بازار سنتی کرمانشاه موزه زنده مردم‌شناسی

عمارت‌های بدیع و بناهای جاودانی که در این بازار به چشم می‌خورند، هر یک به تنهایی یک شاهکار معماری به شمار می‌آیند. مسجد حاج شهبازخان، مسجد عمادالدوله و حمام حاج شهبازخان ازجمله این بناها هستند که هم‌اکنون در دست مرمت است.

سقف بلند و گنبدی‌شکل با دریچه‌هایی که برای روشنایی در آن تعبیه شده، زیبایی بازار سنتی کرمانشاه را دوچندان می‌کند.

پس از طی دالان‌های سرپوشیده در این بازار به سراهایی می‌رسیم که حیاط‌های بزرگ‌شان حوض‌های لاجوردی را در دل خود دارد و حجره‌های قدیمی با سقف‌های نیمدایره این حیاط‌ها را محصور کرده‌اند. این حجره‌ها یادآور بازرگانانی است که به این بازار اعتبار بخشیده‌اند.

حاج غلامرضا قدسی و حاج غلامحسین صاحب، ازجمله بازرگانان خوشنام و معروف بازار کرمانشاه بوده‌اند که هنوز هم پس از گذشت نیم قرن از مرگشان داستان‌هایی از مردانگی و آزادمنشی آنها در بازار به گوش می‌رسد و راه و رسمشان برای دیگر بازاریان الگو شده است.

بازار کرمانشاه مانند دیگر بازارهای بزرگ، دارای راسته بازارهای مختلفی ازجمله راسته طلافروشان (بازار زرگرها)‌، بازار بزازخانه، بازار مسگرها، بازار علاف‌خانه و... است که در میان آنها بازار زرگرها و بزازها از همه پررونق‌تر است.

در گذشته عمده فعالیت‌ها در این بازار تولیدی بوده، اما امروز این فعالیت‌ها بیشتر جنبه دادوستد پیدا کرده است و نقش مشاغل تولیدی کمرنگ به نظر می‌آید.

وجود خدمات و تاسیسات مختلف همچون مساجد، حمام‌ها، زورخانه‌ها، کاروانسراها، انبارها و سراها و بازار کرمانشاه، بازار را علاوه بر یک مرکز تجاری به یک مکان فرهنگی و از شریان‌های اصلی شهر تبدیل کرده است.

کرمانشاهیان هرگاه دلشان از دود و دم زندگی مدرن و ماشینی و پاساژهای پرزرق و برق می‌گیرد، سری به تاریکه بازار می‌زنند. بوی خوب کلوچه در ورودی راسته کلوچه‌پزهای بازار و منش دوست‌داشتنی آنها که با تعارف نان برنجی و کاک تازه از کوره درآمده به شما خوشامد می‌گویند، خبر از بازاری با حال و هوایی متفاوت را به شما می‌دهد و جنب و جوشی خاص در راسته زرگرها و دیدن صورت‌های شاد خانواده‌هایی که به همراه عروس و داماد برای خرید عروسی آمده‌اند، رنگ‌ها و پولک‌های پارچه و لباس‌های محلی در راسته بزازها و گیوه‌ها و پاپوش‌های زیبای محلی، خاطرات خاکستری قبل از ورود به بازار را از ذهنتان می‌زداید. بازار کرمانشاه مناسب‌ترین مکان برای تهیه سوغات است. کاک، نان برنجی، نان خرمایی، کلاش کرمانشاهی، گلیم، لباس‌ها، پاپوش‌های محلی و... را یکجا در این بازار می‌توان یافت و با چگونگی تولید آنها از نزدیک آشنا شد.

بازار سنتی کرمانشاه هنوز هم نشانه‌هایی از مشاغل فراموش‌شده و فرهنگ و سنن دیرین کرمانشاه را در خود حفظ کرده است و در واقع می‌توان گفت علاوه بر جاذبه‌های فیزیکی که دارد، یک موزه زنده و پویای مردم‌شناسی است و چنان که منش و ردپایی از فرهنگ مردم استان کرمانشاه را در آن می‌توان به نظاره نشست.

بنفشه رضایی / جام‌جم کرمانشاه