کشاورزی؛ ابزاری برای خنک کردن زمین

 در این میان و به موازات بررسی و شناسایی انواع و اقسام منابع و فعالیت‌هایی که سهمی در گرم شدن زمین دارند، طیف متنوعی از طرح‌ها و برنامه‌های سبزمحور نیز به عنوان راهکارهای پیشگیرانه و با هدف حفظ و رعایت ارکان زیست‌محیطی و پایدارسازی از گوشه و کنار دنیا سرازیر می‌شوند، اما برخی نیز همت و ابتکار خود را متوجه ارائه راهکارها و پیشنهادهایی متفاوت برای مشکل گرمایش زمین از نوع سرد کردن آن کرده‌اند؛ طرح‌هایی نظیر انتشار صدها هزار سپر آیینه‌ای در جو، سفید پوش کردن بام شهرها یا همین ایده محصولات کشاورزی انعکاسی و امثال این ایده‌ها در یک مورد مشترک و مشابه هستند و آن کمک به خنک کردن زمین و کاهش تب آن از راه بازتابش نور خورشید است.

محصولات کشاورزی انعکاسی می‌توانند نقش کمکی در کاهش دما و خنک کردن زمین ایفا کنند. این گونه محصولات هرچند ممکن است برای خنثی کردن و تعدیل افزایش‌های دمایی ناشی از گرمایش زمین از بضاعت و کفایت لازم برخوردار نباشند، اما می‌توانند از برندگی و شدت آن کم کنند. بر اساس نتایج تحقیقات پیوسته‌ای که کماکان در حال پیشرفت است، کشت گونه‌های انعکاسی محصولات می‌توانند به خنک کردن درجه حرارت‌های منطقه‌ای هنگام تابستان بینجامد و اثر درجه حرارت‌های جهانی در حال افزایش در این نواحی را کاهش دهد.

برای فهم بهتر این قضیه و میزان تأثیر محصولات بازتابی بر کاستن درجه حرارت‌ها، توجه به این نکته جالب است که افزایش بازتاب‌پذیری محصولات تا میزان 20 درصد می‌تواند به کاهش درجه حرارت‌ها تا حدود یک درجه سانتی‌گراد در ناحیه‌ای فرضی بینجامد. این فرآیند واقعا فوری و کاملا بی‌ضرر است، چون محصولات هر سال کشت می‌شوند. به اعتقاد محققان هدف ایده کاشت محصولات انعکاسی، تغییر دادن محصولات مورد کشت کشاورزان نیست، بلکه نگاه این طرح بیشتر به واریته محصولات انتخابی کشاورزان برای کشت معطوف است. به عنوان مثال، چنانچه محصول مورد نظر شما برای کشت گندم است، پیشنهاد طرح به معنای انتخاب واریته بازتابنده‌تری از گندم است.

توجه به محصولات کشاورزی و مطرح شدن آنها به عنوان ابزاری برای تخفیف درجه حرارت‌های زمین و کمک به کاستن بار گرمایش جهانی در حالی پیروی تحقیقات دانشمندان عنوان می‌شود که بدانیم حدود 11 درصد از سطح اراضی جهانی به کشت محصولات اختصاص یافته است. با این وصف حتی کاشتن تمام محصولات کشاورزی جهان با واریته‌های بازتابنده‌تر برای کاهش سراسری تغییرات اقلیمی کافی نشان نمی‌دهد، اما از این مهم نیز نمی‌توان چشمپوشی کرد که اجرای چنین طرحی می‌تواند تا مرزهای نزدیک آن پیشروی کرده و از تیزی افزایش‌های درجه حرارت منطقه‌ای کم کند. محققان در بیان نتایج طرح ترویج کاشت محصولات بازتابی و چشم‌انداز تأثیرات آن بر کاهش درجه حرارت‌های صعودیافته اقلیمی، به موضوع قابل تأملی اشاره می‌کنند که به نوع نگاه ما به کل این جریان بستگی دارد.

در واقع تشخیص این که با اجرای چنین طرحی به کاهش‌های تک درجه‌ای درجه حرارت کمک کرده‌ایم یا از شدت تب زمین کاسته‌ایم، می‌تواند راهگشای خوبی برای درک اهداف برنامه و اقدامات بعدی ما به حساب آید. به اعتقاد کارشناسان درک مساله گرمایش زمین و درجه حرارت‌های صعود کرده ناشی از آن توجه عمومی بیشتری را می‌طلبد تا از رهگذر ترسیم واقعی ابعاد آن بتوان پذیرش بیشتری برای استقبال از طرح‌های خنک‌کننده سیاره به وجود آورد. هر چند یک درجه کاهش دما به سهم خود به معنای آن است که مجبور به زیاد کردن درجه تهویه مطبوع نیستیم، اما واقعیت آن است که با پیش گرفتن این رویه در حال کوتاه کردن درجه حرارت‌های فوق‌العاده خواهیم بود.

با این اوصاف، گروه محققان توانسته‌اند تفاوت‌هایی 20 تا 40 درصدی را در میزان بازتاب‌پذیری برخی واریته‌های گیاهان مشاهده کنند، اما میزان بازتاب‌پذیری یک محصول و تغییر آن به عواملی بستگی دارد که ازجمله آنها می‌توان به مقدار و ترکیب موم روی سطح برگ و حتی میزان کرکی بودن برگ‌های گیاه اشاره کرد. البته آرایش و جای‌گیری برگ‌ها در سایبان زیستی (کانوپی) نیز می‌تواند میزان انعکاس نور خورشید را تغییر دهد. از طرفی تغییر کردن میزان موم گیاه می‌تواند ظرفیت نگهداری آب گیاه را نیز تغییر دهد که موضوع مهمی برای بقا و عملکرد گیاهان محسوب می‌شود. تغییر ظرفیت بازداری و حفظ آب گیاه می‌تواند عملکرد محصولات کشاورزی را بویژه در مناطق خشک تحت تأثیر قرار دهد. از این رو محققان معتقدند مدل‌هایی که چنین تغییراتی را پیشنهاد می‌کنند می‌توانند اثر مثبتی بر چرخه‌های آب منطقه‌ای داشته باشند.

اما طرح برنامه به زیرکشت بردن محصولات انعکاسی و اهداف این برنامه برای کمک به تخفیف درجه حرارت‌های فزونی یافته جهانی مستلزم پیش نیازهایی است که موضوع تدارک مصالح مورد نیاز و راه‌های دسترسی به آن را پر اهمیت می‌سازد. به‌رغم نیازمندی اصلی این برنامه به خصوصیات بازتاب‌پذیری بیشتر و پتانسیل بالای مهندسی ژنتیک برای تامین آن، محققان برای رسیدن به چنین محصولاتی از شیوه‌ای متفاوت پیروی می‌کند.

به بیان دیگر در حالی که مهندسی ژنتیک می‌تواند به عنوان روش موثری برای بهبود بخشی و تقویت بازتاب‌پذیری گیاهان به کار گرفته شود، محققان قصد دارند برنامه ارائه محصولات بازتاب‌پذیرتر را با همان شیوه دورگیری و اصلاح نبات سنتی آغاز کنند.

البته صرف نظر از رویکرد انتخابی گروه برای رسیدن به محصولات انعکاسی، ایده خنک کردن سیاره با این محصولات با واکنش‌های مثبتی همراه شده است. برخی کارشناسان این طرح را از جهات زیادی بویژه استفاده از یک منبع بالقوه موجود، ایده‌ای بسیار جالب توجه دانسته‌اند. عده‌ای نیز این ایده را مشابه طرح‌های پیشنهادی برای کاهش درجه حرارت‌های شهری از راه سفید کردن بام‌ها و انعکاس بیشتر نور خورشید می‌دانند، اما محققان این تشبیه را وارد نمی‌دانند و در حالی که اشکال طرح سفید کردن بام‌ها را در نبود مساحت کافی آنها برای ایجاد یک اختلاف موثر عنوان می‌کنند، برخورداری از سطح بسیار گسترده محصولات قابل دسترس را نقطه قوتی برای انعکاس بیشتر نور خورشید می‌دانند.

با این اوصاف، کارشناسان دو موضوع مهم را در این طرح ذکر می‌کنند. اول این که چنین ایده‌ای در نهایت به چه موفقیت و سرانجامی دست می‌یابد و ثانیا می‌توان چنین نتیجه‌ای را بدون آسیب‌زدن به حاصلخیزی و ظرفیت نگهداری آب و هر مورد دیگری که برای محصولات اهمیت دارند به دست آورد. با وجود این محققان معتقدند طرح خنک کردن زمین با محصولات انعکاسی قصد ندارد صدمه یا لطمه بزرگی را به کشت و کار و کشاورزی موجود وارد کند، بلکه می‌تواند به عنوان یک گزینه و انتخاب قابل تدارک و بدون تهدید مطرح شود.

مترجم: مهریار میرنیا

منابع: Discovery / Planet Green