بیماری‌های قلبی؛ بزرگ‌ترین قاتل انسان‌ها

رئیس کنگره انجمن قلب ـ عروق ایران در نشست خبری هفدهمین کنگره انجمن قلب ـ عروق ایران که در بیمارستان قلب شهید رجایی برگزار شد با بیان این که خوشبختانه در 2 تا 3 دهه گذشته شاهد پیشرفت‌های قابل توجهی در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های قلب ـ عروق در سطح کشور بوده‌ایم،‌ افزود در حال حاضر بیش از 99 درصد درمان‌های رایج در سطح دنیا در زمینه بیماری‌های قلب ـ عروق در داخل کشور انجام می‌شود و تنها درمان تعداد محدودی از افراد مستلزم اعزام این بیماران به مراکز درمانی خارج از کشور است.

اگر چه در زمینه شیوع بیماری‌های عروق کرونر آمار دقیقی در سطح کشور اعلام نشده است،‌ اما شواهد موجود حاکی است که این گروه از بیماری‌ها در سطح کشور در حال گسترش است و شیوع این بیماری در سنین پایین‌تر در سطح اجتماع در حال افزایش است.

به گفته دکتر فریدون نوحی، از آنجا که کشور ما در بین کشورهای منطقه در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های قلبی رتبه نخست را از آن خود کرده است و از این نظر با کشورهای پیشرفته دنیا فاصله چندانی ندارد،‌ می‌توان امیدوار بود که تنها با راهکارهای ساده‌ای مانند کنترل عوامل خطر، تغییر شیوه زندگی، انجام فعالیت‌های فیزیکی و ورزش، عدم استعمال دخانیات و کنترل چربی، دیابت و فشارخون بتوان آمار مبتلایان به بیماری‌های قلب ـ عروق و مرگ و میر ناشی از این بیماری در سطح کشور را به میزان قابل توجهی کاهش داد.

روند ابتلای ایرانیان به بیماری‌های عروق کرونر از بسیاری جهات شبیه به روند ابتلا به این بیماری‌ها در کشورهای پیشرفته است. در سال‌های اخیر عوامل تغذیه‌ای و عوامل محیطی موجب شده است شاهد کاهش سن ابتلا به بیماری‌های عروق کرونر در کشور باشیم به گونه‌ای که این بیماری‌ها زودتر از سن معمول یعنی در مردها بالای 45 سال و در زنان بالای 50 سال اتفاق می‌افتد.

نوحی خاطرنشان کرد که کاهش سن ابتلا به بیماری‌های عروق کرونر در میان همه گروه‌ها عمومیت ندارد و افرادی که دارای سابقه خانوادگی و زمینه‌های ژنتیک هستند یا با مشکل چربی خون مواجه‌اند، بیشتر مستعد ابتلا به این بیماری‌ها هستند. رئیس انجمن قلب ـ عروق با اشاره به تدوین سند چشم‌انداز بیماری‌های قلب ـ عروق در کشور خاطرنشان ساخت که در سند چشم‌انداز راهکارهایی در نظر گرفته شده است تا متوسط عمر افراد از نظر کمی و کیفی به میزان قابل توجهی افزایش یابد.

همان‌طور که گفته شد شیوه زندگی و نوع تغذیه افراد ازجمله عوامل بسیار مهمی است که می‌‌تواند نقش بسیار مهمی در ابتلا به بیماری‌های قلبی ـ عروقی در سنین جوانی داشته باشد. غذاهای آماده و روغن‌هایی که در تهیه غذاها از آنها استفاده می‌شود نقش مهمی در گسترش بیماری‌های قلب ـ عروق دارند و علی‌رغم این که 3 عامل نمک زیاد، روغن فراوان و شیرینی زیاد نقش مهمی در بهبود طعم و مزه غذا دارند همین 3 عامل از عوامل مضر برای سلامت قلب ما انسان‌ها هستند. البته علاوه بر این عواملی مانند آلودگی هوا نیز می‌تواند در ابتلا به این بیماری‌ها نقش داشته باشد.

عوامل عصبی و فشارهای روحی و روانی در شرایطی که فرد را به طور مداوم در معرض مواجه شدن با استرس قرار دهند موجب افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی خواهند شد و در غیر این صورت عوامل عصبی تنها در افرادی با سابقه خانوادگی، زمینه‌ای یا ژنتیکی موجب گسترش بیماری‌های عروق کرونر خواهند شد.

به گفته رئیس انجمن قلب ـ عروق ایران، روغن زیتون از سالم‌ترین روغن‌های مصرفی است و اگرچه مصرف روغن مایع، سالم‌تر از روغن جامد است، اما هر روغن مایعی نمی‌تواند سالم باشد. برای مثال روغن پالم یا همان روغن خرما برای سلامت قلب خطرناک است و در کشورهای دیگر تنها در زمینه‌های صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

بر این اساس لازم است مسوولان نظارتی در ارزیابی روغن‌های مصرفی دقت بیشتری داشته باشند و روغن‌ها را به گونه‌ای مورد ارزیابی قرار دهند که برچسب روی بسته‌بندی روغن‌ها با محتویات آنها مطابقت داشته باشد. به این ترتیب می‌توان گفت به طور کلی روغن زیتون بهترین روغن است، البته به شرطی که محتویات آن با برچسبی که روی بسته‌بندی نوشته شده است مطابقت داشته باشد.

تصویربرداری قلب ازجمله روش‌های تشخیصی بیماری‌های قلبی ـ عروقی است که در سطح دنیا با پیشرفت چشمگیر و قابل توجهی مواجه بوده و در نتیجه در سال‌های اخیر نقش بسیار مهمی را در تشخیص بیماری‌های قلبی ـ عروقی ایفا کرده است. از این رو در این کنگره کـه از 20 تا 23 اردیبهشت در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی برگزار می‌شود تصویربرداری قلب، جراحی قلب و همچنین قلب کودکان از مهم‌ترین موضوعاتی هستند که مورد بررسی قرار خواهند گرفت. به گفته دکتر مهدی پیغمبری، دبیر علمی هفدهمین کنگره قلب ایران در چند دهه گذشته، کشور ما در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های قلبی ـ عروقی با پیشرفت‌های چشمگیر و قابل‌توجهی مواجه بوده است و در حال حاضر امکان انجام بسیاری از اقدامات درمانی و تشخیص مشابه آنچه در کشورهای پیشرفته انجام می‌شود، وجود دارد.

تعویض دریچه آئورت بدون انجام عمل جراحی، سی‌پی‌آنژیوگرافی و همچنین اکــو کاردیـــوگرافی از قلب جنین از محورهای اصلی مورد بحث در این کنگره هستند. تعویض دریچه ‌آئورت بدون انجام عمل جراحی در کشور ما از یک سال پیش آغاز شده و تا یک ماه گذشته حدود 11 عمل جراحی به این روش انجام شده است.

این روش برای بیماران مبتلا به تنگی شدید آئورت و همچنین بیماران قلبی که بیماران به اصطلاح با ریسک بالا محسوب می‌شوند، مورد استفاده قرار می‌گیرد. تصویربرداری قلبی به کمک MRI از دیگر دستاوردهای نوین در حوزه بیماری‌های قلبی ـ عروقی است که قرار است در این کنگره مورد بررسی قرار گیرد.

اکوکاردیوگرافی جنین موضوع جدیدی است و با استفاده از آن بسیاری از ناهنجاری‌های قلبی در کودکان پیش از تولد قابل تشخیص و پیشگیری خواهد بود. به این ترتیب اگر در سنین پایین جنینی ناهنجاری‌ جدی وجود داشته باشد، به گونه‌ای که پس از تولد، کودک را با مشکلات جدی مواجه سازد، در فاصله بین 12 تا 16 هفتگی سن جنینی اجازه سقط‌جنین داده خواهد شد.

پیغمبری در ادامه خاطرنشان ساخت تنها یک درصد از بیماری‌های قلبی مادرزادی است که 90 درصد آنها قابل درمان و کمتر از 10 درصد قابل درمان و بهبود نخواهند بود.

نواقص دریچه‌ای قلبی ازجمله بیماری‌های شایع مادرزادی قلبی هستند که خوشبختانه اکوکاردیوگرافی جنینی، تشخیص زودهنگام مادرزادی قلبی در جنین مادران باردار را امکان‌پذیر می‌سازد و به این ترتیب دیگر مادران باردار نباید دچار نگرانی‌های بی‌مورد درخصوص سلامت جنین خود باشند.

با اجرای طرح غربالگری مادر و جنین توسط متخصصان رادیولوژی و زنان، در صورت وجود هرگونه تردید نسبت به بیماری‌های قلبی مادرزادی در جنین این موارد به پزشک متخصص قلب کودکان ارجاع داده خواهد شد.

در صورتی که تشخیص داده شود جنین مبتلا به بیماری قلبی است در دوران بارداری چندین بار تحت نظر قرار می‌گیرد تا پس از تولد در شرایط مناسب درمان شود. اگرچه ابتلا به بیماری‌های قلبی ـ عروقی از مهم‌ترین علت مرگ و ناتوانی افراد است، اما بررسی‌های انجام شده نشان داده است که رشد ابتلا به بیماری‌های عروق کرونر در برخی از کشورهای توسعه یافته در سطح دنیا متوقف شده یا رو به کاهش بوده که به نظر می‌رسد انجام اقدامات پیشگیرانه در این رابطه نقش بسیار موثری داشته است.

استفاده از دستگاه‌های کمک قلبی به عنوان یک راهکار درمانی موثر در بهبود بیماران ازجمله روش‌های نوین در درمان بیماری‌های قلبی است که هزینه بسیار زیاد این دستگاه‌ها، استفاده از این روش در درمان بیماران مبتلا به بیماری‌های قلبی ـ عروقی را با مشکلات بسیار زیادی مواجه ساخته است.

متاسفانه به دلیل گرانقیمت بودن، در حال حاضر از این دستگاه‌ها در درمان بیماری‌های قلبی استفاده نمی‌شود و این در حالی است که با استفاده از این دستگاه‌ها حتی در افرادی که پیوند قلب انجام نداده‌اند شانس زنده ماندن بیماران 50 تا 60 درصد افزایش خواهد یافت، اما در افرادی که تحت عمل پیوند قلب قرار گرفته‌‌اند نیز در صورت موفقیت فرآیند درمان در مدت زمان 5 سال، شانس زنده ماندن بیماران تا 80 درصد افزایش خواهد یافت.

افراد نیازمند به پیوند قلب نیز با کمک این دستگاه‌ها تا زمان انجام پیوند، در وضعیت بهتری به زندگی خود ادامه خواهند داد.

به گفته حسینی در دنیای امروز استفاده از فناوری‌های نوین بسیاری از موانع موجود در زمینه درمان بیماری‌های قلبی ـ عروقی را از میان برداشته است و اگر امکان استفاده از این فناوری‌ها در داخل کشور وجود داشته باشد می‌توانیم امیدوار باشیم که در آینده‌ای نه‌چندان دور بتوانیم امکان زنده ماندن افراد مبتلا به این گروه از بیماری‌ها را بیش از پیش افزایش دهیم.