بازخوانی پرونده سیامین جشنواره تئاتر فجر به روایت جمعی از سینماگران
خیابان دوطرفه تئاتر و سینما
رابطه دو هنر سینما و تئاتر و تعاملاتشان به دیروز و امروز محدود نمیشود که حالا وقتی دربارهاش به مباحثه مینشینیم، تصور کنیم با پدیدهای تازه مواجه شدهایم. این ارتباط ناگسستنی هم بیش از آن که به سیاستگذاریهای فرهنگی مرتبط باشد، به ذات این دو هنر برمیگردد؛ به رشتهای محکم که با تمام تفاوتهای ساختاری، تئاتر و سینما را کنار هم مینشاند.
در ایران اما خیابان تئاتر به سینما همیشه یکطرفه بود و تنها، به آمد و شدِ هنرپیشههای صحنه به تصویر خلاصه میشد که البته تا حالا نتایج درخشانی هم به بار آورده است. در دهه 80، اما دیگر تنها «آمد و شدِ هنرپیشههای تئاتر به سینما»، حاصل این همنشینی نبود. در این دوره، نسل تازهای از تحصیلکردههای رشته نمایش پا به عرصه فیلمسازی گذاشتند و سطح کیفی سینمای ایران را چندین پله ارتقا بخشیدند.
مثلا رضا کاهانی یکی از دستاوردهای تئاتر برای سینمای ایران بود و این را میشد در نورپردازیها و اتمسفر فیلم بیست به وضوح یافت. جریان موجِ حضور سینماگران در صحنه تئاتر که از اوایل دهه 80 شکلی حرفهای به خود گرفت، با نمایش پوراحمد و حضور برخی ستارههای سینما روی صحنه، قوت گرفت.
حالا هم دیگر کار به جایی رسیده است که بسادگی میشود انهدام آن خیابان یکطرفه را تصور کرد. حالا ارتباط بین سینما و تئاتر تبدیل به مبادلهای دوسویه و پایاپای شده. از همین رو سراغ تنی چند از هنرمندان مطرح سینمای کشور رفتیم و سیامین جشنواره تئاتر فجر را از منظر آنها بازخوانی کردیم.
این هنرمندان همگی به تامل گسستناپذیر این دو هنر با یکدیگر اشاره کردند و عموما تماشای تئاتر در ایام جشنواره را در برنامه کاریشان قرار دادند.
حمایت از تئاتر فجر به نفع جامعه سینماست
محمدعلی طالبی / کارگردان سینما
اگر کلیت تئاتر کشور و جشنواره فجر مورد حمایت جدی مالی و معنوی قرار گیرد، سایر هنرها بخصوص سینما هم از این موضوع منتفع خواهد شد.
به نظر من، برای هنری مثل سینما که بخشی از حیاتش را مدیون تئاتر است، برگزاری جشنواره یک نیاز واجب و ضروری است و برگزاری جشنواره برای خود تئاتر هم واجبتر، اما متاسفانه نگاه برخی مسوولان به گونهای است که تئاتر را چندان جدی نمیگیرند و به اهمیت آن واقف نیستند.
برای همین است که بودجه و امکانات تئاتری اصلا در شأن اهالی تئاتر و کیفیت کاری آنها نیست.
بسیاری از بازیگران فعلی سینما دستپرورده مکتب تئاتری هستند و اغلب این بازیگران چون با زحمت و تلاش در تئاتر کار کردهاند، وقتی در قاب تصویر قرار میگیرند، بخوبی تواناییهایشان را بروز میدهند. برای همین است که معتقدم اگر جشنواره تئاتر فجر و کلیت تئاتر مورد حمایت جدی مالی و معنوی قرار بگیرد، سایر هنرها بخصوص سینما هم از این موضوع منتفع میشوند.
تئاتر، منطقهای آزاد برای نشان دادن خلاقیت است
احمد نجفی / بازیگر و کارگردان
تئاتر منطقهای آزاد برای نشان دادن خلاقیت و استعداد هنرمندان است. هنرهای تصویری، دیداری و شنیداری ارتباطی تنگاتنگ و نزدیک با هم دارند و پیوستگی زیادی میان آنها وجود دارد. در این چند سال اخیر، خیلی از بزرگان بازیگری سینما وارد صحنه تئاتر شدهاند و نباید در این مورد تنگ نظر باشیم که مثلا چرا سینماییها به تئاتر آمدهاند. من به شخصه، اصلا اعتقادی به نگاه خطکشی شده و ایزولهگونه درهنر ندارم زیرا گمان دارم این نگاه باعث محدویت میشود.
باید اجازه بدهیم تواناییها و استعدادها خودشان را در عرصههای مختلف نشان بدهند. برای مردم نکته مهم، دیدن چهرههای محبوب در صحنه تئاتر است و باید به قضاوت مردم احترام بگذاریم و مدام بین تئاتری ـ سینماییها خطکشی نکنیم.
تئاتر منطقه آزاد برای نشان دادن خلاقیت و ابراز شایستگی است و در سینما همیشه در هر مقطعی به روی جامعه تئاتری باز بوده و با آغوش باز از آنها استقبال کرده است. برگزاری جشنواره موید تلاش یکساله جامعه تئاتری است که در کنار هم و با رقابت با نمایشهای خارجی، چشمانداز تئاتر را در طول یک سال در معرض دید مخاطبان قرار میدهند.
من خیلی علاقه دارم در سی امین جشنواره بینالمللی تئاتر فجر ضمن دیدن اجراها و فضای جشنواره از نحوه عملکرد هنرمندان هم مطلع شوم. البته امسال قرار بود نمایشی را تولید کنم که برخی دوستان تئاتری شمشیر را از رو بستند و موانعی ایجاد کردند که این کار مهیا نشد، اما معتقدم تعامل و ارتباط جامعه سینما و تئاتر ضامن پیشرفت هنر کشور است.
نبود سیاست کلان، مهمترین مشکل جشنواره تئاتر فجر است
محمود عزیزی / بازیگر
مهمترین مشکل تئاتر فجر، تعویض دبیران جشنواره در هر دوره است. به نظر من دوره کاری یک دبیر باید 3 یا 4 سال تداوم داشته باشد تا او فرصت تجربه و تفهیم یک سیاست اجرایی و عملیاتی کردن آن را داشته باشد. وقتی دبیر یک جشنواره، سال به سال عوض میشود، نتیجهاش میشود وضعیت کنونی تئاتر ما که یا مشکلات آسیبشناسی نمیشود یا اگر مدیری به تجربه به آسیبشناسی امور میرسد، فرصتی برای اجرای ایدهها و مرتفع کردن مشکلات قبلی نمییابد. در حالی که باید نیازها و مشکلات هر دوره آسیبشناسی و مکتوب شود و امکانی برای اجرایی شدن آن وجود داشته باشد. به این ترتیب، یک حافظه تاریخی برای تئاتر کشور به وجود میآید که در برنامههای اجرایی هم به کار خواهد آمد. در حال حاضر، مهمترین مساله، مدیر جشنواره است و اینکه قرار است او چه اهدافی را دنبال و اجرایی کند. تا زمانی که سیاستهای کلی مشخصی برای تئاتر کشور وجود نداشته باشد، ایدههایی نظیر حمایت از تئاتر ملی یا حمایت از تئاتر دینی تنها در حد شعار باقی میماند و تبدیل به خروجی یک جشنواره نمیشود. ما ابتدا باید به این سوال پاسخ دهیم که آیا ما سیاستهای کلان نمایشی در کشور داریم یا خیر. وقتی پاسخ این پرسش روشن نباشد، تمام شرایط و عملکردهای دورهای زیر سوال میرود و جشنواره تبدیل به یک اتفاق دورهای میشود که افراد فرصت پیدا میکنند در چنین شرایطی و در یک فضای رقابتی به هر حال، کالای فرهنگی ـ هنری خودشان را ارائه دهند.
ما در دورههای قبلی جشنواره تئاتر فجر، بدون سیاست مشخصی شاهد حضور گروههای مختلف از تهران و شهرستانها بودیم و در همین شرایط هم بسیاری از بازیگران حرفهای عرصه سینما و تئاتر ما که اکنون در شاخههای مختلف فعال هستند، از دل همین جشنوارهها بیرون آمدند.
برای دیدن نمایشهای جشنواره تئاتر فجر برنامهریزی کردهام
پوران درخشنده / کارگردان
یکی از نکاتی که همیشه حین انتخاب بازیگران فیلمهایم به آن دقت کردم، پیشینه تئاتری این بازیگران است، زیرا بازیگران تئاتر وقتی وارد عرصه سینما میشوند، بازیهای با کیفیتی ارائه میکنند.
وجوهات مختلفی در تئاتر وجود داد که باعث تاثیرگذاری این هنر بین سایر هنرها شده است. در تئاتر، رویکرد به طرح مسائل اجتماعی بسیار مهم و تعیینکننده است و شاید به همین دلیل باشد که اغلب نمایشهایی که روی صحنه اجرا میشوند، با استقبال خوب مردم روبهرو هستند. من از هماکنون برای دیدن نمایشهای جشنواره سیام تئاتر فجر برنامهریزی کردهام تا نمایشهای این دوره از جشنواره را حتما ببینم.
بازی در صحنه تئاتر برای همه جذاب است
یکتا ناصر / بازیگر
رویکرد و ماهیت تئاتر که وابستگی بسیاری به ادبیات دارد، این هنر را در جایگاهی قرار داده که بازی در صحنه تئاتر را برای همه جذاب کرده است. در تئاتر هم، نظیر سینما شاهد اجراهای ضعیف، متوسط و خوب هستیم، اما نکته مثبت تئاتر این است که وابستگی عمیقی با ادبیات دارد، به همین دلیل همه بازیگران علاقه دارند صحنه تئاتر را تجربه کنند. به عنوان ببیننده حرفهای تئاتر، متوجه می شوم که در تئاتر موضوعاتی به عنوان متن مورد استفاده قرار میگیرد که خیلی از مواقع در سینما و تلویزیون نمیتوان به آن پرداخت و این مساله ماهیت تئاتر را ارزشمند و دارای جایگاه والایی میکند. نکته مهم دیگر در این نمایشها توجه کارگردانان به مسائل روز اجتماعی است که در قالب اثر نمایشی از آن استفاده درستی میکنند. من بشدت مشتاق دیدن اجراهای نمایشها در طول برگزاری جشنواره هستم، اما مشکل مهم چگونگی تهیه بلیت است و در اغلب موارد چون موفق به تهیه بلیتهای جشنواره تئاتر نمیشوم، بتدریج اجراها را در طول سال و در حین اجرای عمومی میبینم.
سینما همیشه وامدار تئاتر بوده است
چنگیز جلیلوند / دوبلور سینما
تئاتر با توجه به پتانسیلی که در خود دارد و مدام نسل جدیدی از بازیگرها را به جامعه هنری معرفی میکند، یک منبع خوب برای سینما و تلویزیون است. اغلب بازیگران مطرح سینما نظیر رضا کیانیان و پرویز پرستویی پیشینه تئاتری دارند و از آن پس بوده که توانستهاند بخوبی در سینما بدرخشند.
در سالهای اخیر نیز جوانهای با استعدادی در عرصه تئاتر کار میکنند و آثار آنها در حد استاندارد و خوبی است که میتوانند منبع خوبی برای سینمای کشور هم باشند. برگزاری جشنواره تئاتر فجر با توجه به قدمت دیرپایی که دارد، مکان مناسبی برای شناسایی جوانهای خلاق و مستعد محسوب میشود. من خودم مایل هستم نمایشهای خارجی حاضر در جشنواره امسال را ببینم که بتوانم مقایسهای بین آثار هنرمندان ایرانی و هنرمندان خارجی داشته باشم.
تئاتر هنری متعالی است
جمشید مشایخی / بازیگر
اگر به تاریخ معاصر سینمای ایران در نیم قرن اخیر توجه کنیم، اغلب بزرگان سینما پیشینه تئاتری داشتهاند. عزتالله انتظامی، علی نصیریان، پرویز فنیزاده، اکبر مشکین و... همگی جزو بزرگان تئاتر بودهاند و این جریان بعد از انقلاب نیز ادامه یافت و باعث تعالی هنرهای نمایشی و تصویری شد. به هر حال تئاتر هنری متعالی است و حضور در تئاتر باعث افزایش توان و آگاهی بازیگران میشود.
جشنواره تئاتر فجر یک عامل انگیزشی مناسب برای جوانها و ایجاد رقابت در جهت بهبود فعالیت اهالی تئاتر است. جامعه تئاتری در طول مدت برگزاری جشنواره تئاتر فجر در جریان وضعیت کلی تئاتر کشور قرار میگیرند و امیدورام جشنواره نسبت به هر دوره از برگزاری روند روبه رشدی را تجربه کند.
همچنین این موضوع که امروز شاهد حضور جشنواره تئاتر فجر در استانهای مختلف هستیم، اقدامی قابل توجه است و امیدوارم این روند در سالهای آینده نیز ادامه یابد، تا هنر نمایش در نقاط مختلف کشور باعث رشد و اعتلای فرهنگ کشور شود.
تئاتر بستر فرهنگسازی هر جامعهای است
عبدالرضا اکبری / بازیگر
من همیشه برای تئاتر احترام خاص و ویژهای قائل هستم زیرا بستری برای فرهنگسازی هر جامعهای است و خانه اول من در عرصه فعالیتهای حرفهای است. من سالها تئاتر کار کردهام و بنا به دلایل زیاد ازجمله کملطفی مدیران تئاتری چند باری که خواستم نمایشی روی صحنه ببرم، با موانعی روبهرو شدم. به هر حال مجالی پیدا نشد که از تجربیات چند دهه حضورم در عرصه تئاتر استفاده مجددی داشته باشم. من همیشه خودم را مدیون تئاتر میدانم و همه جا گفتهام که ماحصل جایگاه امروز در عرصه سینما و تلویزیون نشات گرفته از حضورم در صحنههای تئاتر است.
همیشه در طول سال تلاش میکنم اجراهایی روی صحنه تئاتر ببینم، اما متاسفانه همچنان نه از سوی ما و نه از سوی دیگران به اندازه ارزش واقعی تئاتر و هنرمندان این عرصه به آن بها داده نمیشود و شاهد افتی نسبی در زمینه محتوا و کارهای اجرایی و تکنیک نمایشها هستیم.
در سالهایی که ما کار میکردیم، برای اجرای نمایشی 8 ماه تمرین پیوسته انجام میدادیم، اما امروز این مدت به کمتر از یک ماه تقلیل یافته است.
برگزاری جشنواره تئاتر فجر، عامل انگیزه است
هومن سیدی / بازیگر و کارگردان
برگزاری جشنواره تئاتر فجر باعث ایجاد انگیزه و شوق برای فعالیت بین اهالی تئاتر میشود و این رویداد در بطن خود، استعدادهای جوان را کشف میکند. تجربه برگزاری دورههای گذشته جشنواره نشان داده است خیلی از جوانها با درخشش در جشنواره تئاتر فجر، خودشان را به عنوان یک استعداد جدید در تئاتر معرفی کردهاند. برگزاری جشنواره تئاتر فجر یکی از موثرترین جشنوارههای داخلی است که باعث ایجاد انگیزه و شوق برای فعالیت بین اهالی تئاتر میشود. بسیاری از گروههای نمایشی مشتاقانه ماهها قبل از برگزاری جشنواره تئاتر فجر به تمرین مشغول میشوند تا نمایش خود را برای حضور در جشنواره آماده کنند. مهمترین ویژگی جشنواره تئاتر فجر، محک زدن آثار اهالی تئاتر در کنار هم است که در یک مدت محدود از سطح کلی آثار به دست میآید. این کشف استعدادها میتواند برای مسوولان شرایطی فراهم کند تا برای پویایی تئاتر کشور برنامهریزی کنند. اگرچه تاکنون هیچ کدام از نمایشهایی را که بازی کردهام، در جشنواره تئاتر فجر حضور نداشتهاند تا بتوانم با سایر بازیگران رقابتی داشته باشم، اما نکته مهم این است که چندان به حضور در عرصه رقابت هم علاقهای ندارم و در جشنواره فیلم فجر هم چنین رویکردی دارم و چندان اهل رقابت نیستم. برای جشنواره سیام تئاتر فجر هم خیلی از دوستان کارگردان به من پیشنهادهایی ارائه کردند که بنا به شرایطی نتوانستم در آثار آنها حضور پیدا کنم.در طول دورههای مختلف برگزاری جشنواره تئاتر فجر هم هر موقع مجال و فرصتی به دست آوردهام، حتما به دیدن نمایشهای مورد علاقهام رفتهام و برای دیدن نمایشهای سیامین جشنواره تئاتر فجر نیز از هماکنون برنامهریزی کردهام.
تمرکزم را روی دیدن نمایشهای خارجی جشنواره تئاتر فجر میگذارم
محسن تنابنده / بازیگر
در سیامین جشنواره تئاتر فجر، بیشتر تمرکز خود را برای دیدن نمایشهای بخش بینالملل معطوف کردهام. اساسا اغلب اوقات سعی میکنم دیدن نمایش را از دست ندهم و به طور معمول ماهانه یا هفتگی به دیدن نمایش میروم، زیرا در تئاتر تسلط ادبیات به شیوه ملموسی قابل بازخوانی است.
زمانی که وجوه تصویری و نمایشی با تلفیق و استفاده از ادبیات در تئاتر مورد استفاده کارگردانی قرار میگیرد، ماحصل کار نتیجه خوبی دارد. برای همین است که همیشه وقتی را برای دیدن نمایشهای در حال اجرا میگذارم.
به نظر من، یکی از مهمترین ویژگیهای جشنواره تئاتر فجر تبادل افکار و حضور نمایشهای مختلف از سایر نقاط دنیاست.
در برخی دورههای برگزاری جشنواره که گروههای مطرح خارجی حضور داشتند، شاهد اثرات مفید این گروهها بر کارگردانان جوان ایرانی در اجراهای آثارشان بودیم. هر چه گروههای بیشتری از دنیا در بخش بینالملل جشنواره تئاتر فجر حضور داشته باشند، این روند به نفع کلیت تئاتر کشور خواهد بود.
مریم اکبرلو / جامجم
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
پشت پرده اتاقهای دود و طلسـم
