افزایش ارزش تغذیه‌ای با تولید گیاهان پیوندی

محصولات GM می‌توانند به 2 نوع اصلی محصولاتی که در محیط آزمایشگاهی ایجاد شده‌اند و محصولاتی که در شرایط مزرعه‌ای رشد کرده‌اند تقسیم ‌شوند. از جمله تولیدات GM آزمایشگاهی، می‌توان به انسولین، هورمون‌های تیروئید و واکسن هپاتیت B اشاره کرد که به این ترتیب آسان‌تر و ارزان‌تر تولید شده و در دسترس قرار می‌گیرند. همچنین بسیاری از افزودنی‌های غذایی نیز با استفاده از این تکنیک ژنتیکی تولید می‌شوند، از جمله نمونه‌های شناخته شده رایج، آسپارتام و مخمرها هستند.

از محصولات GM مزرعه‌ای می‌‌توان به گونه‌های اصلاح شده ژنتیکی مقاوم به آفت در محصولاتی مانند کتان، ذرت و سیب‌زمینی اشاره کرد. همچنین تولید بذرهایی برای گونه‌هایی از کانولا، ذرت، کتان، چغندر قند و سویا که در برابر علف‌کش‌ها مقاوم بوده و میوه‌هایی که به منظور به تعویق انداختن رسیدن‌شان، مورد اصلاح ژنتیکی قرار گرفته‌اند نیز از جمله محصولات GM مزرعه‌ای هستند.

به طور کلی محصولات GM، بارورتر هستند و بازده بیشتری دارند، مانند گاوهای شیرده‌ای که شیر بیشتری تولید می‌کنند. همچنین این محصولات اصلاح شده ژنتیکی دارای ارزش غذایی بیشتر و طعم بهتری هستند و امکان حذف خصوصیات آلرژی‌زایی بعضی از غذاها، از طریق اصلاحات ژنتیکی وجود دارد، از مزایای دیگر محصولات GM، می‌توان به مقاومت آنها نسبت به علف‌های هرز و سموم دفع آفات اشاره کرد، در ضمن توانایی رشد بیشتر محصولات GM در مناطقی با خاک یا آب و هوای نامساعد دیده شده است، بنابراین سازگاری این محصولات با محیط بیشتر است و به دلیل مقاومت در برابر بیماری و حشرات، نیاز کمتری به سموم آفت‌کش و حشره‌کش‌‌ها که برای محیط زیست مضر هستند، پیدا می‌کنند.

محصولات کشاورزی به طور معمول، مستعد ابتلا به انواع بیماری‌های ویروسی، باکتریایی و قارچی هستند، به عنوان مثال یک مهاجم مهم ذرت از گروه قارچ‌ها، آسپرژیلوس فلاووس است که می‌تواند تهدیدی برای حیوانات مزرعه که خوراک آلوده به آن را مصرف می‌کنند، باشد. آسپرژیلوس فلاووس، ماده‌ای سرطان‌زا به نام آفلاتوکسین تولید می‌کند که در بسیاری از کشورها، موجب ایجاد هپاتیت، سیروز کبدی و مرگ شده است. بنابراین تکنولوژی نوترکیب مهندسی ژنتیک، به مقاوم‌سازی گیاهان
در برابر بیماری‌ها پرداخته است، به طوری که با وارد کردن ژن‌هایی برای پروتئین‌های پوششی ویروس‌ها به درون یک محصول میزبان، گیاهان نسبت به برخی از پاتوژن‌های ویروسی، ایمنی نشان داده‌اند. البته از آنجا که یک نوع پروتئین پوششی، تنها مقاومت در برابر یک ویروس یا هم‌خانواده‌های نزدیک آن را ایجاد می‌کند، برای ایجاد مقاومت در برابر طیف گسترده‌ای از بیماری‌های ویروسی، انواع ساختارها مورد نیاز است. برای مبارزه با بیماری‌های قارچی مانند زنگ‌ها و کپک‌ها، گیاهان با پیوند ژنی، ژن‌هایی را برای آنزیم‌های تولید شده حمل می‌کنند که می‌توانند کربوهیدرات‌های موجود در دیواره سلولی قارچ‌ها را تجزیه کنند، این روش برای تنباکو، ذرت، سیب‌زمینی، کاهو و کدو حلوایی به کار گرفته شده است.

مخالفان محصولات GM، دو ایراد را در رابطه با سلامت این محصولات عنوان کرده‌اند که یکی از آنها ایجاد آلرژن‌های جدید و دیگری پاتوژن‌ها (میکروب‌های بیماری‌زا)‌ مقاوم به آنتی‌بیوتیک است. در مورد نخست، از آنجا که ژن‌ها وارد گونه‌های دیگری می‌شوند، پروتئین‌های جدیدی به وجود می‌آیند که ممکن است توانایی ایجاد واکنش‌های آلرژیک را در بعضی از افراد داشته باشند، در مورد دوم نیز از آنجا که تکنولوژی استفاده شده برای ایجاد غذاهای GM، براساس وارد کردن ژن‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک‌ به برخی از گیاهان است، احتمال این وجود دارد که این ژن‌ها در حین گوارش، وارد باکتری‌هایی شوند که در روده زندگی می‌کنند و در نتیجه باعث ایجاد باکتری‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک شوند. نکته دیگر این است که کنترل دقیقی برای وارد کردن ژن‌های انتخابی به DNA وجود ندارد، در نتیجه اندکی تغییر می‌تواند کل شرایط را عوض کند.

با توجه به مقاومت محصولات GM نسبت به علف‌کش‌ها و آفت‌کش‌ها، از معایب دیگر این محصولات می‌توان به نیاز آنها به مواد شیمیایی جدیدتر و قوی‌تر برای تخریب علف‌های هرز و آفت‌های بسیار مقاوم اشاره کرد.

از طرف دیگر، مجاورت محصولات GM با گیاهان عادی ممکن است منجر به گرده‌افشانی بین آنها از طریق باد، آب، پرندگان و حشرات‌شده و مشکلات اکولوژیکی ایجاد کند و اگر این اتفاق برای محصولات اصلاح شده ژنتیکی حاوی واکسن‌ها، آنتی‌بیوتیک‌ها و مواد ضدباروری رخ دهد، می‌تواند بر سلامت انسان تاثیر بگذارد. همچنین ممکن است تغییرات ژنتیکی، به طور تصادفی برای محصولات غیر GM اتفاق بیفتد که یقینا برای کشاورزانی که کشت مواد غذایی غیر GM را انتخاب کرده‌اند، یک عیب بزرگ محسوب می‌شود. مساله دیگری که در مورد محصولات GM وجود دارد این است که در کنار مزایایی مانند تولید بیشتر و نیازهای انرژی کمتر در کشاورزی، با ایجاد گیاهان و حیواناتی که مورد اصلاحات ژنتیکی قرار گرفته‌اند، تنوع‌ زیستی کاهش می‌یابد،‌ به این معنی که بسیاری از واریته‌های گیاهی و حیوانی،‌مدت زیادی در دسترس نخواهند بود. همچنین لازم به ذکر است کمپانی‌های تکنولوژی GM، محصولاتشان را انحصاری کرده و طوری آنها را طراحی می‌کنند که دانه‌های برداشت شده، قادر به رشد مجدد نیستند.

این مساله برای کشاورزان فقیر کشورهای جهان سوم که نمی‌توانند بذرها را برای کاشت مجدد ذخیره کنند و ناچارند در هر زمان، بذرهای گران را از شرکت‌های اصلی تولیدکننده خریداری کنند، عملی نیست. ضمن این که، تکنولوژی جدید ممکن است با روش‌های کشاورزی سنتی که می‌توانند بیشتر مناسب با شرایط باشند، تداخل پیدا کند.

بیشتر روغن‌های گیاهی و غلات صبحانه دارای درصدی از ترکیبات GM هستند. همچنین محصولاتی مانند سویا، ذرت، کتان،‌ سیب‌زمینی، گوجه‌فرنگی و برنج نیز تاکنون تحت این تکنولوژی قرار گرفته‌اند و کشاورزان در یک چهارم از همه زمین‌های زیرکشت دنیا، این محصولات را کشت داده‌اند.

در این میان پرسش‌های زیادی در رابطه با اصلاح ژنتیکی موادغذایی وجود دارد. از آنجا که در حال حاضر آزمایش‌های گسترده در این مورد یا بسیار پرهزینه یا غیرعملی است، پیش‌بینی دقیق اثرات درازمدت این محصولات امکانپذیر نیست و این موضوعات تنها با گذشت زمان، تحقیق و تجربه مشخص می‌شود. بسیاری از شرکت‌های‌ تولیدکننده محصولات GM، محصولاتشان را برچسب‌گذاری نمی‌کنند و این مساله می‌تواند بر تجارت این محصولات تاثیر بگذارد و البته ممانعت از برچسب‌گذاری، اشتباه و به دور از انصاف است. چرا که مشتریان حق دارند از نوع محصولی که خریداری می‌کنند، آگاه باشند. زیرا حتی اگر فاکتورهای ایمنی و سلامت محصول نیز مطرح نباشد،‌ ممکن است برخی از افراد، الزامات اخلاقی یا مذهبی داشته باشند و نباید در صورت عدم تمایل، مجبور به مصرف محصولات GM شوند همه این مشکلات باعث شده‌اند برخی از مخالفان مواد غذایی به دست آمده از اصلاحات ژنتیکی،‌ ادعای پایان دادن به گرسنگی دنیا با محصولات غذایی GM را نادرست می‌دانند و بهبود روش‌های کشاورزی ارگانیک را به جای سوق پیدا کردن به سمت تولیدات GM، پیشنهاد می‌کنند.

فروغ فلاح‌زاده