«قرار بی‌قراران»در جستجوی آرامش

ساعت استودیوی پخش رادیو ایران 3 بامداد را نشان می‌دهد. نه‌تنها از خواب و خستگی خبری نیست بلکه شور و شوق وصف‌ناپذیری موج می‌زند. آرم برنامه به صورت قطعه نمایشی همراه افکت پخش می‌شود. صدای تاختن چند اسب، پارس سگی از راه دور، صدای کاروان و زنگوله و صدای یک نفر: «بایستید!».

همان صدای رسا می‌پرسد: چه داری؟! وتو به یاد چشم پر از اشک و دل پر از نیازت می‌افتی که سحرهای بی‌شماری را طی کردی دریغ از یک در زدن و صدا کردنی عارفانه، اما باز هم به کرم خدایت ایمان داری که تو را بی‌جواب نمی‌گذارد.همان ابتدا اکبر عاشوری، تهیه‌کننده برنامه با اشاره به آرم می‌گوید: با استفاده از نمایش در آرم برنامه سعی کرده‌ایم نه‌تنها قالب‌شکنی در ساخت برنامه‌های سحر داشته باشیم، بلکه این اصل را به مخاطب یادآوری می‌کنیم که انسان از خدا آمده و به سوی او برمی‌گردد.

پس از پخش صدای تلاوت قرآن و همخوانی بسم‌الله نور، ناخودآگاه به یاد ذکر و مناجات انسان‌های متواضعی می‌افتی که نیمه‌های شب صورتشان از اشک شسته می‌شود و جز خدا هیچ نمی‌بینند و هیچ نمی‌خواهند.

محمدحسین نورشاهی با صدای رسایش می‌گوید: «ای بندگان خدا، ماه خدا با برکت و رحمت و آمرزش به سوی شما روی آورده. ماهی که نزد خدا بهترین ماه‌هاست و روزهایش بهترین روزها و تمام لحظاتش بهترین لحظات است. پس با نیتی درست و رویی پاکیزه پروردگارتان را بخوانید تا شما را برای روزه داشتن و تلاوت قرآن توفیق دهد. با گرسنگی و تشنگی در این ماه به یاد قیامت باشید».

پس از همخوانی تسبیحات و ذکر خدا، نورشاهی می‌گوید: «به نام خدایی که به بازگشت بندگانش بسیار مشتاق است و سلام. سلام به همه شمایی که طراوت این لحظه‌های از جنس بهار به دل‌های مشتاقتان تقدیم می شود. دل‌هایی که در این لحظات تاریک و روشن، بیدارند».

پس از آن، میکس سخنان بزرگان با موضوعات مهم‌ترین عیب گناه، عدم توفیق انسان برای دعا و استغفار پخش می‌شود. در فرصتی که پیش می‌آید از اکبر عاشوری، تهیه‌کننده با سابقه برنامه‌های معارفی، هدف از ساخت برنامه «قرار بی‌قراران» را می‌پرسم. وی هدف از ساخت این برنامه را بازنگری در معیارها می‌داند و می‌گوید: انسان از بدو تولد به دنبال آرامش بوده و هست، اما غارتگر زمان، این آرامش را از او می‌گیرد. به نص صریح قرآن، این آرامش در ذکر خدا و رسیدن به خداست و کار یک برنامه‌ساز این است که آرامش را به هموطنان برگرداند. در این خصوص تیم برنامه‌ساز قرار بی‌قراران با روایت داستان، بخش‌های کارشناسی و آوازهای عرفانی در این 30 سحر می‌کوشد انسان امروزی در دیدگاه‌ها و معیارهایش بازنگری داشته باشد.

عاشوری که از سال 74 نویسندگی را در رادیو شروع کرده و 10 سال سابقه برنامه‌سازی در گروه اندیشه رادیو ایران را دارد، می‌گوید: چون موسیقی با حال و هوای سحر تناسب ندارد هر جا که برنامه احتیاج به موسیقی حالت داشته باشد به جای آن از مناجات، آوازهای عرفانی متناسب با موضوع داستان و افکت‌های مناسب با آن فضا که همان حالت را در ذهن شنونده ایجاد کند، استفاده می‌کنیم.او تصریح می‌کند: برای تهیه این آوازهای عرفانی غیراز آرشیو رادیو و آرشیو گروه اندیشه رادیو ایران ـ که قدیمی‌ترین گروه معارفی رادیوست ـ چند سی‌دی را از اداره کل نغمات آئینی رادیو گرفته‌ایم، اما به خاطر تنوع کار با این که بودجه مستقلی برای تهیه مناجات و آوازهای عرفانی جدید نداشتیم به همت گروه، آوازهایی را از قم و گروه‌های تواشیح تهیه کرده‌ایم و در دل برنامه استفاده می‌کنیم و کوشیده‌ایم مناجات‌ها زیبا باشند.

عاشوری با اشاره به این که برای سومین سال پیاپی است برنامه سحر با اسم قرار بی‌قراران پخش می‌شود، می‌گوید: هر سال تیم سازنده برنامه سحری، سبک جدیدی را در نظر می‌گیرد. امسال با استفاده از گوینده جدید که صدای آن متفاوت‌تر از دیگر گوینده‌هاست، افکت‌های مختلف و آنونس‌هایی متناسب با موضوع داستان و با فراهم کردن سیستم پیامک سعی کرده‌ایم با مخاطبمان در ارتباط باشیم.

این تهیه‌کننده برنامه‌های معارفی با اشاره به بسته رادیویی «تحفه» که در ربع آخربرنامه پخش می‌شود، می‌گوید: در این زمان گلچین کلام‌های کارشناسانی پخش می‌شود که در برنامه حضور داشته‌اند تا مخاطبی که از اول برنامه همراه ما نبوده بتواند مهم‌ترین صحبت‌های کارشناسان را بشنود.

محمدحسین نورشاهی، گوینده رادیو ایران که از تیر 1358با برنامه تولیدی «در انتهای شب» و گویندگی پخش، کارش را در رادیو ایران آغاز کرده و تا امروز برای 27 سحر رمضان سابقه اجرا داشته (4 رمضان برای تلویزیون و 23 سحر در رادیو)‌ درخصوص لحن و حس اجرا در برنامه‌های قرآنی بخصوص سحر می‌گوید: تمامی قرآن، حال و هوای سحر، اعیاد مذهبی و سوگواری‌ها در مکتب ما آکنده از معنویت است و این فضای لطیف به مجری می‌گوید که چگونه خود را وفق دهد.این حال و هوای سحر ماه مبارک رمضان چارچوب را مشخص می‌کند که در چه فضایی حرکت کنیم و آهنگ کلاممان چگونه باشد.

وی از حس و حال اجرا در این برنامه می‌گوید: میلیون‌ها نفر که صدای من را در کلبه‌های خود می‌شنوند، خودشان هستند و فضای معنوی و خدای خودشان!یعنی بیدار شده و مصاحبت با خدا را انتخاب کرده‌اند و این رسانه ارزشمند رادیو راه را به منظور ارتباط برقرار کردن و استفاده از چنین فضایی برای آن مخاطب فراهم و مساعد می‌کند.

پس انسان نمی‌تواند خالی از آن نیت‌های معنوی در این فضا باشد و هر انسانی که در جایگاه من قرار گیرد اولا خود به خود در آن فضای معنوی قرار می‌گیرد و ثانیا مسوولیت اخلاقی و وجدانی، او را به طرف معنویت بیشتر سوق می‌دهد که با مخاطب خود صادق باشد.

وقتی از نورشاهی می‌پرسم این حس و حال را چطور به مخاطب انتقال می‌دهد، می‌گوید: طی چند سال اخیر برنامه‌های ویژه سحر رادیو تحولی جدی داشته‌اند و چون خودم در 2 سال گذشته برنامه سحر نداشتم، شنونده برنامه‌های سحر رادیو بودم و این قضیه را لمس کردم. معتقدم فقط مجری برنامه نمی‌تواند این حس و حال معنوی را به مخاطب منتقل کند، چرا که نویسندگی، انتخاب متون دقیق، انتخاب سخنرانان مناسب، کوتاه‌گویی و سردبیری دقیق و خردمندانه، تهیه‌کنندگی علمی با در نظر گرفتن نکات مخاطب‌شناسی و صدابرداری می‌توانند برنامه‌ای را تولید کنند که این حس‌و‌حال معنوی به مخاطب منتقل شود. به قول معروف «ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند» یعنی یک کار تیمی و منسجم و موفق می‌تواند این حس و حال معنوی را به مخاطب منتقل کند.

وی با اشاره به این‌که مخاطبان ما در ویژه‌برنامه سحر از اقشار مختلفی هستند، ادامه می‌دهد: مخاطبان ما با سطح معلومات گوناگون، سن و جایگاه‌های اجتماعی متفاوت هستند، ولی همه آنها وقتی سحر بیدار می‌شوند یک هدف مشترک دارند. ما اگر بتوانیم در رسانه کاری انجام دهیم که همه خود را در یک فضای مشترک و کنار هم احساس کنند می‌تواند مبانی وحدت ملی ما را نیز تقویت کند.این گوینده یکی از عوامل موفقیت برنامه قرار بی‌قراران را حضور نیروهای جوان می‌داند که با احساسی پاک و نگاهی پرشور به دنبال انتقال مفاهیم قرآنی به هموطنان هستند.

از حسین معصومی، سردبیر ویژه‌برنامه سحر ماه مبارک رمضان می‌پرسم، یک برنامه سحر باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد، و وی در پاسخ می‌گوید: چون ذوق و سلیقه مردم فرق کرده، به تبع برنامه‌سازی‌های ما نیز تغییر کرده است. همچنین با توجه به این که انسان امروز در عصر ماشین از فرهنگ و هویت خود دور شده، یک برنامه‌ساز باید دوباره آن حرف‌های اخلاقی و عرفانی را که از ائمه و پیامبر به ما رسیده، تکرار کند، چون اینها فقط حرف نیست، بلکه زندگی‌مان را می‌سازد.

معصومی می‌گوید: امسال برخلاف سال‌های قبل مردم می‌توانند در سحر با دو شماره تلفن 22050009 و 22040086 و شماره پیامک 10006602 با برنامه تماس بگیرند و قبل از اذان صبح، بهترین دعاهای مردم را پخش می‌کنیم.این سردبیر گروه اندیشه می‌گوید: برنامه قرار بی‌قراران از آیتم‌های مختلفی تشکیل شده است؛ آیتم دعای یا علی یا عظیم با تفسیر صمدی آملی، شرح دعای سحر توسط آیت‌الله صدیقی، امام‌جمعه تهران که آن را محمد پورابراهیم و نهج‌البلاغه با تفسیر دکتر صفایی را عبدالله علایی تهیه می‌کنند. همچنین اکبر عاشوری بازنویسی‌ای از داستان‌های مثنوی معنوی داشته که آن حکایات با عنوان «پرده در پرده» پخش می‌شوند و بنا به فراخور هر قسمت از داستان، کارشناسی اخلاقی ـ عرفانی آن موضوع را توضیح می‌دهد.

شرح دعای سحر مرحوم یثربی، پخش دعای سحر توسط مرحوم صالحی، حجت‌الاسلام والمسلمین موسوی قهار و محمد اصفهانی، تفسیر دعای ابوحمزه‌ثمالی، تفسیر دعای خمسه عشر توسط علی سرلک و دعای فرج و داستان‌های اخلاقی حجت‌الاسلام والمسلمین هاشمی‌نژاد از دیگر بخش‌های این ویژه‌برنامه سحر هستند.

وقتی از حجت الاسلام والمسلمین علی سرلک، کارشناس قرآنی این برنامه درخصوص ویژگی‌های برنامه سحر برای همراهی با مخاطب می‌پرسم، می‌گوید: چون رادیو یک رسانه گرم است و واژه‌ها در برنامه، حرف اول و آخر را می‌زنند برخلاف برنامه‌های تلویزیون که تصویر، مخاطب را همراهی می‌کند، بنابراین باید در محتوای واژه‌ها چند اصل را رعایت کرد. این که واژه‌ها حقیقتی را بیان کنند که در آن آگاهی و معرفت وجود داشته باشد و چون این برنامه برای سحر ساخته می‌شود و لطیف‌ترین لحظات همانا لحظات سحر است باید این واژه‌ها باصفا و معنویت خاصی گفته شود و نیت و انگیزه‌ای که به کار برده می‌شود نیز مهم است. همچنین زیبایی و چینش کلمات از اهمیت بسزایی برخوردار است. این که مطالب برنامه‌های سحر از ادبیات خوبی برخوردار باشد تا مخاطب در لحظات سحر، احساس بهره‌مندی قلبی و عقلی داشته باشد.

حجت‌الاسلام سرلک، برنامه‌سازی برای وقت سحر را کار سختی می‌داند و می‌افزاید: بدون تردید رادیو در سحر، وقتی می‌تواند مخاطب داشته باشد که برنامه‌سازان، برنامه سحر را یک برنامه معمولی نبینند، بلکه آن را یک فعالیت علمی، تربیتی و الهی بدانند و همگی از صدابردار گرفته تا سردبیر دل به برنامه بدهند تا بتوانند حال و هوای سحر را به مخاطب انتقال دهند و باعث شور، حرکت و برکت شوند.

نفیسه فرازنده‌نیا، نویسنده این برنامه نوشتن یک برنامه روتین با مدت زمان بالا را در هر روز کار سختی می‌داند و می‌گوید: با علم به این موضوع که می‌دانم مخاطب سحر مخاطبی خاص است، سعی کرده‌ام سختی راه را تحمل کنم تا کسی که در سحر برنامه را گوش می‌کند، با ما همراه شده و مطالب مفیدی را بشنود.فرازنده‌نیا می‌گوید: قبلا هم دعای خمسه عشر امام سجاد(ع) را خوانده بودم، اما نوشتن برای این دعا را توفیقی می‌دانم که شامل حالم شده است.

این نویسنده برنامه‌های معارفی می‌گوید: وقتی می‌خواستم برای فرازهای این دعا مطلب بنویسم ابتدا تشبیهات قشنگی که به کار برده شده بود، نظرم را جلب کرد. بعد این که دعا متعلق به چه زمانی بوده و کدام امام معصوم آن را نوشته که این حالات با حالات انسان امروزی نزدیک است در من حسی به وجود آورد که از کلمات خوبی برای نوشتن استفاده کنم.عبدالله علایی که در این ویژه‌برنامه آیتم‌هایی را می‌سازد، هدف از تهیه برنامه قرار بی‌قراران را بیان بزرگی آیات خدا و کاربردی کردن آن در زندگی می‌داند.

وی تصریح می‌کند: مهم‌ترین وظیفه رسانه‌ها بخصوص رادیو، ساده بیان کردن معارف اسلامی است و یک برنامه‌ساز با تحقیق و بررسی و خلاقیت در برنامه‌سازی می‌تواند عطش و اشتیاق مخاطبان را برای شنیدن معارف اسلامی و آیات الهی بیشتر کند.

علایی، تهیه برنامه‌های قرآنی بویژه‌برنامه‌های مربوط به ماه مبارک رمضان را سعادتی می‌داند و معتقد است، اینها چیزی نیست جز باقیات‌الصالحاتی که از یک نفر می‌ماند.