پروژه‌ای برای خروج غرب کشور از انزوا

طراحی نظام خطوط ریالی در استان‌های کشور و برقراری اتصال سراسری ریلی از جمله اهدافی است که در برنامه پنجم توسعه و سند چشم‌انداز 20 ساله توسعه کشور به چشم می‌خورد.

در این میان احداث راه‌آهن غرب کشور یا همان کریدور غرب ایران به عنوان یکی از محورهای مهم ارتباطی کشور، امکان تبادل بین استان‌ها و همچنین در نهایت امکان اتصال خطوط ریلی با کشورهای همسایه را میسر می‌سازد.

سابقه تاریخی این پروژه به سال 1355 بازمی‌گردد که مطالعات اجرای احداث راه‌آهن برای کرمانشاه انجام شد، ولی انجام این عملیات با شروع جنگ تحمیلی عراق علیه ایران متوقف شد و پس از آن نیز پروژه تا مجلس ششم به دست فراموشی سپرده شد.

پروژه راه‌‌آهن کرمانشاه قرار است در 3 فاز انجام شود؛ فاز اول اراک ـ ملایر است که مورد بهره‌برداری قرار گرفت، فاز دوم ملایر ـ کنگاور و فاز سوم کنگاور ـ کرمانشاه است. عملیات ساخت این پروژه سال 1380 آغاز شد و قرار بود سال 1385 تکمیل شود، اما عملیات اجرایی دوباره راه‌آهن کرمانشاه در سال 85 آغاز و عنوان شد سال 87 تکمیل می‌شود که عملا چنین اتفاقی نیفتاد و این در حالی است که سال 1388 فاز دوم پروژه هنوز آغاز نشده بود. یکی از دلایل عقب ماندن این طرح اختصاص دادن بودجه طرح‌های ریلی کشور از جمله راه‌آهن کرمانشاه به سایر پروژه‌ها از جمله پروژه‌ راه‌آهن بافق ـ مشهد است که با این کار، پروژه مذکور 4 سال زودتر از موعد مقرر تمام شد. در طرح اولیه گفته شده بود که ساخت این پروژه تا سال 1390 به کرمانشاه و تا پایان سال 1392 به مرز خسروی و به راه‌آهن خانقین عراق متصل می‌شود و این در حالی است که هم‌اکنون در سال 90 فقط فاز اول اراک ـ ملایر با اعتباری 1250 میلیارد ریالی به بهره‌برداری رسیده و اصرار خبرنگار جام‌جم برای دریافت اطلاعات بیشتر درخصوص افق اتمام طرح به نتیجه نرسید.

کارشناسان می‌گویند به دلیل تخصیص قطره‌ای و نابسامان اعتبارات، امکان تصور افق روشن برای اتمام پروژه وجود ندارد.

با این حال راه‌آهن غرب کشور که در حال حاضر با افتتاح یک فاز آن به جمع خطوط ریلی کشور پیوسته است، اهداف مهمی از جمله دسترسی به عراق و از طریق این کشور دستیابی آسان به سواحل مدیترانه را دنبال می‌کند، زیرا با تحقق یافتن این هدف، امکان ارتباط ریلی استان‌های غرب کشور با تهران و شبکه سراسری راه‌آهن، رشد و توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بخش وسیعی از مناطق غربی کشور را فراهم و علاوه بر آن ارتباط ریلی بین ایران و عراق از طریق مرز خسروی و تسهیل سفر به اماکن متبرکه کربلا و نجف اشرف در عراق را ایجاد می‌کند.

همچنین این مسیر امکان اتصال راه‌آهن به بندر لاذقیه در ساحل دریای مدیترانه از طریق خاک سوریه و عراق، امکان ارتباط ریلی ترانزیتی کشورهای آسیای میانه و دریای مدیترانه از طریق خاک ایران را به دنبال خواهد داشت.

به گفته علی نیکزاد وزیر راه و شهرسازی، بهره‌برداری از راه‌آهن غرب کشور، شهرهای غرب را از انزوا خارج می‌کند و موجب رونق تجارت، کشاورزی و صنعت می‌شود و رشد مبادلات تجاری با عراق را نیز به دنبال خواهد داشت.

محور راه‌آهن اراک ـ کرمانشاه، خسروی و انشعاب ملایر (جوکار)‌ که شروع آن به اسفند سال 80 برمی‌گردد به راه‌آهن غرب معروف است. این خط از ایستگاه سمنگان واقع در کیلومتر 337 (مبدا تهران)‌ در نزدیکی شهرستان اراک شروع و با عبور از شهرهای ملایر، کنگاور، صحنه، کرمانشاه، اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب و قصرشیرین به خسروی واقع در مرز بین ایران و عراق منتهی می‌شود و از آن پس از طریق خانقین، بغداد، موصل، قامشلی، دیوانرود، رق و حلب به بندر لاذقیه واقع در ساحل دریای مدیترانه ختم می‌شود.

با توجه به بهره‌برداری از فاز نخست این طرح (راه‌آهن اراک ـ ملایر)‌ عبدالعلی صاحب‌محمدی، معاون وزیر و مدیرعامل راه‌آهن در گفت‌وگو با جام‌جم درباره برخی مزایای این طرح می‌گوید: برای این طرح دو مزیت مورد نظر است؛ اولا آن که فواید آن برای مردم 2 استان مرکزی و همدان است که با افتتاح این خط‌آهن علاوه بر اشتغالزایی موثر در این دو استان، شاهد رشد اقتصادی آنها از طریق جابه‌جایی بار و مسافر هم خواهیم بود. در آینده نزدیک و پس از بهره‌برداری نیز اهالی ملایر، امکان سفر به مشهد مقدس از طریق خط‌آهن را خواهند داشت.

وی همچنین تاکید دارد، توسعه شبکه ریلی و فواید این خط‌آهن برای کل کشور است. تکمیل خط غرب که بخش مهمی از آن مشروط به بهره‌برداری از این خط است محدود به جابه‌جایی مسافر نمی‌شود و نقش عمده‌ای در حمل‌ونقل بار دارد. در این زمینه کارخانجات صنعتی و تولیدات کشاورزی شهرستان و منطقه با هماهنگی‌های انجام شده، جابه‌جایی بار را از طریق این ریل انجام می‌دهند.

وی درباره تامین منافع کلان این خط می‌گوید: با افتتاح این خط، امکان برقراری ارتباط با اماکن متبرکه کربلا و پس از آن به بندر لاذقیه واقع در ساحل دریای مدیترانه از طریق خط ریلی غرب نصیب کشور می‌شود.

به گفته صاحب‌محمدی تردد برای قطارهای رده‌های مسافربری متفاوت است و متناسب با ظرفیت شهرستان، نوع قطار نیز مشخص می‌شود و در مراحل بعدی با انجام ارزیابی، قطارهای دیگری در مسیر قرار خواهند گرفت.

هوشنگ پاکدل، معاون شبکه راه‌آهن شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل‌ونقل کشور نیز در زمینه خط ریلی غرب می‌گوید: این خط برای کشور دارای ارزش مادی و معنوی بسیار زیادی است.

وی می‌گوید: هزینه احداث یک کیلومتر خط ‌آهن در پروژه‌هایی که سال‌های اخیر به بهره‌برداری رسیده به طور متوسط حدود 15 میلیارد ریال بوده که اگر همین رقم به عنوان پایه فرض شود، سالانه 15 هزار میلیارد ریال پایه نیاز بخش ریلی فقط درخصوص ایجاد خط آهن خواهد بود.

وی معتقد است فاصله میان 760 میلیارد تومان اعتبار فعلی بخش ریلی تا حداقل 1500 میلیاردتومان مورد نیاز چیزی نزدیک به 100 درصد است که به هر حال دولت و مجلس باید برای تامین چنین اعتباری راهکارهای مناسب را تعبیه کنند.

پاکدل تاکید دارد: خط آهن یکی از پایه‌‌ای‌ترین زیرساخت‌های توسعه‌ای کشور است که با تحقق اهداف برنامه پنجم و چشم‌انداز 20 ساله منجر به شکوفایی و توسعه اقتصادی خواهد شد.

به گفته پاکدل فاز بعدی راه‌آهن غرب کشور که از سمنگان به ملایر آغاز شده و به سمت کرمانشاه می‌رود در حال انجام است و عملیات زیرسازی راه‌آهن در این مسیر بیش از 50 درصد پیشرفت فیزیکی داشته است. عملیات اجرایی این پروژه در اسرع وقت از مسیر کرمانشاه به مرز خسروی فعال خواهد شد.

وی اضافه می‌کند:‌ هم‌اکنون قطعات ریلی تا کرمانشاه در حال ساخت است و در سال آینده عملیات زیرسازی ما بقی مسیر به اتمام خواهد رسید.

محمدرضا احدی مدیرکل ساخت و روسازی راه‌آهن نیز درباره ویژگی‌های فنی این پروژه می‌گوید: در روسازی این محور از شیوه ریل‌گذاری به صورت پانل‌گذاری خط بسته استفاده می‌شود. براساس این روش،‌ ریل و سایر ادوات و مصالح مورد نیاز به کارگاه‌های تهیه خط منتقل شده و در آنجا به صورت پانل‌های 18 متری، مونتاژ و آماده نصب می‌شود. خطوط بسته تهیه شده (کوپلاژ)‌ به وسیله واگن به محل اجرای پروژه منتقل شده و در آنجا با استفاده از جرثقیل‌های ویژه ریلی، نصب شده است.

گسترش خطوط ریلی از اهداف توسعه‌ای کشور است که طی سال‌های متمادی و در قالب برنامه‌های مختلف اقتصادی کشور مورد توجه قرار گرفته است. توسعه این خطوط در مسیر ایجاد و گسترش زیرساخت‌های حمل و نقل، از اولویت‌های اقتصادی کشور تلقی می‌شود که ابعاد مختلف فعالیت‌های اقتصادی و تجاری را در برمی‌گیرد با این حال یکی از نقاط ضعف این پروژه تاخیرهای پی‌درپی آن است. کارشناسان معتقدند توان فنی ـ مهندسی اجرای این پروژه در داخل کشور وجود دارد،‌ اما این پروژه نیز از کمبود اعتبارات رنج می‌برد که در صورت تزریق به موقع منابع مالی، پروژه از سرعت خوبی برخوردار خواهد شد.

در حال حاضر احداث سالانه هزار کیلومتر خط‌آهن در دستور وزارت راه و شهرسازی قرار دارد که این موضوع از ابعاد مختلف داخلی و خارجی برای کشور حائز اهمیت است.

با احداث خط آهن غرب که اتصال کریدور غرب و شرق در داخل و رسیدن آن به برون‌مرز‌ها (عراق و بندر لاذقیه در مدیترانه)‌ که هدف‌غایی این طرح تعریف شده، می‌توان به تحقق آرزوی توسعه غرب و خروج از انزوای این منطقه جان بخشید.