مردم‌نگاری، بایگانی فرهنگ با روش‌های علمی است

«مردم‌‌نگاری آموزش» ثبت بخشی از فرهنگ ایران به زبان علمی است؛ فرهنگی که در طول سال‌های اخیر در نظام آموزشی ما جریان داشته است. علاوه بر آن مردم‌نگاری آموزش، تلاشی است برای کمک به آموزش عمومی در کشور، زیرا مدارس ما امروزه با مشکلاتی روبه‌رو هستند که برآیند اینها موجب شده است مدیران، خانواده‌ها و دانش‌آموزان از نظام آموزشی ناراضی باشند. ما از مدرسه انتظار داریم بتواند مسیر درست رسیدن به زندگی بهتر را برای شهروندان ترسیم کند، زیرا بهترین دوره فراگیری انسان‌ها که ‌ 7 تا 18‌سالگی است در این نهاد آموزشی می‌گذرد. از همین رو انتظار می‌رود مدرسه بیشترین آموزش‌های ضروری را به ما بدهد، از سوی دیگر مدرسه به عنوان بخش مهمی از دستگاه‌های فرهنگی کشور می‌تواند و باید شهروندانی خلاق، فعال، نوآور و مولد تربیت کند. به این ترتیب می‌تواند با آموزش، تربیت و پرورش صحیح، شهروندان را به سمت داشتن زندگی بهتر هدایت کند، اما به نظر می‌رسد این انتظار بیشتر به رویا شباهت دارد تا واقعیت.

در «مردم‌نگاری آموزش» تلاش شده است ‌ این مهم بیان شود که هر ایرانی می‌تواند با تکیه بر تجربه‌های شخصی از آموزش مدرسه‌ای، درباره مدرسه و فرهنگ مدرسه سخن بگوید و از طریق توصیف و توضیح تجربه‌های خویش، برای ارائه دانشی دست اول از نظام آموزشی تلاش کند.

این اقدام باعث می‌شود‌ علاوه بر ثبت تاریخ فرهنگی مدرسه‌ بدانیم‌ دانش‌آموزان ما در مدرسه از چه طریقی و با چه روحیاتی چه چیزهایی می‌آموزند و احساس و ادراک عاطفی آنان در رویارویی با مدرسه و نظام آموزشی چیست و این ادراکات و مناسبات چه نقشی در سرنوشت شهروندان و فرهنگ عمومی دارد. مردم‌نگاری کمک می‌کند تا ابعاد آشکار و پنهان برنامه‌های درسی و مفهوم مدرسه از منظر کنشگران و کارگزاران دیده شود و مدرسه در بافت کلی‌تر جامعه ایران و تاریخ معاصر آن قرار داده شود.

سخن آخر این که در کتاب «مردم‌نگاری آموزش» تلاش کرده‌ام برخی از ابعاد مدرسه مانند معنای محلی تاثیر مدرسه بر دانش‌آموزان، تاثیر اینترنت و فناوری‌های اطلاعاتی بر برنامه‌های درسی را در پرتو چشم‌انداز فرهنگی کشور توضیح دهم، زیرا اعتقاد دارم که این کار هم کمک به ارتقای نظام آموزشی ایران و هم بایگانی علمی ـ فرهنگ ایرانی است که می‌تواند به عنوان بخشی از میراث فرهنگی کشور در حافظه تاریخ و تمدن ایرانی ذخیره شود.

دکتر نعمت‌الله فاضلی / جامعه‌شناس