کلید تحول جشنواره موسیقی فجر در‌دست جوانان

امسال با تمرکز بر حمایت از جوانان موزیسین، قرار است در قالب گروه‌های جنبی و رقابتی شاهد اجرای گروه‌های زیادی از جوانان باشیم. این مقوله از یک‌سو به واسطه درخشش بعضی گروه‌های جوان در عرصه موسیقی بسیار خوب است اما از سوی دیگر ممکن است به دلیل این‌که این قشر به پختگی لازم در زمینه اجرا و آهنگسازی نرسیده باشند، سطح جشنواره را با افول همراه کنند.

حسن ریاحی دبیر بیست و هفتمین جشنواره موسیقی فجر معتقد است که حضور جوانان در جشنواره موسیقی فجر می‌تواند رویکردی تازه به جشنواره دهد که این تفکر تازه، تاثیر خود را نه‌تنها در جشنواره که در سال‌های آینده هم بر موسیقی کشور می‌گذارد.

او می‌گوید: من کلید تحول جشنواره را در دست جوانان می‌بینم و معتقدم نسل جوان باید با حضور خود تحولی را در روند موسیقی کشور ایجاد کند.

ریاحی ادامه می‌دهد: در دوره بیست و هفتم گروه‌های زیادی شرکت کرده‌اند و خوشبختانه پیشرفت گروه‌های جوان کاملا مشهود است که به نظر من بخشی از این پیشرفت به روند موفق آموزش طی این سال‌ها بازمی‌گردد.

شاید هر سال در میان اجراهای جشنواره موسیقی، مخاطب مجبور به شنیدن قطعات تکراری می‌شد اما امسال به واسطه این‌که بسیاری از گروه‌ها برای اولین بار است که پا به سالن‌های جشنواره می‌گذارند، نغماتی که اجرا می‌شود برای شنونده تازگی دارد.

ریاحی دبیر این دوره از جشنواره می‌گوید: تمامی تلاش ما بر این بوده که آثار جدیدی در جشنواره امسال اجرا شود و خوشبختانه تمامی آثار ارسالی از سوی گروه‌های شرکت‌کننده جدید است. بسیاری از گروه‌ها هم برای اولین بار است که در جشنواره شرکت می‌کنند.

درست است که جشنواره امسال با رویکرد جوانگرایی برگزار می‌شود و بیشترین گروه‌های جوان در بخش رقابتی به روی صحنه می‌روند، اما باید دید آثار آنها به چه میزان به معیارهای قابل قبول نزدیک شده‌اند.

مسعود کاظم‌زاده، عضو هیات انتخاب بخش آواز جمعی بیست و هفتمین جشنواره موسیقی فجر در این‌باره می‌گوید: ما در کشور استعدادهای زیادی داریم که می‌توان با در اختیار قرار دادن امکانات لازم به افراد مستعد، آنها را به پیشرفت بالایی برسانیم. چنان که با مقایسه‌ای کوتاه می‌توان به رشد چشمگیر گروه‌ها نسبت به سال‌های گذشته پی برد. در گذشته بیشتر گروه‌ها به صورت تک‌صدایی فعالیت می‌کردند، اما در حال حاضر گروه‌ها گرایش به فعالیت جمعی‌ دارند.

وی با انتقاد از نبود مراکز آکادمیک موسیقی برای آواز ادامه می‌دهد: متاسفانه ما مراکز آکادمیک و مدارسی مختص آواز نداریم تا هنرجویان از آنها فارغ‌التحصیل و مشغول به کار شوند. بر این اساس تمامی گروه‌ها و رهبران گروه کر به صورت خودجوش کار می‌کنند که خوشبختانه این هنرمندان توانسته‌اند طی این سال‌ها خود را بالا بکشند و به سطح قابل قبولی هم برسند.

داوود گنجه‌ای نوازنده کمانچه و عضو هیات انتخاب بخش کلاسیک ایرانی جشنواره نیز درباره حضور گروه‌های جوان در جشنواره می‌گوید: امسال بیشتر توجه شرکت‌کنندگان به موسیقی کهن و اصیل گذشته ایران است؛ به گونه‌ای که می‌توان گفت سطح موسیقی متفکرانه در آثار مشهود است. به اعتقاد من نسل امروز بسیار پیگیر موسیقی جدی و سنتی است و باید استعدادهای آن را به هر نحوی به کار گرفت.

از من و هم‌نسل‌های من گذشته است که کاری برای آینده موسیقی این کشور انجام دهیم، اما با رسیدگی به استعدادهای درخشان می‌توانیم به روزهای طلایی موسیقی سنتی نزدیک شویم.

سیاوش ظهیر‌الدینی عضو هیات انتخاب بخش کلاسیک غیرایرانی نیز می‌گوید: آثار برخی گروه‌های شرکت‌کننده در جشنواره امسال در حد بسیار عالی بود به گونه‌ای که من را به شک می‌انداخت، البته تعدادی از آثار هم متوسط و تعداد کمی هم ضعیف بودند، اما باید گفت که تعداد آثار ارائه شده با کیفیت خوب بیشتر از آثار ضعیف بود و می‌توان از همین استعدادها برای پوشاندن ضعف‌های مختلف استفاده کرد.

اتفاق خوشایندی که سال گذشته رخ داد ورود بخش پایان‌نامه‌های جوانان آهنگساز به جشنواره و حمایت دکتر حسن ریاحی دبیر دوره گذشته و کنونی از برگزیدگان این بخش بود. یعنی، اگرچه ریاحی مصرانه دست جوانان را گرفت تا بتوانند آثارشان را اجرایی کنند، اما متاسفانه هیچ نهاد دیگری به کمک آنها نیامد.

مهدی قاسمی برگزیده سال گذشته بخش پایان نامه جشنواره موسیقی در این‌باره می‌گوید: تنها دکتر ریاحی از ما حمایت کرد، به‌گونه‌ای که من و دیگر کسانی‌که سال گذشته مقام آورده بودیم برای ارائه و اجرای آثارمان به تمام مراکز موسیقی معرفی کردند، ولی متاسفانه با تمامی زحماتی که ایشان کشیدند هیچ مرکزی حامی ما نشد.

وی ادامه می‌دهد: من معتقدم به تنهایی نمی‌شود کاری از پیش برد. یعنی اگرچه دکتر ریاحی به عنوان دبیر جشنواره اقدامات زیادی انجام دادند، ولی جشنواره و برگزارکنندگان آن به تنهایی نمی‌توانند کاری از پیش ببرند و دیگر مراکز نیز باید به همکاری با آنها بپردازند. البته مرکز موسیقی صدا و سیما تا حدی ما را همراهی کرد و حتی کار 2 نفر از دوستانم که برگزیده شده بودند، ضبط شد. از من هم خواستند که کار دیگری بنویسم که البته هنوز فرصت این کار فراهم نشده است.

یکی از اتفاقات خوب جشنواره طی دوره گذشته و امسال ورود بخش آهنگسازی به جشنواره در 2 بخش پایان‌نامه‌ها و دستاوردهای انقلاب اسلامی است. به گفته هیات انتخاب، این آثار نسبت به سال گذشته آثار قابل قبول‌تری بوده‌اند.

فرهاد برنجان ـ آهنگساز ـ که در این دوره از جشنواره عضو هیات انتخاب بخش آهنگسازی با موضوع دستاوردهای انقلاب است، اعتقاد دارد جشنواره موسیقی فجر توانسته است آهنگسازان خوبی تربیت کند.

او می‌گوید: تربیت آهنگساز یکی از نکات مهم جشنواره اخیر است؛ اگرچه نباید انتظار داشت هر سال آهنگساز تربیت شود، اما با وجود این، جشنواره موسیقی فجر این کار را انجام داده است به گونه‌ای که چند آهنگساز جوان تاکنون از این طریق به مرکز موسیقی صدا و سیما معرفی شده‌اند.

امسال با تاکید محمد میرزمانی مدیرکل دفتر موسیقی ارشاد، بخش دستاوردهای انقلاب اسلامی نیز به جشنواره اضافه شده و بخشی از رقابت آهنگسازان جوان با این موضوع برگزار می‌شود.

برنجان اضافه شدن این بخش به جشنواره را مثبت ارزیابی کرده و می‌گوید: با موضوعی برگزار شدن این بخش می‌توان انتظار داشت که استعدادهای خوبی به جامعه معرفی شوند.

کیاوش صاحب‌نسق دیگر عضو هیات انتخاب بخش «آهنگسازی با موضوع پایان‌نامه‌ها» نیز معتقد است که سطح کیفی آثار امسال با سال گذشته قابل مقایسه نیست و آثار ارسالی به این دوره از جهت کیفی رشد قابل قبولی داشته‌اند تا اندازه‌ای که از بین 20 پایان‌نامه ارسالی، هیات انتخاب 15 اثر را برای ورود به رقابت نهایی برگزید.

امسال برای اولین بار زنان آهنگساز نیز در جشنواره حاضر می‌شوند و آثارشان را برای داوری به بخش آهنگسازی ارائه می‌دهند.

صاحب نسق در این‌باره می‌گوید: یکی از پدیده‌هایی که در ارزیابی آثار این دوره از جشنواره موسیقی فجر را جذاب می‌کند توجه به حضور بانوان هنرمند است. امسال حضور کمی و کیفی بانوان هنرمند و رقابت در بخش آهنگسازی قابل توجه است و دوست دارم این آثار هرچه زودتر به مرحله عمل برسند و مخاطبان، این آثار را بشنوند.

وی ادامه می‌دهد: به نظر من یکی از مشکلات فعالیت هنرمندانی که در اول راه هستند این است که مکان مناسب برای عرضه آثار ندارند و در طول سال تنها یک جشنواره موسیقی فجر است که امکان دیده شدن آنها را فراهم می‌کند. در واقع تنها خروجی ارائه آثار خوب، همین رویداد فرهنگی است.

یکی از مباحثی که همیشه حواشی زیادی را برای این جشنواره بزرگ موسیقی ایجاد کرده، بودن یا نبودن بزرگان موسیقی است. گرچه با نگاهی به دوره‌هایی از جشنواره می‌توان حضور پررنگ پورناظری‌ها، کامکارها و بزرگانی چون فرهنگ شریف، حسن ناهید، هوشنگ ظریف و حتی بزرگان موسیقی نواحی از جمله غلامعلی پورعطایی، حاج قربان سلیمانی و... را شاهد بود، اما متاسفانه چند سالی است که به دلایل مختلف این بزرگان از غایبان جشنواره به شمار می‌روند. برای این غیبت هم دلایلی از جمله تمایل نداشتن گروه‌های بزرگ برای اجرا در جشنواره آن هم به دلیل ضعیف برگزار شدن، نبود نگاه تخصصی در روند برگزاری و حضور بیش از حد گروهای جوان ذکر می‌شود.

به هر روی امسال در جشن 27 سالگی جشنواره موسیقی فجر باز هم جای خالی بزرگان موسیقی را شاهد هستیم که شاید اگر برگزارکنندگان در کنار توجه ویژه به جوانان گوشه‌چشمی به گنجینه‌های گرانبهای موسیقی این مرز و بوم داشتند می‌توانستیم ساز و آوازهای این هنرمندان بنام را در جشنواره بشنویم. البته ناگفته نماند که برخی از این بزرگان از جمله جلال ذوالفنون، علیرضا مشایخی، کیوان ساکت و مسعود شعاری با همراهی گروهی از جوانان که درس آموخته خودشان هستند در این دوره از جشنواره، اجرایی را به صحنه می‌برند.

با این وجود، برگزارکنندگان جشنواره هر کدام دلایلی برای عدم حضور بزرگان موسیقی دارند به طوری که ریاحی می‌گوید: من از چندین گروه برای اجرا در جشنواره دعوت کردم، اما متاسفانه دستمزدی که می‌خواستند بسیار بالا و متناسب با بودجه کم جشنواره نبود به همین دلیل اگر می‌خواستیم این گروه‌ها در جشنواره باشند دیگر بودجه‌ای برای سایر بخش‌ها باقی نمی‌ماند.

ترابی دبیر اجرایی جشنواره نیز در این‌باره می‌گوید: گروه‌های بزرگ هر لحظه قادر به برگزاری کنسرت هستند و رسالت این جشنواره هنری این نیست که بر دوش بزرگان حرکت کند بر‌این‌اساس فرصت و هزینه را به جوانان اختصاص دادیم.

میرزمانی مدیرکل دفتر موسیقی ارشاد نیز در این‌باره معتقد است که گروهای برجسته و بنام در طول سال کنسرت‌های خود را برگزار می‌کنند و مخاطبان خاص خود را دارند و نیازی به دیده‌شدن در جشنواره ندارند بر این اساس باید در چنین جشنواره‌ای بودجه در اختیار گروه‌هایی قرار گیرد که نمی‌توانند به صورت آزاد در تهران یا استان خود اجرا داشته باشند.

جشنواره موسیقی فجر از جمله جشنواره‌هایی است که برخلاف سایر جشنواره‌ها از بودجه بسیار پایینی برخوردار است و همین کمبود بودجه معمولا به افت کیفی و کمی سطح جشنواره می‌انجامد.

گرچه برگزارکنندگان جشنواره موسیقی از دوره‌های پیشین تا به امروز تلاش فراوانی کرده‌اند تا دولت گوشه‌چشمی به آنها داشته باشد و بودجه این رخداد بزرگ فرهنگی را مقداری افزایش دهد، اما متاسفانه این امر همچنان محقق نشده است.

جواد آرین‌منش عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی درباره بودجه جشنواره موسیقی فجر که نسبت به سایر جشنواره‌های مشابه از میزان بودجه کمتری برخوردار است، می‌گوید: توصیه ما به دولت که در حال حاضر مراحل تدوین و تنظیم بودجه سال 91 را طی می‌کند، این است که به همه بخش‌های هنر که شامل موسیقی، سینما، تئاتر، هنرهای تجسمی، هنرهای نمایشی و سایر بخش‌ها می‌شود، اهتمام بیشتری داشته باشد و نسبت به افزایش بودجه‌ عرصه‌های هنر مخصوصا بودجه‌هایی که به تولید آثار فاخر انقلاب اسلامی اختصاص پیدا می‌کند، توجه ویژه‌ای بکنند.

وی ادامه می‌دهد: هنرمندان برای تولید یک اثر، ماه‌ها زحمت می‌کشند تا اثر فاخری را تولید کنند و حداقل انتظار این است که دولت این آثار را خریداری کند تا با تامین منابع، هنرمندان بتوانند از این طریق امرار معاش کنند.

فاطمه رهبر دیگر عضو کمیسیون فرهنگی نیز در این‌باره می‌گوید: به نظر من بودجه برای هنرمندان جوان و پیشکسوت فراهم است، هر یک از گروه‌های جوان با توجه به فراخور حال خود باید در صحنه رقابت، هنرمندانه شرکت کنند و آثار خود را به این جشنواره ارائه دهند.

علی طاهری نیز معتقد است تخصیص بودجه بیشتر به جشنواره موسیقی فجر، نیازمند ارائه اطلاعات دقیق به کمیسیون فرهنگی است.

وی می‌گوید: باید دست‌اندرکاران جشنواره موسیقی فجر گزارشی از روند تخصیص اعتبارات سال قبل تهیه و متناسب با بودجه‌های دریافتی گزارش عملکرد را ارائه دهند. اگر اثرگذاری این جشنواره در جهت اهداف و آرمان‌های نظام جمهوری اسلامی ایران باشد، قطعا قابل پیگیری و سیاستگذاری است.‌این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس ادامه می‌دهد: درخصوص تخصیص بودجه برای جشنواره موسیقی فجر می‌توان با دولت رایزنی کرد و برای این هنر بودجه مناسبی را تخصیص داد، البته مقدمه و زمینه این امر، نیازمند ارائه اطلاعات دقیق‌تر به کمیسیون فرهنگی است.