اهرم قیمتی، شرط کافی برای مدیریت مصرف بنزین

گرچه تأکید مجلس شورای اسلامی بر افزایش حداکثر 20 درصدی قیمت حامل‌های انرژی در سال جاری، تصمیم‌گیری درمورد شیب افزایش قیمت‌ها را تا حدودی از اولویت مباحث مورد توجه خارج کرده است اما بررسی این موضوع که آیا می‌توان بدون پیگیری روش‌های قیمتی و صرفا با اتکا به شیوه‌های توصیه‌ای و حتی سهمیه‌بندی، به میزان مطلوب و استاندارد مصرف در مورد کالاهای مختلف خصوصا حامل‌های انرژی دست یافت، همچنان در کانون توجه قرار دارد.

واقعیت این است که با مروری بر میزان مصرف روزانه حامل‌های انرژی بویژه بنزین در سال‌های اخیر که طی آنها 2 اتفاق مهم و تأثیرگذار سهمیه‌بندی و سپس افزایش قیمت بنزین اتفاق افتاد، می‌توان پاسخی روشن فرا روی این پرسش قرار داد.

بنا بر آمارهای رسمی ارائه شده از سوی شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی، در سال 1385 یعنی سال پیش از سهمیه‌بندی بنزین، مصرف روزانه بنزین به 6/73 میلیون لیتر رسیده بود.

با آغاز سهمیه‌بندی البته بدون افزایش قیمت، در سال 1386 متوسط مصرف روزانه بنزین به 5/64 میلیون لیتر کاهش یافت که این میزان مصرف در سال 87 هم کم و بیش حفظ شد و در حد 67 میلیون لیتر در روز باقی ماند (علت افزایش آن هم اعلام برخی سهمیه‌های مازاد مانند سهمیه بنزین سفر و... ارزیابی می‌شود) در حالی که طی سال 86 تا 87 حدود یک میلیون و 170 هزار دستگاه به خودروهای بنزین‌سوز فعال در کشور افزوده شده بود.

نقطه محل استناد اما سال 88 است، در این سال با این‌که میزان سهمیه‌ها کاهش یافته بود و میزان تولید خودرو نیز تغییر معناداری نسبت به سال‌های قبل از آن نداشت و حتی تولید و واردات به گونه‌ای بود که تعداد خودروهای فعال بنزین‌سوز حدود 70 هزار دستگاه کاهش نیز یافته بود، با این حال مصرف روزانه نه‌تنها کاهش نیافت بلکه با افزایشی 300 هزار لیتری به 8/64 میلیون لیتر رسید که این روند افزایشی در 9 ماهه ابتدایی سال 89 و قبل از اجرای قانون هدفمندسازی یارانه‌ها نیز ادامه پیدا کرد.

اما با اجرایی شدن مکانیزم مدیریت قیمتی در کنار سهمیه‌بندی در 3 ماهه پایانی سال 89 شاهد آن هستیم که با وجود افزوده شدن بیش از 2 میلیون و 300 هزار دستگاه خودرو به مجموع خودروهای فعال بنزین‌سوز کشور، متوسط مصرف روزانه بنزین به 2/61 میلیون لیتر کاهش یافت یعنی 6/3 میلیون لیتر کمتر از سال 88.

این روند در سال 90 نیز ادامه یافته است؛ بنا بر آمارهای موجود در نیمه نخست امسال بالغ بر 670 هزار دستگاه خودرو به مجموع خودروهای فعال بنزین‌سوز کشور افزوده شده اما متوسط مصرف بنزین در روز به 4/60 میلیون لیتر کاهش یافته است.

مرور این ارقام به روشنی نشان می‌دهد که گذشته از بحث‌های مطرح در مورد شیب افزایش قیمت حامل‌های انرژی بخصوص بنزین، تلفیقی از 2 روش مدیریت سهمیه‌ای و روش مدیریت قیمتی در نهایت می‌تواند به مدیریت مصرف و رسیدن به میزان مصرف استاندارد بنزین کمک کند.