قدرت استخوان‌هایتان را بسنجید

صرفنظر از ریشه‌یابی عوامل گسترش این بیماری که به الگوی تغذیه‌ای فاقد کلسیم و ویتامین‌D کافی از دوران کودکی و نداشتن تحرک روزانه بازمی‌گردد؛ می‌توان با تشخیص به‌موقع پوکی استخوان از طریق تست سنجش تراکم استخوان از گسترش این بیماری که بتدریج منجر به از بین رفتن استحکام استخوانی بدن خواهد شد، جلوگیری کرد.

دکتر زهره حمیدی، دبیر مرکز تحقیقات غدد و عضو پژوهشکده علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفت‌وگو با جام‌جم با تاکید بر این‌که پوکی استخوان به معنای کاهش تراکم استخوان است که به دنبال آن قدرت استخوان‌ها در برابر ضربه کاهش و آسیب‌پذیری‌شان در برابر شکستگی افزایش می‌یابد، می‌گوید: با این حال کاهش تراکم استخوان با مصرف دارو قابل افزایش و درمان است.

اگر در دوران کودکی تا 20 سالگی تراکم استخوان‌ها با مصرف کلسیم و ویتامین D و داشتن تحرک به میزان کافی تقویت شود، سرعت کاهش آن در سنین پس از 40 سالگی با کندی صورت می‌گیرد. چنین افرادی هیچ‌گاه به پوکی استخوان دچار نمی‌شوند. بعلاوه به دنبال یائسگی، تراکم استخوان با سرعت بیشتری کاهش می‌یابد، اما لزوما به پوکی استخوان منتهی نمی‌شود.

دکتر حمیدی با اشاره به این‌که تست سنجش تراکم استخوان تنها یک‌صدم تابش اشعه ایکس استاندارد را به کار می‌برد و بسیار کم‌خطر است، می‌افزاید: انجام این تست هیچ‌گونه آمادگی قبلی نمی‌خواهد و نیاز به تزریق، مصرف دارو یا پوشیدن لباس‌های خاص‌ ندارد، اما انجام آن برای دستیابی به تشخیص دقیق در خانم‌ها پس از 65 سالگی و در آقایان بعد از 70 سالگی که کاهش تراکم استخوان به طور دقیق قابل مشاهده است، توصیه می‌شود.

وی ادامه می‌دهد: البته برخی عوامل و شرایط خطرناک هستند که انجام این تست را پیش از 65 سالگی ضروری می‌سازند. کسانی که ‌کورتون مصرف می‌کنند یا افرادی که به مدت 6 ماه تحرک نداشته‌اند، بنا بر توصیه پزشک متخصص باید این تست را زودتر از زمان‌های تعیین‌شده انجام دهند.

بعلاوه بیمارانی که مبتلا به کاهش تراکم استخوانی مادرزادی هستند یا به تالاسمی یا نوعی بیماری‌های زمینه‌ای مبتلا هستند از لحاظ تراکم استخوان باید بشدت تحت مراقبت قرار بگیرند. حتی کسانی که پیوند اعضا می‌شوند یا دچار بیماری‌های مزمن کبد و کلیه هستند نیز نیاز بیشتری به‌ مراقبت‌های پیش از موعد طبیعی‌اش دارند.

دکتر حمیدی می‌گوید: بررسی پوکی استخوان در سیستم سنجش تراکم استخوان صرفا در ناحیه کمر و لگن صورت می‌گیرد، چراکه شکستگی‌ها در این دو ناحیه در سنین بالا بسیار خطرناک هستند. اگر حتی در یکی از این دو منطقه کاهش تراکم استخوان دیده شود، برای بیمار تشخیص پوکی استخوان داده می‌شود.

وی تاکید می‌کند: در برخی موارد تشخیص کاهش تراکم در این دو منطقه دیده نمی‌شود، اما وضعیت بیمار در مرحله پیش از پوکی استخوان، یعنی در مرحله کاهش قدرت استخوان ارزیابی می‌شود.

در چنین مرحله‌ای پزشک متخصص امیدوار است که از طریق درمان دارویی و مصرف کلسیم و ویتامینD بتواند خطر پوکی استخوان را در بیمار از بین ببرد.

دکتر حمیدی تاکید می‌کند: پوکی استخوان بیماری خاموشی است و هرگز با درد همراه نیست. در نتیجه ممکن است درد ناشی از مشکلات استخوانی دیگر چون آرتروز یا گرفتگی و کشیدگی‌های عضلانی ـ استخوانی حتی پس از درمان پوکی استخوان در بیمار باقی بماند، اما پوکی استخوان به خودی خود با تشخیص درست و به‌موقع قابل درمان است.

تنها نکته‌ای که نباید فراموش شود، این‌که تست تشخیص تراکم استخوان به جز موارد خاص نباید پیش از موعد مقرر صورت بگیرد.

به گفته این پزشک، خانم‌های باردار هرگز نباید این تست را انجام دهند. همچنین کسانی که ماده حاجبی به منظور انجام تست‌های تشخیصی گوارشی خورده‌اند یا اسکن هسته‌ای تیروئید انجام داده‌اند، باید انجام این تست را به مدت یک هفته به تعویق بیندازند.