افغانستان ده سال پس از طالبان

به گزارش دویچه وله، اندک زمانی پس از حملات تروریستی یازدهم سپتامبر، جرج دبلیو بوش رئیس جمهور وقت آمریکا، به طالبان حاکم بر افغانستان هشدار داد تا نیروهای القاعده را از این کشور بیرون کنند. عدم پذیرش این درخواست موجب شد نیروهای آمریکایی در هفتم اکتبر 2001 تحت نام «عملیات بلندمدت آزادی» به افغانستان حمله کنند.

حمله‌ای که بدون موافقت سازمان ملل صورت پذیرفت اما از حمایت اکثریت کشورهای جهان غرب برخوردار بود.

حمله به افغانستان با فرمان جرج دبلیو بوش و تونی بلر نخست وزیر وقت بریتانیا، با موشک باران و حملات هوایی بمب افکن‌های این کشورها به مواضع نظامی حکومت طالبان آغاز شد. نیروهای مجاهدین افغانستان نیز که بخش کوچکی از کشور را در اختیار داشتند به کمک آمریکا و بریتانیا آمدند. پس از نزدیک به یک ماه جنگ، طالبان سقوط کرد و دولت موقت به ریاست حامد کرزای در کنفرانسی که در شهر بن آلمان برگزار شد به قدرت رسید.

در 20 دسامبر 2001 شورای امنیت سازمان ملل متحد با تشکیل نیروهای آیساف موافقت کرد. نیروهایی که با همکاری بیش از 45 کشور برای کمک به دولت موقت افغانستان تشکیل شد. وظایف آیساف بعدها در سال 2003 به نیروهای پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) واگذار شد.

افغانستان پس از طالبان‌ ؛‌ بیم‌ها و امیدها

افغانستان امروز به نسبت 10 سال قبل به مراتب کشور آزادتری است. زنان فعالیت اجتماعی نسبت آزادانه‌ای دارند، کودکان بیش از گذشته امکان تحصیل یافته‌اند و چند انتخابات اگرچه پر حرف و حدیث برگزار شده است و شهروندان احساس می‌کنند که می‌توانند در تعیین حق سرنوشت خود دخالت کنند.

در بخش‌های بزرگی از این کشور از اجرای مجازات‌های غیر انسانی که توسط طالبان انجام می‌شد اثری نیست. مناطقی که از امنیت نسبی برخوردارند شاهد برخی پیشرفت‌های اقتصادی و اجتماعی هستند.

تولید ناخالص سرانه افغانستان از 171 دلار به بیش از 500 دلار رسیده است. در حالی که در سال 2001 تنها یک میلیون کودک افغان که اکثریت مطلق آنها را پسران تشکیل می‌دادند از امکان تحصیل برخوردار بودند پس از 10 سال این تعداد به نزدیک 8 میلیون نفر رسیده است. سهم دختران افغان نیز از 5 هزاردانش آموز به نزدیک به ۳ میلیون دانش آموز افزایش یافته است.

با وجود  این همچنان مشکلات به افغان‌ها اجازه نمی‌دهد به آینده امیدوار باشند. در شش سال اخیر میزان کشته شدگان غیر نظامی در حال افزایش بوده است. این تعداد از 500 نفر در سال 2005 به 2500 نفر تا ماه اوت امسال رسیده است. بخشی از این افراد بر اثر اشتباه نیروهای بین‌المللی‌، ارتش و پلیس افغانستان کشته شده‌اند.

همچنان میلیون‌ها کودک افغان از حق تحصیل محرومند و برخی مدارس دولتی نیز با حداقل امکانات فعالیت می‌کنند. فساد در ادارات دولتی امکان استفاده بهینه از کمک‌های بین‌المللی را با مشکل روبرو کرده است. در همین حال این کمک‌ها به نسبتِ هزینه‌های صورت گرفته برای جنگ با شورشیان ناچیز است. تا سال 2009 بیش از 240 میلیارد دلار برای عملیات نیروهای خارجی هزینه شده است در حالی که در مدت مشابه مجموع کل کمک‌های صورت گرفته برای بهبود امنیت و همچنین شرایط اقتصادی نزدیک به 45 میلیارد دلاربوده است.

بحران اقتصادی آمریکا و خروج از افغانستان

آمریکا از زمان به قدرت رسیدن جرج دبلیو بوش درگیر دو جنگ در افغانستان و عراق شد که برای این کشور میلیاردها دلار هزینه در پی داشت. مخارجی که به نظر نمی‌رسد اقتصاد بحران زده این کشور توان تداوم پرداخت آن را داشته باشد.

پس از روی کار آمدن باراک اوباما، آمریکا بخش قابل توجهی از نیروهایش را از عراق خارج کرد و تلاش نمود در مورد افغانستان همین روند را در پیش بگیرد. اما اجرای این طرح ارتباط مستقیم به ثبات و امنیت در افغانستان دارد. کارشناسان نظامی معتقدند که ارتش و پلیس افغانستان آمادگی لازم برای مقابله‌ با نیروهای شورشی طالبان و دیگر ناراضیان مسلح مخالف دولت را ندارند.

خروج نیروهای بین‌المللی می‌تواند بار دیگر افغانستان را صحنه‌ تاخت و تاز طالبان و دیگر گروه‌های ستیزه‌جو کند. اتفاقی که ترس شهروندان این کشور را به همراه داشته و آن‌ها در واکنش به این نگرانی حیاتی، از نیروهای خارجی خواسته‌اند همچنان در این کشور حضور داشته باشند.

آموزش نیروهای نظامی افغان همچنان ادامه دارد اما عدم توجه کافی در ده سال گذشته به زیرساخت‌های اقتصادی و توسعه اجتماعی افغانستان موجب شده است زمینه برای رشد افراطی‌گرایی و تمایل به گروه‌های تندروی بنیادگرا همچنان مساعد باشد.

از سوی دیگر افغان‌ها معتقدند، دخالت پاکستان و کمک سرویس اطلاعاتی این کشور به نیروهای طالبان و دیگر شبه نظامیان مخالف دولت از جمله شبکه‌ حقانی، خطری جدی برای امنیت و ثبات در این کشور محسوب می‌گردد. در چند هفته اخیر مقامات افغانستان از ترور برهان‌الدین ربانی، رئیس شورای صلح به عنوان نمونه‌ای از دخالت‌های پاکستان اشاره می‌کنند.

ضعف دولت مرکزی و همچنین قدرت زیاد فرماندهان محلی و سران قبایل در بخش‌های مختلف افغانستان نیز از دیگر دلایل عدم ایجاد ثبات در کشوری محسوب می‌شود که سه دهه اخیر درگیر جنگ‌های مختلفی بوده است. با این اوصاف باید دید آیا باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا همانگونه که وعده داده است می‌تواند 140 هزار نفر از نیروهای این کشور را در سال 2014 از افغانستان خارج کند.