واکسیناسیون، سدی در برابر بیماری‌ها

 علاوه بر این، بیماری‌هایی مانند فلج اطفال، سرخک، سیاه‌سرفه، دیفتیری و همچنین کزاز از جمله بیماری‌هایی هستند که با اجرای طرح واکسیناسیون همگانی در سطح دنیا با موفقیت کنترل شده و آمار مبتلایان به این بیماری در بسیاری از کشورها به حداقل رسیده است. ادوارد خبر، پزشک انگلیسی نخستین فردی بود که سال 1796 به رغم آگاهی به اصول ایمنی‌شناسی که امروزه پایه و اساس اقدامات انجام شده برای جلوگیری از بروز عفونت از طریق تزریق آنتی‌بادی یا آنتی‌ژن در بدن را تشکیل می‌دهد، موفق شد با شناسایی ارتباط بین 2 بیماری آبله و آبله‌گاوی در جهت واکسیناسیون، اصولی علیه بیماری آبله که در آن زمان موجب مرگ و میر بسیاری از انسان‌ها می‌شد، فعالیت‌هایی را انجام دهد. به این ترتیب نخستین بار ایده واکسیناسیون توسط ادوارد خبر و در قرن 18 مطرح شد. این پزشک انگلیسی در تحقیقات خود متوجه شد که با تزریق میکروب ضعیف شده مولد بیماری آبله‌گاوی، فرد در برابر ابتلا به آبله مصون خواهد شد. نخستین یافته‌های ادوارد خبر سال 1798 اعلام شد و در مدت زمان 3 سال بیش از 100 هزار نفر از مردم بریتانیا علیه بیماری آبله واکسینه شدند. البته بیش از یکصد سال طول کشید تا پاستور ما را با آنچه تحت عنوان واکسیناسیون می‌شناسیم، آشنا کند. لویی پاستور سال 1885 برای نخستین بار در تاریخ علم پزشکی برای درمان جوانی که سگ او را گاز گرفته بود، از واکسنی که در نخاع خرگوش‌ها کشت داده شده بود، استفاده کرد. به این ترتیب پاستور علاوه بر کشف منشأ ابتلا به بیماری‌های عفونی ثابت کرد تزریق میکروب‌های ضعیف شده، بیماری خفیفی را در فرد ایجاد می‌کند که همین بیماری موجب مصونیت یا به عبارتی، ایمنی فعال و طولانی‌مدت در آن فرد خواهد شد. اصول کلی روش پاستور با روشی که ادوارد خبر برای مایه‌کوبی با آبله‌گاوی ابداع کرده بود، شبیه به هم بودند. به این ترتیب ایمن‌سازی به عنوان یک روش کارآمد و موثر در درمان بیماری‌های عفونی مورد توجه قرار گرفت و پس از آن، واکسن‌های جدیدی علیه بیماری‌های تیفوئید، وبا، سیاه‌سرفه، آنفلوآنزا و... ساخته شد. پس از کشف آنتی‌بیوتیک‌ها، ساخت واکسن‌ها از جمله اقدامات بسیار مهم در حوزه پزشکی محسوب می‌شود که سالانه جان میلیون‌ها نفر را از خطر ابتلا به بیماری‌های مهلک و کشنده نجات می‌دهد. در حال حاضر برای بیش از 20 بیماری انسانی، واکسن تهیه شده است که بعضی از آنها به صورت همگانی در قالب برنامه‌های واکسیناسیون عمومی و برخی از آنها در شرایط خاص مورد استفاده قرار می‌گیرند.

زهرا هداوند