تحول در نظام آموزش و پرورش کشور

همان سندی که مسوولان وزارت آموزش و پرورش در هفت سال اخیر کوشیدند تا با سکوت در بیان جزییات، از بار انتقادات نسبت به آن بکاهند، اما در حالی که هنوز جزئیات این سند نرسیده، برخی منتقدان آن را خلاف ارزش‌های تربیتی و بی‌فایده تلقی می‌کنند.

در پیام وزیر آموزش و پرورش به دومین مجمع عمومی کانون تربیت اسلامی آمده است: حاصل تلاش متخصصان، پژوهشگران، کارشناسان در حوزه و دانشگاه و آموزش و پرورش 22 آذرماه 1390 رونمایی خواهد شد تا تحول آموزش و پرورش با تدبیر، سرعت و دقت اجرایی شود.

حمیدرضا حاجی بابایی در این پیام می‌افزاید: قطعا در اجرای تحول بنیادین، مردم عزیز ما، طعم شیرین آموزه‌های دینی را با محوریت جایگاه رفیع معلم، تربیت دانش‌آموزانی در طراز جمهوری اسلامی ایران و مدرسه کانون فرهنگی محله، خواهند چشید و این مهم جز با همکاری و همفکری همه نهادها، صاحب‌نظران، کارشناسان و دلسوزان نظام تعلیم و تربیت امکان‌پذیر نخواهد شد.

تدوین سند تحول بنیادین آموزش و پرورش از سال1383 آغاز شد و تدوین آن در دوران وزارت چهار وزیر یعنی مرتضی حاجی، محمود فرشیدی، علیرضا علی احمدی و حمیدرضا حاجی بابایی ادامه داشت و در نهایت در دو مردادماه سال قبل توسط رئیس‌جمهور امضا شد تا هرچه زودتر اجرا شود، اما از آن زمان تاکنون آنچه مرکز ثقل این سند عنوان شده تغییر نظام آموزش به 6 ـ3ـ3 و حذف کامل سال اول راهنمایی و بازگشت کلاس ششم به دوره ابتدایی است.

شش سال دوم تحصیلی نیز پنج سال طول می‌کشد تا جابه‌جایی‌ها در آن صورت گیرد به این شکل یک سال پایه اول راهنمایی نداریم سال بعد پایه دوم و سال بعد از آن پایه سوم و به ترتیب در سال‌های بعد پایه‌های تحصیلی بعدی را نداریم تا این‌که پیش دانشگاهی حذف شود و شش سال متوسطه جایگزین نظام راهنمایی تحصیلی شود.

به گفته مهدی نویدادهم، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش، این سند که برنامه 20 ساله آموزش و پرورش محسوب می‌شود در یک تقسیم بندی کلی به دو مجموعه فلسفی و اجرایی تقسیم شده است که در مجموع بیش از 500 نفر از صاحبنظران دانشگاهی، حوزوی، مدیران و کارشناسان ارشد آن را تدوین کردند.

نویدادهم می‌گوید: سند تحول بنیادین برای آموزش و پرورش عادی تدوین شده است؛ اما در هنگام اجرا ذیل این سند، اسناد جدیدی برای دانش‌آموزان استثنایی و تیزهوشان طراحی می‌شود که طبق آن تحول در این دو بخش صورت گیرد. برنامه درسی آموزش و پرورش استثنایی نیز تغییر می‌کند.

ن.مرادیان، مدیر مدرسه راهنمایی دخترانه در تهران اجرای سند تحول را در کمترین زمان الزامی می‌داند، ولی در آمادگی مدارس بویژه مدیران برای انجام تغییرات ناگهانی وچکشی تردید دارد و می‌گوید: به ما اعلام شده که از سال تحصیلی آینده اول راهنمایی حذف خواهد شد، ولی هنوز بسیاری از ما جزئیات این اجرا را نمی‌دانیم.

برخی والدین از تغییرات ناگهانی نگرانند که شاید منجر به افت تحصیلی بچه‌ها شود. آنها دائم از ما جزییات را می‌پرسند و ماهنوز خودمان توجیه نشده‌ایم که منظور از سند تحول بنیادین چیست و قرار است دقیقا چه اتفاقی بیفتد.

این مدیر مدرسه اضافه می‌کند: خیلی از معلمان نسبت به تکرار تحولات ناموفق در آموزش و پرورش گله‌مندند چون هر تغییری به طور مستقیم آینده شغلی آنان را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

وی برپایی نشست‌های توجیهی و تخصصی را نه تنها با مدیران بلکه با سطوح مختلف معلمان مدارس ضروری می‌داند و معتقد است بدون این کار آمادگی پذیرش تغییرات وجود ندارد و حتی ممکن است مقاومت‌هایی در برابر آن صورت بگیرد که محتوای ارزشمند سند تحول را خدشه‌دار کند.

اما این نگرانی‌ها فقط به توجیه نبودن مدیران و معلمان محدود نیست، برخی کارشناسان هم هنوز بی‌خبر از جزییات این سند از اجرای آن نگرانند و آن را مغایر با ارزش‌ها می‌دانند.

نمونه‌اش علیرضا پناهیان، کارشناس مسائل دینی است که چندی پیش در یک برنامه رادیویی گفت: بنده بخش‌هایی از این سند تحول را مطالعه کردم بر اساس مطالعه‌ای که داشتم ممکن است ارزیابی دقیقی نداشته باشم اما به هیچ وجه این سند را راهگشا نمی‌دانم و معتقدم راه مطلوبی را جلوی پای نظام آموزش و پرورش در سطح کلان باز نمی‌کند.

به گفته او، در سند تحول نظام آموزش و پرورش درک صحیحی از تربیت دینی وجود ندارد؛ این سند تلفیقی از تربیت اومانیستی غرب است با برخی از مفاهیم دینی که در بخش مفاهیم دینی،نگاه صحیح دینی وجود ندارد و بخش تلفیق آن نیز منجر به التقاط می‌شود.

پناهیان اضافه کرد:ما در تربیت دینی نگاه عمیق و کارشناسانه نداریم؛ صریح تر این‌که یک وقت است مباحث تربیتی ما در حد یک سخنرانی، وعظ وخطابه است که برای استفاده یک فرد مناسب است که در این باره علمای بسیار زیادی زحمت کشیدند و مطالبی جمع‌آوری شده هرچند اساسا در تولیدات حوزه علمیه کتاب‌های اخلاقی زیاد متنوع و گسترده نیستند.

عادل براری، محقق و برنامه‌ریز آموزشی هم در این باره معتقد است: به نظر من هر نظام آموزشی باید تغییر کند و به روز شود، منتها باید دید آیا سند تحول به فکر نوسازی و تغییرات رو به جلوست یا نوعی عقب گرد محسوب می‌شود؟ آیا احیای ششم ابتدایی به بهانه توجه بیشتر به دوره ابتدایی یعنی آنچه معاونان وزارتخانه می‌گویند عقلایی است،کدام دیدگاه کارشناسی تایید می‌کند که زیربنای اعتباری اجرای این سند تامین شده و اگر شده چرا نمایندگان مجلس از آن بی‌خبرند. آیا تحول نظام آموزش بدون مشارکت نمایندگان مجلس ممکن است؟

این محقق از سکوت مسوولان نسبت به بیان جزییات سند انتقاد می‌کند و می‌گوید: هنوز هم کسی نمی‌داند که جز 6 ـ3ـ3 شدن نظام آموزش واقعا قرار است چه اتفاقی بیفتد. گویا وزارتخانه می‌کوشد تا مردم، معلمان وکارشناسان را در عملی انجام شده قرار دهد.

به نظر می‌رسد یکی از اصول مهم سند تحول، زیرورو شدن کتاب‌های درسی باشد، سند درس ملی هم‌اکنون در مرحله ویرایش ‌نهایی است وقرار است شورای عالی آموزش و پرورش این سند را تا پایان امسال تصویب کند.

موسسه تدوین کتاب‌های درسی با اعلام این‌که تا سال تحصیلی 97ـ96 تمامی کتاب‌های درسی مدارس از ابتدایی تا متوسطه تجدیدنظر خواهد شد، توضیح داد: در چرخه برنامه‌ریزی درسی که براساس سند درس ملی انجام می‌شود، هر پنج سال یکبار کتاب‌های مدارس مورد بازنگری قرار گرفته و مطابق با علوم روز و نیازهای جامعه مورد بازبینی قرار می‌گیرد.

به هرحال هنوز قضاوت در مورد محتوای سند تحول زود است، سندی که می‌آید تا نظام آموزش را زیرورو کند؛ اما آیا جامعه فرهنگیان، دانش‌آموزان و خانواده‌هایشان ظرفیت پذیرش این تغییرات را دارند و آیا دیدگاه‌های آنان در این تحول از بالا به پایین سهمی دارد؟

کتایون مصری ‌-‌ گروه جامعه