پاسخ‌های علمی به سوالات روزمره مردم

 این تحلیل را می‌توان درباره کتاب نیز به کار برد. به این معنی که برخی کتاب‌ها مثل دائره‌المعارف و دانش عمومی کتاب‌هایی هستند که همواره مخاطب داشته و همه طیف‌های اجتماعی و سنی را به خواندن خود ترغیب می‌کنند. حال فرض کنید همین اتفاق در یک برنامه تلویزیونی رخ دهد و جذابیت‌های بصری و امکانات تکنیکی نیز به کمک مخاطب بیاید. قطعا آن برنامه می‌تواند نظر بسیاری از بینندگان را جلب کند. اگر بیننده شبکه 2 بوده باشید حتما برنامه دانستنی‌ها را از این شبکه دیده‌اید.‌ این برنامه با نگاه علمی شگفتی‌های بکر موجود در حوزه‌های هنری، تاریخی و علمی ایران‌زمین را که تاکنون کمتر به سمع و نظر همگان رسیده است، مورد بررسی و کنکاش قرار می‌دهد. دوره جدید دانستنی‌ها در قالب 200 قسمت 3 دقیقه‌ای با عنوان ویترینی از شگفتی‌های ایران‌زمین تولید شد، که نگارش متن این برنامه به سرپرستی فاطمه یاسینی بوده است.

نکته مهمی که در مضمون این برنامه وجود دارد این است که قرار نیست مسائل علمی پیچیده و شگفت‌انگیز را به تصویر بکشد و درباره آن اطلاعاتی به مخاطب بدهد، اگرچه شگفتی در آن قابل لمس است. درباره مسائل و مواردی حرف می‌زند که ممکن است ما در طول زندگی بسادگی از کنار آن گذشته باشیم یا متوجه پیچیدگی آنها نشده و آنها را پیش پاافتاده فرض کنیم. مثلا این‌که یک قاشق چگونه ساخته می‌شود یا شانه را چطور درست می‌کنند. گاهی وسایل و ابزارهایی در اطراف ما هستند که به‌ظاهر خیلی ساده به نظر می‌رسند و از فرط استفاده برایمان عادی شده‌اند، اما واقعیت این است که ساخت همین وسایل ساده و معمولی از پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است که تماشای مراحل ساخت آنها و فرآیندی که طی می‌کنند تا به دست ما برسند جذاب و دیدنی است. مثلا هیچ‌وقت فکر کرده‌اید که کپسول گاز چگونه ساخته شده و چه مراحلی را باید طی کند تا یک فلز به کپسول گاز تبدیل شود؟ برنامه دانستنی‌ها به نشان دادن تصاویری از مراحل تولید همین ابزار و وسایل بسیار ساده، اما پراستفاده در زندگی مردم می‌پردازد. از لحاظ فرم و ساختاری نیز این برنامه مدت زمان کوتاهی به اندازه 3 دقیقه را برای خود انتخاب کرده که همین کوتاهی البته دامنه تاثیرگذاری آن را بیشتر کرده و تضمین می‌کند. اکنون در جهانی به سر می‌بریم که هم به‌واسطه فشردگی زندگی روزمره و هم گسترش انواع شبکه‌های تلویزیونی و بالطبع تنوعی که در برنامه‌سازی وجود دارد یک برنامه کوتاه‌مدت اگر از حیث مضمون و محتوا جذاب باشد بیشتر می‌تواند با مخاطبان خود ارتباط برقرار کند و آنها را جذب کند. این برنامه آنقدر طولانی و تخصصی نیست که حوصله مخاطب عام را سر ببرد یا از زبان پیچیده علمی استفاده نمی‌کند که برای آنها قابل فهم نباشد. سادگی و کوتاه و موجز بودن برنامه کمک می‌کند تا پیچیده‌ترین سوژه‌ها با زبانی ساده بیان شوند و ضمن اطلاعات مفیدی که به مخاطب می‌دهد سرگرم‌کننده هم باشد. پررنگ بودن عنصر سرگرمی در برنامه‌هایی که از جنس برنامه‌های علمی ـ تخصصی است به جذب بیشتر مخاطب و حتی فهم بهتر او از برنامه کمک می‌کند. وقتی تماشاگر تلویزیون احساس کند برخی اطلاعات جذاب و مفید در مورد وسایلی است که تاثیر و حضور مستقیمی در زندگی روزمره‌شان دارد، ارتباط بیشتری با آن برقرار می‌کنند. ضمن این‌که باید توجه داشت مخاطبان اصلی شبکه 2 کودکان و نوجوانان هستند که این اطلاعات و علوم و فنون را با زبان ساده دریافت می‌کنند و چه بسا بسیاری از آنها بتوانند علایق و استعدادهای خود را در ارتباط با حوزه‌های مختلف فن و دانش از این طریق شناسایی کنند و به تحقیق و پژوهش در این حوزه‌ها علاقه‌مند شوند. برنامه دانستنی‌های شبکه 2 تا حدودی یادآور برنامه دیدنی‌هاست که در دهه 60 از این شبکه پخش می‌شد و جزو پرمخاطب‌ترین برنامه‌های تلویزیونی بود، اگرچه وجوه سرگرم‌کنندگی آن بیشتر بود. هنوز هم نیاز مخاطب به ساخت چنین برنامه‌هایی احساس می‌شود، هرچند به ساختار و زبان مدرن‌تری نیازمند هستند.

برنامه دانستنی‌ها را درواقع می‌توان یک گونه از مستند هم فرض کرد، ولی یک مستند کوتاه که در زمانی فشرده بیشترین و مفیدترین اطلاعات را درباره یک موضوع به مخاطب ارائه می‌کند. ساخت چنین برنامه‌هایی در اشکال مختلف که زندگی روزمره و مسائل علمی را به زبانی ساده با جذابیت‌های خاص رسانه‌ای برای مردم ترسیم کند یک نیاز رسانه‌ای است که همه شبکه‌های تلویزیونی به آن محتاج هستند؛ برنامه‌ای که نوع نگاه ما را به اشیا و لوازم پیرامون‌مان عوض می‌کند و حتی به پرورش خلاقیت‌های ذهنی مخاطبان باهوش‌تر نیز دامن می‌زند.