیز برای گفت‌وگو با رئیس سازمان مدیریت بحران تهران و کسب اطلاعات بیشتر درخصوص جزئیات طرح جامع کاهش خطرپذیری تهران بی‌نتیجه ماند.

چهار سال انتظار، بلاتکلیفی و معلق ماندن طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت دلیل منطقی به نظر می‌رسید برای این‌که صدای اعتراض اعضای شورای شهر را هم بلند کند؛ به طوری که رییس کمیسیون توسعه و عمران شورای شهر تهران در یکی از جلسات پایانی سال گذشته با انتقاد از بلاتکلیف ماندن طرح جامع خطرپذیری شهر تهران به صراحت عنوان کرد که بعید می‌داند این طرح به سرانجام برسد و پیگیری این موضوع نیز فایده‌ای داشته باشد.

حمزه شکیب که به نظر می‌رسید کاملا از اجرایی شدن طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت ناامید شده، گفته بود: وقتی متولیان و مجریان این طرح ضرورت اجرای آن را درک نکرده و متوجه اهمیت آن نیستند، پیگیری‌های شورای شهر نیز تاثیری نخواهد داشت.

این عضو شورای شهر تهران هرچند وزارت مسکن و شهرسازی را مرجع اصلی اجرای طرح خطر‌پذیری لرزه‌ای شهر تهران می‌داند، اما به این نکته هم اشاره کرد که بعد از تدوین این طرح، اجرای آن به عهده شهرداری گذاشته شد، ولی با تغییراتی که در سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران به وجود آمد، این طرح بلاتکلیف رها شد.

به گفته شکیب، با وجود این‌که طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت در ابتدا با شتاب خوبی آغاز شد اما با گذشت چهار سال فقط 30 درصد پیشرفت داشته است.

«همیشه هنگام وقوع یک حادثه تازه به فکر مقابله با آن می‌افتیم! » رییس کمیسیون عمران شورای شهر با یادآوری خطر وقوع زلزله تهران که همواره از سال‌های گذشته تاکنون این شهر و ساکنان آن را تهدید می‌کند، از این‌که مسوولان و متولیان سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی تا وقتی آن حادثه‌ ناگوار رخ ندهد به فکر اقدامات اساسی برای مقابله با زلزله نمی‌افتند ابراز نگرانی کرد.

گسل‌های تهران مدت‌هاست که آرام گرفته ‌است و تکانی نمی‌خورد، اما به اعتقاد بسیاری از کارشناسان باید هر لحظه منتظر جا‌به‌جایی این صفحات زیرزمینی بود.

شهر تهران روی چند گسل مشاء، ری شمالی و جنوبی، کهریزک، دارآباد، نیاوران و گرمسار قرار گرفته به‌طوری که طبق ارزیابی‌های صورت گرفته از سوی سازمان‌های امدادرسان حدود 80 درصد مساحت تهران روی گسل قرار دارد.

هر چند برخی از گسل‌های پایتخت شناسایی نشده ‌است، اما شاید حدود 9 منطقه تهران روی گسل قرار داشته باشد که شامل مناطق شمالی تهران از جمله مناطق 1، 2، 3، 4، 5 و 22 و برخی مناطق جنوبی از جمله 15 و 20 می‌شود.

اما منازل مسکونی و سایر ساختمان‌های پایتخت چقدر با این گسل‌ها فاصله دارد؟

بسیاری از کارشناسان شهری معتقدند، حریم هیچ گسلی در تهران رعایت نشده و در مکان‌هایی که نباید بلندمرتبه‌سازی صورت می‌گرفته، برج‌های چند طبقه ساخته شده است.

هر چند در مقطعی آیین‌نامه‌هایی از سوی سازمان‌های متولی از شورای شهر و شهرداری گرفته تا وزارت مسکن درخصوص ساختمان تهیه شد، اما هیچ‌کدام اجرایی نشده و در نهایت امروزه شاهد ساخت و سازهایی بی‌رویه در محدوده گسل‌ها هستیم.

آمارها می‌گوید 85 درصد بیمارستان‌های تهران فرسوده‌ است و با آمدن زلزله فرومی‌ریزد، این گفته وزیر بهداشت است که با هشدار نسبت به این موضوع معتقد است باید هر چه سریع‌تر برای مقاوم‌سازی یا نوسازی بیمارستان‌های فرسوده و قدیمی چاره‌ای اندیشید.

فقط یک دقیقه فکر کردن به این‌ که هنگام وقوع زلزله، بیمارستان‌ها و مراکز درمانی که خود باید از مقاوم‌ترین ساختمان‌ها باشند تا بتوانند به مصدومان و حادثه‌دیدگان خدمات‌رسانی کنند، نگرانی‌ها را از بابت عمق فاجعه‌ای که هر لحظه در کمین است دوچندان می‌کند.

طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت در صورت اجرا قرار بود موضوع مقاوم‌سازی و خارج کردن بیمارستان‌ها و مراکز درمانی از وضعیت نامطلوب فعلی به‌منظور خدمات‌رسانی بهتر و باکیفیت‌تر به حادثه‌دیدگان در شرایط بحران را به عنوان هدف دنبال کند.

همچنین این‌ که درمان مصدومان در شرایط بحران به چه صورت خواهد بود؟ این‌ که اصولا ظرفیت بیمارستان‌ها و مراکز درمانی شهر به اندازه‌ای است که پذیرای جمعیت قابل‌توجهی از حادثه‌دیدگان باشد؟ و... از جمله مباحثی بود که در طرح جامع کاهش خطرپذیری تهران قرار بود درباره آنها راهکارهایی اندیشیده شود.

شاید باور این‌ که روزانه دو زلزله خفیف در تهران رخ می‌دهد برای بسیاری از شهروندان تهرانی سخت باشد، اما نگران‌کننده‌تر از آن واقعیت تلخ دیگری است که رییس سازمان مدیریت بحران شهر تهران در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر از آن پرده برمی‌دارد و می‌گوید: مدیریت بحران تهران فقط می‌تواند دو میلیون شهروند تهرانی را هنگام وقوع زلزله پوشش دهد و در دو ساعت نخست 60‌درصد تهرانی‌ها (پنج میلیون نفر) زیر آوار جان می‌دهند.

به اعتقاد عزیزالله رجب‌زاده، وجود 11 هزار کیلومتر لوله‌کشی گاز و 200 هزار شیر آب در خیابان‌های پایتخت به تنهایی زندگی در تهران را وحشتناک و نگران‌کننده می‌کند و سازمان مدیریت بحران به تنهایی نمی‌تواند مردم را برای مواجهه با زلزله آماده کند و در این خصوص باید همه دستگاه‌ها با یکدیگر همکاری کنند.

اما رییس سازمان مدیریت بحران کشور بر این باور است که این سازمان برای زلزله تهران آماده است و مشکلی در این زمینه وجود ندارد.

حسن قدیمی با اشاره به وجود بیش از سه هزار هکتار بافت فرسوده در تهران، از شهروندان تهرانی می‌خواهد که با پرداخت 15 هزار تومان، منازل خود را بیمه کنند تا در صورت وقوع زلزله ضرر نکنند.

در این میان نگاه رییس جمعیت هلال احمر کشور درخصوص مخاطرات و پیامدهای زلزله احتمالی تهران کمی واقع‌بینانه‌تر به‌نظر می‌رسد؛ واقعیتی که به گفته این مقام مسوول بیان آن و هشدار نسبت به زلزله احتمالی تهران چندان به مذاق مسوولان برخی سازمان‌ها و دستگاه‌های متولی خوش نیامده است.

ابوالحسن فقیه در گفت‌وگو با خبرگزاری مهر تاکید می‌کند: هلال احمر، استانداری، شهرداری و سازمان مدیریت بحران اقدامات خوبی به منظور آمادگی در برابر زلزله احتمالی تهران انجام داده‌اند، اما هیچ‌یک از این اقدامات کفایت حادثه بزرگ زلزله تهران را نمی‌کند، زیرا وقتی زلزله 7 ریشتری در تهران رخ دهد هیچ یک از این اقدامات دیگر به چشم نمی‌آید.

به گفته وی، فقط یک زلزله 6.8 ریشتری در گسل نیاوران تهران، یک میلیون زخمی خواهد داشت.

فقیه خلوت کردن تهران را تنها راهکار موثر در این زمینه دانسته و می‌گوید: انتقال کارکنان دولت از تهران، سبک‌سازی پایتخت، ایجاد پایتخت اداری و بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده می‌تواند بخشی از دغدغه‌های امدادی هنگام وقوع زلزله تهران را برطرف کند.

حالا پس از چهار سال انتظار این بار مسوولان سازمان مدیریت بحران تهران در حالی وعده تکمیل طرح جامع کاهش خطرپذیری پایتخت تا پایان امسال را می‌دهند که شمارش معکوس برای وقوع زلزله‌ای که کارشناسان مدت‌هاست درباره آن هشدار می‌دهند آغاز شده و همین موضوع بر نگرانی‌ها از بابت غافلگیر شدن در شرایط بحران و نبود آمادگی شهروندان و مسوولان برای مواجهه با لحظات و روزهای سخت می‌افزاید.

پوران محمدی -‌ گروه جامعه