محرم‌سازی مدارس، طرحی که همچنان خاک می‌خورد

طرح محرم‌سازی مدارس دخترانه، بیش از یک دهه است در نظام آموزش نقل قول محافل است، در حالی که حمیدرضا حاجی‌بابایی وزیر آموزش و پرورش نیز با تاکید بر اجرای آن، هزینه محرم‌سازی مدارس را زیاد و خارج از توان این وزارتخانه می‌داند. در این طرح ابتدا قرار بود با استتار حیاط مدارس دخترانه و برافراشتن دیوارها، از اشراف ساختمان‌های اطراف به داخل مدارس دخترانه جلوگیری شود. وزارتخانه دو سال قبل هزینه این استتار را 10 تا 20 میلیون تومان برای هر مدرسه عنوان کرد.مرتضی رئیسی، رئیس سازمان نوسازی مدارس نیز هزینه کل محرم‌سازی مدارس را بیش از 800 میلیارد تومان برآورد می‌کند و می‌گوید: «محرم‌سازی فقط به معنی بالا بردن دیوارهای مدارس دخترانه نیست، چون با این کار به شاداب‌سازی نمی‌رسیم. ما معتقدیم با طراحی دقیق و معماری صحیح می‌توان مدارس دخترانه را به شکلی طراحی کرد که دختران دانش‌آموز همانند دانش‌آموزان پسر در مدارس آزادی عمل داشته باشند، بازی کنند و راحت باشند. مرتضی رئیسی می‌افزاید: معماری مدارس باید به شکلی باشد که در ارتقای وضعیت جسمی دختران مانع ایجاد نکند که وجود مدارس با «حیاط مرکزی» از این نوع معماری‌هاست. حیاط مدرسه در وسط قرار می‌گیرد و اطراف آن کلاس‌های درس و آزمایشگاه قرار می‌گیرد، یعنی ساختمان مدارس به گونه‌ای است که ساختمان‌های اطراف به آن اشرافیتی ندارند.»

به نظر می‌رسد طرح محرم‌سازی مخصوص مدارس دخترانه‌ای است که از این پس قرار است ساخته شوند و معماری مدارس دخترانه فعلی که یک سال دخترانه و سال بعد پسرانه است، مشمول شاداب‌سازی نخواهد شد. ج. عاکفی، مدیر یک مدرسه دخترانه در دوره متوسطه و در یکی از مناطق با بافت فرسوده تهران است، می‌گوید: «از احداث این مدرسه 34 سال می‌گذرد، حیاط مدرسه بارها مرمت شده اما ساختمان‌های چند طبقه اطراف به آن مشرف است. بچه‌ها زنگ‌های ورزش نمی‌توانند براحتی جست و خیز کنند، بارها شاهد بوده‌ام که از ساختمان اطراف ایستاده‌اند و تماشا می‌کنند و بچه‌ها را صدا می‌زنند و...»

این صحنه‌ها در بسیاری از مدارس دیگر هم دیده می‌شود، حتی مدیر یک مدرسه ابتدایی با تایید نبود فضای استاندارد برای دختران می‌گوید: «بچه‌ها موقع ورزش صبحگاهی راحت نیستند، برخی که محجبه‌اند و چادر می‌پوشند بیشتر اذیت می‌شوند چون نمی‌توانند براحتی جست و خیز کنند.»

شاید به همین دلیل تحقیقات نشان می‌دهد که بسیاری از دانش‌آموزان از ناهنجاری‌های اسکلتی رنج می‌برند و سهم دختران از این مشکل بیش از پسران است. چند سال قبل، یک ارتوپد از فراگیری 80 درصدی مشکلات قامتی در بین دختران دانش‌آموز خبر داده بود و امروز نورالله دستایی عضو کمیسیون آموزش مجلس می‌گوید: «براساس آمارهایی که از سوی آموزش و پرورش تاکنون ارائه شده حدود ۶۰ درصد دانش‌آموزان در سنین مختلف از مشکلات و ناهنجاری‌های قامتی رنج می‌برند.» وی اضافه می‌کند: «نبود فضای مناسب و پایین بودن سرانه فضای ورزشی دانش‌آموزان از دلایلی است که باعث می‌شود دانش‌آموزان نتوانند فعالیت بدنی و تحرک لازم را داشته باشند».

ابراهیم سحرخیز، معاون متوسطه آموزش و پرورش با توجه به این مشکلات، محرم‌سازی مدارس دخترانه را راهکار مناسبی می‌داند و می‌گوید: «طرح محرم‌سازی شرایطی را فراهم می‌کند تا دانش‌آموزان به مدرسه جذب شوند و با علاقه بیشتر ادامه تحصیل دهند، بنابراین می‌توانیم آینده تحصیلی روشنی را با اجرای این طرح پیش‌بینی کنیم.»

تقریبا تمام مسوولان آموزشی بر ضرورت شاداب یا همان محرم‌سازی مدارس اصرار دارند اما گویا یک دهه کافی نیست تا سازوکار اجرایی آن تدوین شود. مرتضی رئیسی، معاون عمرانی وزیر در این باره تاکید می‌کند: «یکی از بهترین راهکارهای فعلی پوشش حیاط این مدارس از دید ساختمان‌های اطراف و همچنین طراحی و احداث مدارسی با حیاط مرکزی است.»

وی توضیح می‌دهد: «دانش‌آموزان دختر نیز همانند دانش‌آموزان پسر باید از آزادی عمل و نشاط بیشتری در محیط مدرسه بهره‌مند شوند، لذا تجدیدنظر در نوع معماری مدارس دخترانه و ایجاد حیاط مرکزی می‌تواند تاثیر بسزایی در شاداب سازی محیط مدارس دختران داشته باشد.»

به گفته او، خوشبختانه برای اولین بار در بودجه امسال توجه ویژه‌ای به ورزش دانش‌آموزی شد و قرار شد از یک درصدی که سازمان‌ها باید صرف تربیت بدنی کنند 20 درصد به آموزش و پرورش برای ساخت سالن‌های ورزشی تعلق گیرد، همچنین 5 درصد اعتبارات فرهنگی به موضوع ورزش اختصاص یابد. بنابراین بودجه قابل توجهی برای این کار در اختیار آموزش و پرورش قرار می‌گیرد.

اما آنچه از محتوای گفت‌وگو با روسای آموزشی برمی‌آید، طرح محرم‌سازی همچنان محدود به مدارس حیاط محور و جدیدالتاسیس است و بیش از 148 هزار مدرسه کشور که نیمی از آن اختصاص به دختران دارد، مشمول آن نخواهد شد. در حال حاضر دشواری دانش‌آموزان در آزادی تحرک و جست و خیز نشان می‌دهد که یکی از مهم‌ترین اولویت‌های افزایش اعتبارات سالانه آموزش و پرورش، می‌تواند توجه به وضعیت مدارس دخترانه و شاداب‌سازی آن باشد، طرحی که هنوز به بهانه کمبود اعتبارات، برنامه اجرایی ندارد.

کتایون مصری‌‌ /‌‌ گروه جامعه