ورود فاضلاب به قدیمی‌ترین قنات دنیا

قنات زارچ که از قدیمی‌ترین و طولانی‌ترین قنات‌های دنیاست، از روستای فهرج در 60 کیلومتری شهر یزد سرچشمه می‌گیرد و حدود 30 کیلومتر آن نیز از اکرمیه تا دروازه قرآن از زیر شهر یزد می‌گذرد و پس از خروج از شهر یزد و طی چند کیلومتر دیگر به بخش زارچ می‌رسد. پس از ورود اسلام به ایران، مسجد جامع، بزرگ‌ترین و معروف‌ترین مسجد تاریخی شهر یزد نیز در حریم قنات زارچ ساخته شد و چند میله چاه این قنات در محدوده این مسجد قرار گرفت تا علاوه بر پر کردن آب انبار وسیع زیر مسجد، نمازگزاران نیز بتوانند از طریق پایاب برای وضو گرفتن از آب قنات استفاده کنند که این پایاب هنوز هم قابل استفاده است. بخشدار مرکزی یزد در مورد این قنات گفت: تا 40 سال قبل، آبدهی قنات زارچ بیش از 150 لیتر در ثانیه بود، اما به دلیل حفر بی‌رویه چاه‌های عمیق و نیمه عمیق در حریم آبی قنات، آبدهی آن بشدت کاهش یافته به طوری که در حال حاضر آبدهی قنات زارچ 28 لیتر در ثانیه است.

سید غلامرضا طبایی بیان کرد: از میزان 30 کیلومتری که قنات زارچ در زیر شهر یزد طی می‌کند، 2 نقطه در بافت تاریخی شهر یزد واقع شده که این مناطق فاقد فاضلاب هستند و برخی از منازل مسکونی فاضلاب خود را به داخل قنات هدایت کرده‌اند. حتی فاضلاب بیمارستان گودرز که بیمارستانی با قدمت 70 سال و از جمله وقفیات استان یزد است و حدود 6 متر پایین‌تر از سطح خیابان‌های اطراف و در گودی واقع شده، به داخل این قنات قدیمی سرازیر می‌شود. این در حالی است که فاضلاب منازل مسکونی و فاضلاب بیمارستان گودرز خطری جدی برای سلامت مردم، کشاورزی و قنات قدیمی زارچ به شمار می‌رود و با کاهش میزان آبدهی قنات، فاضلاب و آلودگی‌های آب قنات اکنون خود را آشکار کرده است. در همین حال مدیر مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های آبی در مورد این قنات و اقدامات انجام شده برای بر طرف شدن مشکلات آن گفت: برای رفع آلودگی این قنات قدیمی، هزینه انتقال فاضلاب از بیمارستان گودرز به چهارراه مهدیه، 350 میلیون تومان برآورد شده و اداره اوقاف و امور خیریه یزد نیز به عنوان متولی این بیمارستان پذیرفته تا نیمی از این رقم را پرداخت کند.

اصغر سمسار یزدی با تشریح راه‌های دفع بهینه و بهداشتی فاضلاب بیمارستان گودرز افزود: برای حل مشکل فاضلاب بیمارستان گودرز حتی کارشناسان محیط زیست کشور نیز وارد عمل شده‌اند. وی در مورد بخشی از قنات که در بافت تاریخی یزد قرار گرفته است، نیز گفت: شرکت آب منطقه‌ای اعلام کرده است در یکی از محلات به نام «سید گلسرخ» که قنات از زیر آن گذشته، حداقل یک میلیارد تومان برای فاضلاب‌کشی نیاز است و آبفا نیز فعلا بودجه‌ای برای این کار در اختیار ندارد.

وی افزود: شورای قنات زارچ و محیط زیست نیز به خاطر آلودگی آب قنات زارچ از طریق بیمارستان گودرز و فاضلاب منازل مسکونی منطقه سید گلسرخ، شکایتی را در دادگاه مطرح کرده‌ است که پرونده آن هنوز مفتوح است. عضو شورای شهر زارچ و عضو شورای قنات زارچ نیز در این زمینه گفت: مشکل اصلی این قنات کمبود اعتبار است، زیرا کشاورز بودجه‌ای ندارد تا صرف قنات کند و قنات نیز با توجه به افت آب‌های زیرزمینی نیاز به بودجه‌ای هنگفت دارد.