افغانستان، مهد نایاب‌ترین عناصر زمین

منابع ارزشمند زیرزمینی یکی ازبزرگترین ثروت‌های طبیعی کشورهای جهان محسوب می‌شوند که با استفاده از ابزار و شیوه‌های علمی، مطالعات و بررسی‌های لازم روی آنها انجام می‌شود تا شرایط مناسب برای استحصال درست و اصولی این منابع تجدیدناپذیر فراهم شود.

کد خبر: ۴۳۴۹۴۸

حالا که افغانستان بتدریج از سایه طالبان خارج می‌شود فرصت مناسبی برای دانشمندان سراسر جهان ایجاد شده تا این کشور را نه از ابعاد سیاسی و نظامی بلکه با انجام اکتشافات علمی در دنیا خبرساز کنند. جرقه تازه‌ای در این زمینه زده شده و خبر می‌رسد در صخره‌های آتشفشانی این کشور که در نوع خود کمیاب به شمار می‌آیند، مقادیر چشمگیری عناصر نایاب زمین کشف شده است. این عناصر بسیار کمیاب، کاربردهای فراوانی در صنایع مختلف دارند، به طوری که بسیاری از فناوری‌های مدرن که با زندگی روزمره مردم سر و کار دارند، متکی به این عناصر هستند. این صنایع، دامنه وسیعی از خودروهای برقی گرفته تا صفحات خورشیدی را در بر می‌گیرند. با توجه به این کشف تاریخی می‌توان گفت افغانستان مهد نایاب‌ترین عناصر جهان است. براساس فاز نخست تحقیقات صورت گرفته، زمین‌شناسان می‌گویند، تاکنون نقشه‌های دقیقی از حدود یک میلیون تن از این عناصر نایاب تهیه کرده‌اند. در میان این عناصر ردپای لانتانیوم، سریوم و نئودیمیوم نیز دیده می‌شود که ارزش قابل توجهی دارند.

رابرت تاکر از دانشمندان سازمان زمین‌شناسی آمریکا و سرپرست دانشمندان در این پروژه اکتشافاتی می‌گوید: در افغانستان مقادیر قابل توجهی عناصر نایاب دیده می‌شود. این مقدار برای تامین 10 سال نیاز صنایع مختلف سراسر جهان (براساس میزان مصرف فعلی) کافی است. البته این پایان داستان نیست. پیش‌بینی‌ این دانشمندان که با تکیه بر یک سری سرنخ‌های به دست آمده در جریان 3 ماموریت فوق امنیتی شناسایی صورت گرفته، نشان می‌دهد افغانستان بمراتب بیشتر از آنچه فعلا تصور می‌شود مهد چنین عناصری است.

تاکر می‌گوید: من کاملا مطمئن هستم، پیش‌بینی‌های اولیه ما بسیار محتاطانه بوده و باید انتظار مقادیر بیشتری را داشته باشیم. مطمئنا با استفاده از امکانات و افراد بیشتر می‌توانیم کشفیات بیشتری انجام دهیم. کشفیات جدید در یکی از خطرناک‌ترین مناطق افغانستان یعنی مناطق مرزی جنوب افغانستان که نزدیک پاکستان قرار دارد، صورت گرفته و به همین دلیل، دانشمندانی که در این اکتشافات حضور داشته‌اند، با استفاده از بالگردهای بلک هاوک و پشتیبانی نیروهای نظامی در نقاط مورد نظر حاضر شده‌اند.

برآورد این دانشمندان نشان می‌دهد، افغانستان از حیث برخورداری از عناصر نایاب، ششمین کشور جهان محسوب می‌شود. در این فهرست، چین با 50 میلیون تن و آمریکا با 12 میلیون تن در رتبه اول و دوم جای دارند، در حالی که چین 97 درصد نیاز صنایع جهان به این نوع عناصر نایاب را تامین می‌کند اکنون امیدهای تازه‌ای برای تکیه بر کشور دیگری همچون افغانستان پدیدار شده است. تیم تحت امر تاکر، در ماه فوریه تجزیه و تحلیل‌های شیمیایی روی نمونه‌های صخره‌ای به دست آمده را انجام داده‌اند. نتایج این بررسی‌ها نشان می‌دهد، تمرکز رسوبات مملو از عناصر نایاب در افغانستان با مهم‌ترین سایت بهره‌برداری از این عناصر در چین ـ که در منطقه خودمختار مغولستان واقع شده است ـ برابری می‌کند.

با‌توجه به کشفیات اخیر می‌توان گفت افغانستان همواره غارت زده، همچنان از ارزشمندترین سرزمین‌های جهان از حیث برخورداری از منابع غنی زیرزمینی است

سازمان زمین‌شناسی آمریکا بتازگی نتایج تحقیقات دامنه‌داری را درخصوص منابع معدنی افغانستان منتشر کرده که در قالب یک گزارش 2 هزار صفحه‌ای ارائه شده و گفته می‌شود یافته‌های اخیر مربوط به عناصر نایاب در این کشور همچون نگین انگشتری می‌درخشد. تحقیقاتی که بتازگی در افغانستان صورت گرفته، نشان می‌دهد در مناطق شمال شرق این کشور و بخصوص اطراف کابل مقادیر قابل توجهی از رسوبات مس و آهن وجود دارد و تخمین زده می‌شود، ارزش این منابع بالغ بر میلیاردها دلار باشد. در همین ارتباط وزارت معادن این کشور نیز برنامه‌ای را برای بهره‌برداری از ظرفیت بالای معادن افغانستان آغاز کرده که بر این اساس، اکتشافات و بهره برداری از بخش قابل توجهی از رسوبات دارای مس این کشور اجاره داده می‌شود. حتی قرار است این برنامه برای بهره‌برداری از منابع آهن این کشور نیز اجرا شود. ارزش این منابع بالغ بر 420 میلیارد دلار است. با توجه به ارزش خیره‌کننده این منابع، کارشناسان، افغانستان را سرزمینی ناشناخته و البته غنی از رسوبات معدنی ارزشمند عنوان می‌کنند.

این کارشناسان ابراز امیدواری می‌کنند، در سال‌های آتی و با توسعه برنامه‌های اکتشافاتی و بهره‌برداری از معادن غنی افغانستان، این کشور که هم‌اکنون از فقیرترین کشورهای جهان محسوب می‌شود، تبدیل به یکی از مراکز عمده فعالیت‌های معدنی جهان شود. در حال حاضر در شمال این کشور ثبات نسبی دیده می‌شود و این نکته شرایط لازم را برای دستیابی به معادن مس و آهن افغانستان مهیا کرده است، اما در نقطه مقابل یعنی جنوب این کشور تجمع قابل توجهی از رسوبات عناصر نایاب دیده می‌شود و به همین دلیل، دانشمندان نیم‌نگاهی جدی نیز به جنوب افغانستان دارند.

با این حال هر چه این کشور از نایاب‌ترین عناصر طبیعی غنی باشد، اما مشکلات زیادی فرا روی بهره‌برداری از این منابع وجود دارد که نبود امنیت کافی تنها یکی از آنهاست. افغان‌ها برای رسیدن به اهداف خود به یک شبکه برق گسترده نیاز دارند تا برق مورد نیاز برای راه‌اندازی سیستم‌های ماشینی درگیر در برنامه‌های اکتشافاتی تامین شود. همچنین نبود جاده‌های کافی و مطمئن، راه را بر صادرات این مواد ارزشمند تنگ کرده است.

یکی از نقاطی که دانشمندان سازمان زمین‌شناسی آمریکا از آن به بهشت عناصر کمیاب یاد می‌کنند، مناطق اطراف روستای «خان‌نشین» در استان هلمند است. تحقیقات آنها نشان می‌دهد، در این مناطق مقادیر چشمگیری از اورانیوم، توریوم، فسفات و البته سنگ آهک مورد نیاز برای تولید سیمان یافت می‌شود که به نظر نمی‌رسد فرآیند بهره‌برداری از آنها کار چندان دشواری باشد.

بررسی منابع غنی از عناصر نایاب افغانستان از سال 2007 آغاز شده است. در آن سال، یک‌سری تخمین‌های اولیه در این خصوص مطرح شد که مبنای اصلی آنها یادداشت‌هایی بود که محققان شوروی سابق در زمان حضور در این کشور ارائه کرده بودند؛ اما دانشمندان سازمان زمین‌شناسی آمریکا به این نتیجه رسیدند که برای دستیابی به اطلاعات دقیق باید از نزدیک اقدام به تهیه گزارش‌های لازم کنند. به همین منظور، طی 2 سال اخیر مطالعات دقیقی در مناطق مختلف افغانستان صورت گرفته است.

گروهی از این دانشمندان، چند ماه پیش راهی مناطق اطراف روستای خان‌نشین شدند و صخره‌ای به قطر 150 متر را شناسایی کردند که به عقیده‌ آنها غنی از یک سری عناصر نایاب است. آنها ارزش این صخره را 4‌/‌7 میلیارد دلار تخمین می‌زنند. البته تاکر بر این باور است که این صخره احتمالا قطورتر از آن چیزی است که به نظر می‌رسد. آنها صخره‌های اطراف روستای خان‌نشین را بسیار جوان می‌دانند. مطالعات انجام شده روی این صخره‌ها نشان می‌دهد که عمر آنها کمتر از 600 هزار سال است. همین سن کم، دانشمندان سازمان زمین‌شناسی آمریکا را بر آن داشته تا با اطمینان از عمق بیشتر این صخره‌ها صحبت کنند. با توجه به کشفیات اخیری که در افغانستان صورت گرفته است، می‌توان گفت این کشور همواره غارت زده، همچنان از ارزشمندترین سرزمین‌های جهان از حیث برخورداری از منابع غنی زیرزمینی است.