نقش راهنمایان محلی در‌ توسعه گردشگری

راهنمایان محلی، افراد بومی یک منطقه هستند که در کنار راهنمای اصلی گروه، کار هدایت و راهنمایی تیم‌های گردشگری را در یک منطقه محدود بر‌عهده می‌گیرند. طبیعی است هر منطقه‌ای ویژگی‌ها و مختصات خاص خود را دارد و یک راهنمای تور عمومی هر قدر هم که تجربه داشته باشد، باز نمی‌تواند خلأ راهنمای محلی را پر کند.

به عبارت بهتر، راهنمایان محلی نقش مکمل راهنمایان عمومی را ایفا می‌کنند. این افراد با تسلط بر ویژگی‌های منطقه، شناخت کامل امکانات و آشنایی با مشکلات احتمالی می‌توانند در اجرای هر چه بهتر تور موثر باشند.

اگر بخواهیم از زاویه توسعه به این موضوع نظری داشته باشیم، راهنمایان محلی یکی از مهم‌ترین عوامل بازتوزیع درآمدهای حاصل از گردشگری در منطقه هستند.

از یک منظر دیگر، راهنمایان محلی به دلیل این‌ که در منطقه اسکان دارند و به صورت مستقیم از منافع حاصل از حضور مسافران منتفع می‌شوند و حتی به انتفاع دیگران نیز از این منابع کمک می‌کنند، به صورت عملیاتی درک می‌کنند که جاذبه گردشگری منطقه‌شان مهم‌ترین منبع درآمد منطقه است؛ بنابراین بیش از گذشته در حفظ و حراست آن می‌کوشند و همچنین سعی می‌کنند دیگران را نیز با این مهم آشنا کنند. به این ترتیب جریانی فرهنگی برای حفاظت از جاذبه‌های گردشگری شکل می‌گیرد.‌ این در حالی است که اگر بخواهیم نقش راهنمایان محلی را در فرآیند سفر حذف کنیم، بخش مهمی از پیوندهای بین مسافر و جامعه بومی حذف می‌شود که این امر حتی می‌تواند به شکل‌های زیان‌آوری خود را نشان بدهد. به دلیل این‌ که وقتی ارتباط بین جامعه میزبان و مهمان قطع شود، بتدریج بین میزبان و مهمان تقابل ایجاد می‌شود؛ اما وقتی که جامعه میزبان شاهد این پیوندها باشد و خود در فرآیند اجرای برنامه سفر مشارکت کند، باورش به او می‌گوید باید چهره مناسبی از فرهنگ منطقه ترسیم کند و در حقیقت این یکی از مهم‌ترین اهداف گردشگری محسوب می‌شود.

سفر در قالب تور و به شکل حرفه‌ای تفاوت‌هایی با سایر سفرها دارد؛ هر چند در بسیاری از عوامل مشترک هستند. از جمله این ‌که در سفرهایی که در قالب تور برگزار می‌شود، تعداد زیادی از افراد با شرایط مختلف، فرهنگ‌های متنوع و حتی شرایط جسمانی متفاوت در کنار یکدیگر سفر می‌کنند.

در کنار همه این زیبایی‌هایی که حاصل گردهم آمدن افراد است، رخدادهای غیرمترقبه نیز یکی از اجزای انکارناپذیر چنین سفرهایی است. در این بین راهنمایان محلی نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند و حتی در بسیاری از موارد می‌توانند از گسترش دامنه مشکلات بکاهند یا این ‌که با راهنمایی بموقع از رخ دادن برخی مشکلات جلوگیری کنند.

شغل «راهنمایی تور» از جمله مشاغل نیمه‌وقت است؛ حتی بیشتر کسانی که به صورت تخصصی در حوزه سفر و جهانگردی فعالیت می‌کنند در تمام مدت سال به این حرفه اشتغال ندارند و مجبور به فعالیت در سایر حوزه‌های گردشگری می‌شوند؛ این مشکل در ارتباط با راهنمایان محلی به صورت مضاعف مشاهده می‌شود.

به عنوان مثال، در برخی مناطق، فصل گردشگری بسیار مقطعی بوده و طبیعی است که شغل راهنمایان تور نیز در همین دوره تعریف شود. تجربه گردشگری در نیمه دوم سال در مناطق جنوبی کشور، مصداقی از همین حالت است. بسیاری از راهنمایان تورهای محلی قشم، چابهار، هرمز و... در ماه‌های گرم سال فرصت اشتغال زیادی ندارند.

‌غیر از مشکل مقطعی بودن فرصت اشتغال برای راهنمایان محلی، بسیاری از این راهنمایان با مشکلات آموزشی روبه‌رو هستند. این راهنمایان همانند راهنمایان عمومی تور و تورگردانان نیاز به آموزش دارند. آموزش‌هایی در ارتباط با نحوه برخورد و تعامل با مسافران، نحوه ارائه خدمات به مسافران، حوزه وظایف یک راهنمای محلی و... همه از جمله مباحثی است که باید با آموزش به آنها منتقل شود؛ اما متاسفانه به‌رغم این ‌که هرازگاهی موضوع بیمه راهنمایان تور مورد توجه دولتمردان و سیاستگذاران قرار گرفته است، اما توجه به آموزش راهنمایان محلی کمتر مورد توجه بوده است. این در حالی است که با توجه به نقش و جایگاه این افراد در اشاعه گردشگری و نقش مستقیمی که آنها در ایجاد اشتغال دارند، نیاز است توجه دقیق‌تری به آموزش این افراد مبذول شود چراکه بی‌توجهی به آموزش آنها می‌تواند آثار مخربی نیز با خود به همراه بیاورد.

این نکته را هم نباید فراموش کنیم که راهنمایان محلی به عنوان یکی از مهم‌ترین ذخایر و سرمایه‌های گردشگری تلقی می‌شوند و بی‌توجهی به آنها علاوه بر این ‌که به خود این افراد لطمه وارد می‌کند، کل صنعت گردشگری را نیز می‌تواند با چالش روبه‌رو کند. راهنمایان محلی، در واقع مروجان خاموش این صنعت پرسود و مهم محسوب می‌شوند که باید به آنها توجه جدی‌تری شود.

از دیگر نکاتی که می‌تواند به انسجام این گروه کمک کند، ایجاد شبکه‌های محلی از این افراد است. تشکیل این شبکه‌های محلی علاوه بر این‌ که برای خود این افراد سودمند است به ارتقای صنعت گردشگری در منطقه نیز کمک می‌کند که باعث افزایش رضایت مسافران نیز می‌شود.

مریم چهاربالش