حاشیه‌ها نفس یک مصوبه سینمایی را گرفت

فیلم‌های اکران نوروزی سینماها در سال 91 اگرچه چندان پرفروش نبودند و به جز فیلم قلاده‌های طلا بقیه فیلم‌ها نتوانستند از مرز یک میلیارد بگذرند، اما حواشی پیرامون این فیلم‌ها کم نبود. این حواشی با اعتراض برخی گروه‌های سیاسی و نهاد‌های فرهنگی به 2 فیلم گشت ارشاد و زندگی خصوصی آغاز شد و با صدور بیانیه‌های موافق و مخالف ادامه پیدا کرد.

حواشی پیرامون فیلم‌های نوروزی وقتی اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم چند روز پیش در ایام جشنواره فجر قانونی تصویب شد که به موجب آن فیلم‌های راه یافته به جشنواره فیلم فجر نیازی به اجازه اکران ندارند و حضور در جشنواره به منزله مجوز اکران آنها تلقی می‌شود. اما به‌رغم تصویب این قانون درست در اولین سال اجرا و آن هم در اولین روزهای آن و در فصل اکران نوروز، ‌این قانون نقض شد. یعنی 2 فیلم گشت ارشاد و زندگی خصوصی که بدون هیچ مشکلی در جشنواره سی‌ام فیلم فجر به نمایش در آمدند و اتفاقا از سوی مردم مورد استقبال قرار گرفتند،‌ بر اثر برخی اعتراض‌ها تقریبا از چرخه اکران کنار گذاشته شدند. در حال حاضر هم به جز تعدادی محدود از سینماها باقی آنها حاضر به اکران این فیلم نیستند. بااین اوصاف شاید اولین نکته‌ای که به ذهن می‌رسد این است که یا قانون «حضور در جشنواره به جای مجوز اکران» دچار نقص‌هایی است که باید مرتفع گردد یا این‌که اگر این قانون با کارشناسی لازم وضع شده است دیگران به خصوص مسوولان سینمایی باید تحت هر شرایطی ملزم به اجرای آن باشند.

سیدضیا هاشمی، رئیس اتحادیه تهیه‌کنندگان سینمای ایران و رئیس شورای صنفی نمایش یکی از همین مسوولان سینمایی است که پس از گذشت چند روز از حواشی پیش آمده برای دو فیلم سینمایی «گشت ارشاد» و «زندگی‌خصوصی»، تغییر ترکیب اکران را بدعتی نامناسب تلقی کرد و گفت:‌ این اتفاق در آینده می‌تواند مشکلات زیادی را برای مجموعه سینمای ایران به وجود آورد. او ادامه داد:‌ زمانی که ما برای فیلم‌ها پروانه نمایش صادر می‌کردیم هرگز گمان نکردیم که برای فیلمی مانند «گشت ارشاد» مشکلی ایجاد شود. این فیلم درباره افرادی است که با لباس مبدل، مردم را چپاول می‌کنند. و هنوز هم متوجه نشدیم که این موضوع واقعا چه مشکلی دارد؟! نکته اینجاست که من بعید می‌دانم این معترضان هیچ کدام از این فیلم‌ها را دیده باشند.

هاشمی افزود:‌ فرض کنیم که هر دو فیلم «خصوصی» و «گشت ارشاد» مشکل داشته باشند؛ اما معترضان باید قانون را مدنظر قرار می‌دادند و اعتراض خود را از طریق قانون و از محل وزارت ارشاد به صورت اصولی پیگیری می‌کردند. به این روش، هیچ مشکلی به وجود نمی‌آمد و در یک فرآیند قانونی ممکن بود براحتی نظرشان پذیرفته شود.

هاشمی با تاکید مجدد بر این‌که همه باید بر قانون‌گرایی پافشاری کنیم، اظهار کرد: چگونه به خود حق می‌دهند،‌ واژه مستهجن را به فیلمی که ندیده‌اند، اطلاق کنند؟!

این تهیه‌کننده سینما در ادامه با تشریح اتفاقاتی که هنگام تجمع معترضان در مقابل وزارت ارشاد رخ داد، گفت:‌ چرا باید 150 نفر روبه‌روی وزارت ارشاد تجمع کرده و به وزیر این کشور توهین کنند؟ آیا نباید از حیثیت یکی از مقامات کشور دفاع کرد؟ جالب است که همان زمان و به‌رغم همه توهین‌هایی که شد، آقای وزیر به آن جمع گفتند که در سالن وزارت ارشاد حضور به هم رسانده و فیلم‌ها را همه با هم ببینند و درباره آنها گفت‌وگو کنند؛ اما آنها باز هم به وزیر توهین کرده و گفتند که ما می‌گوییم فیلم بد است و شما اصلا حتی حق نمایش آن را در وزارت ارشاد هم ندارید.

سید علیرضا سجادپور، مدیر کل نظارت و ارزشیابی ارشاد هم درباره حواشی اکران نوروزی 91 به «جام‌جم» گفت:‌ این حواشی بیش از این‌که جنبه حقیقی و حقوقی داشته باشد،‌ساخته ذهن و قلم اهالی رسانه بود و هیچ چیز به آن شدت و ضعفی که آنها انعکاس دادند نیست. وی افزود:‌ در حال حاضر همه چیز روند طبیعی خود را طی می‌کند و طبق روال طبیعی زمان اکران فیلم‌ها بر اساس میزان فروش،‌ این دو فیلم روزهای پایانی اکران خود را سپری می‌کنند.

وی در پاسخ به پرسش ما مبنی بر این‌که پایان اکران این دو فیلم به معنی تسلیم شدن در برابر خواسته معترضان است یا نه گفت:‌ اگر ما می‌خواستیم تابع نظر آنها باشیم باید پیش از عید این فیلم‌ها را از پرده سینما حذف می‌کردیم.

او در پایان درباره حذف اکران این فیلم‌ها در شهرستان‌ها گفت:‌ این حذف کاملا تحت کنترل و با اجازه وزارت ارشاد بوده است. تنها دو استان بدون مجوز ما اقدام به حذف این فیلم‌ها کردند که مشکل آنها هم با ابلاغ قانون رفع شد.

محمود گبرلو، روزنامه‌نگار و منتقد سینمایی هم در این باره می‌گوید: هر شخصی ممکن است با برخی از این فیلم‌ها موافق یا مخالف باشد. هر چند نمی‌توان این مساله را انکار کرد که 2 فیلم متفاوت به نمایش درآمده از نظر مضمون و داستان با دیگر فیلم‌های سینمای کشورمان فرق دارند. اتفاقا منتقدان هم نظرات کم و بیش متفاوتی درباره این فیلم‌ها داشتند و همین موضوع نیز به حساسیت شرایط موجود دامن زد. او می‌افزاید: به نظر من در بعضی مواقع اعتراض طبیعی است، اما آنچه که شاهد آن بودیم کمی دور از انتظار بود. به نظر می‌رسد رفتارهایی که انجام شد بیشتر از سوی بعضی‌ها بود که تحمل نقد را به هیچ وجه نداشتند.

گبرلو ادامه می‌دهد: من با برخی معترضان ارتباط خوبی دارم و با همین نگاه دوستانه خطاب به آنها می‌گویم بهتر بود به کارشناسان عرصه سینما مراجعه کنند و هر حرف و نقد و نظری که دارند از طریق گفت‌و‌گو با آنها مطرح کنند و به نتیجه برسند. او ادامه می‌دهد: به عنوان نمونه بیایید فیلم «گشت ارشاد» را بررسی کنیم که یک فیلم اجتماعی است و اموری چون تظاهر و ریا را نشانه می‌گیرد و سعی در بیان کاستی‌های جامعه درباره این موضوعات دارد. قرار نیست در مواجهه با این اثر، خصوصیات افراد فیلم را به خودمان بگیریم و بگوییم با تبلیغ منفی قصد از بین بردن ما را دارند.

این منتقد می‌گوید: این فیلم در واقع نوعی تذکر است و با زبان طنز رفتارهای اجتماعی ما را نقد می‌کند، اگر قرار شود فیلمی به این صورت اکران شود گویی فرصت قضاوت را از مردم گرفته ایم.

او می‌افزاید: هر رفتاری که خلاف قانون باشد، ما را در جامعه با مشکل مواجه می‌کند. آن هم در شرایطی که مسوولان سینمایی ما خود افرادی پایبند به ارزش‌ها هستند و اعتقادات محکمی دارند. بنابراین بهتر است در این شرایط رفتارهایی که در گذشته انجام می‌شده کنار گذاشته شوند.

گبرلو تاکید می‌کند: خوشبختانه هم اکنون مسوولان سینمایی کسانی هستند که می‌توان به آنها اعتماد کرد و زمام امور را به دستشان سپرد. همین موضوع موجب می‌شود که عملکرد ارشاد در پایین کشیدن فیلم‌ها از روی پرده سینما غیر قابل توجیه باشد. این منتقد بیان می‌کند: البته ناگفته نماند که مسوولان هم در این میان کمی سهل‌انگاری کردند و سازمان سینمایی در برخی موارد که نباید، کوتاه آمد. این موضوع قطعا لطمه بزرگی به ساختار سینمایی کشور می‌زند. او در پایان سخنانش می‌گوید: از یک سو رفتارهای غیرقانونی برخی دوستان و از دیگر سو تسلیم شدن عجولانه متولیان امر موجب شد درحق دو فیلم سینمایی و کارگردانان آنها اجحاف شود و همچنین مردم نتوانند بدون حاشیه و با خیال آسوده درباره آنها قضاوت کنند.

مریم اکبرلو ‌/‌ گروه فرهنگ و هنر