سیستم حمل و نقل خلاقانه برای شهرهای شلوغ آینده

همچون بسیاری از مناطق شلوغ جهان، برزیل نیز از این مشکل بزرگ بی نصیب نبوده است. تا همین چند دهه پیش ترافیک‌های در هم گره خورده شهری صرفا در کلانشهرها دیده می‌شدند، اما اکنون دامنه آنها به شهرهای کوچک‌تر نیز رسیده است. طراحانی که پروژه مفهومی OU را کلید زده‌اند بر این باورند که این ایده می‌تواند راه‌حل مناسبی برای رهایی از این مشکل حل نشده باشد، اما پروژه OU دقیقا چه برنامه‌ای است؟

به بیان ساده می‌توان گفت پروژه مفهومی OU سیستم حمل و نقل شهری است که در آن به جای استفاده از جاده‌های آسفالت شده رایج، از معابری مشابه ریل‌های راه‌آهن استفاده می‌شود که به دنبال آن دیگر اثری از خودروهای امروزی نیست و در عوض وسایل حرکتی شبیه کابین‌های متحرک کوچک روی این ریل‌ها حرکت می‌کنند و به جابه‌جایی افراد مشغول می‌شوند. این ایده خلاقانه مزایای خاص خود را دارد که یکی از مهم‌ترین آنها حرکت خودروها یا همان کابین‌ها با سرعت‌های ثابت و با فواصل مشخص است. در نتیجه دیگر جایی برای نگرانی ناشی از تصادفات رایج باقی نمی‌ماند، اما این تازه آغاز یک داستان هیجان‌انگیز است. این خودروها نه‌تنها روی ریل‌های مشخص شده حرکت می‌کنند، بلکه این توانایی را نیز دارند که در هوا نیز به حرکت در آیند. این قابلیت چشمگیر صرفا به خاطر نوع چرخ‌های به کار گرفته شده در آنهاست که هم می‌توانند برای حرکت خودرو روی ریل تنظیم شوند و هم با بسته شدن، خودرو را برای به پرواز در آمدن مهیا کنند. طرح OU یکی از 34 طرح خلاقانه‌ای است که از سوی هیات داوران مسابقه طراحی Michelin Challenge Design مورد بررسی قرار گرفته و قرار است در نمایشگاه آتی خودروی آمریکای شمالی نیز به معرض نمایش گذاشته شود.

در برخی مناطق جهان نظیر برزیل که استفاده از موتورسیکلت در سیستم حمل و نقل شهری روز به روز در حال افزایش است، بر به هم گره خوردن ترافیک‌های درون شهری نیز افزوده می‌شود که این خود نگرانی مقامات مسؤول در شهرهای مختلف این کشور را موجب شده است. از این رو طراحانی که پروژه OU را ارائه کرده‌اند با علم به این مشکلات بر آن شده‌اند تا طرح‌هایی را مورد بررسی قرار دهند که نه تنها به عنوان گزینه‌های قابل انعطاف مطرح هستند، بلکه بتوان از آنها با تکیه بر زیرساختارهای موجود برای حل معضل ترافیک استفاده کرد.

در پروژه OU (‌‌این عبارت در زبان پرتغالی به معنای یا است) این گونه برنامه‌ریزی شده است که با نصب ریل‌های مخصوصی مشابه ریل راه‌آهن در کنار خیابان‌های آسفالت شده، آن هم در مناطقی که ترافیک شهری همواره سنگین است از بار آن تا حد قابل توجهی کاسته شود. خودروهایی که در این سیستم به حرکت درمی‌آیند تنها برای حرکت روی این ریل‌ها طراحی نشده‌اند، بلکه راننده حق انتخاب دارد که از آن در خارج از این سیستم حرکتی نیز استفاده کند. البته فلسفه طراحی این سیستم حرکتی آنچنان دقیق و برنامه‌ریزی شده است که عملا رانندگان حرکت در آن را به عبور و مرور خارج از سیستم ترجیح می‌دهند. این خودروها برقی هستند و این به معنای عدم آلایندگی آنهاست. به عقیده کارشناسان، شهرهای آینده دیگر جایی برای خودروهای مجهز به موتورهای احتراقی که حتی سطح آلاینده کربنی بسیار پایینی نیز دارند، نخواهند بود. خودروهایی که برای این سیستم حمل و نقل طراحی کرده‌اند را نه تنها می‌توان خرید، بلکه حتی می‌توان برای مدت کوتاهی اجاره کرد. پیش از این نیز مدل‌های مشابهی از سوی سایر محققان ارائه شده است، اما برخلاف بیشتر آنها از جمله SARTRE، راننده بر اکثر سیستم‌های هدایت و ناوبری خودرو اعمال کنترل دارد و تنها فاکتورهایی نظیر فاصله با خودروی جلویی و حداکثر سرعت از سوی سیستم مرکزی تحت کنترل قرار دارد. در اینجا این پرسش مطرح می‌شود که فرآیند شارژ باتری این خودروها به چه صورتی خواهد بود؟ محققان پروژه برای این منظور نیز فکرهایی کرده‌اند. آنها ساختار خودرو را به گونه‌ای طراحی کرده‌اند که در حین حرکت آن روی ریل عملیات شارژ باتری نیز به طور خودکار صورت می‌گیرد. آنها حتی برای تایرها نیز برنامه‌ریزی‌های خاصی داشته‌اند. استفاده از فناوری نانو مهم‌ترین ابتکار عملی بوده است که در این بخش دیده می‌شود. استفاده از این فناوری در ساخت تایرها موجب می‌شود تا خودرو در هرگونه شرایط آب و هوایی از سطح بالایی از پایداری حرکتی برخوردار باشد. با استفاده از این فناوری تایرها در زمان بارندگی شدید اصطکاک بیشتری با سطح خواهند داشت و بدین ترتیب احتمال بروز تصادفات به حداقل می‌رسد.

مردم برزیل از جمله ساکنان زمین به شمار می‌آیند که علاقه چندانی به استفاده از سیستم حمل و نقل عمومی درون شهری ندارند. استفاده روزافزون از موتورسیکلت خود بخوبی نشان از این امر دارد. همچنین مشخص شده است که بیشتر مردم این کشور برای رسیدن به مقصد مورد نظر ترجیح می‌دهند از وسایل حمل و نقل کوچک‌تر و دارای قدرت مانوردهی بالاتر استفاده کنند. از این رو، خودروهایی که در پروژه OU معرفی شده‌اند می‌توانند تا حد زیادی پاسخگوی این دسته از افراد باشند. این ایده خلاقانه در راستای افزایش کیفیت زندگی مردم این کشور ارائه شده است و پیش‌بینی می‌شود نسخه‌های مشابهی از آن در آینده‌ای نه‌چندان دور در کشورهای دیگری که دارای مشکل ترافیک‌های در هم گره خورده هستند، مورد بررسی قرار گیرد. محققان این پروژه استفاده از سیستم‌های حمل و نقلی نظیر OU را برای جوامع شلوغ و معمولا به دور از سیستم‌های مدرن حمل و نقل درون شهری گزینه‌ای مناسب و کاربردی ارزیابی می‌کنند. نکته جالب توجه دیگری که در خصوص این پروژه مطرح می‌شود بررسی تطبیق دادن خودروهای فعلی با این سیستم است. در این نگرش تلاش می‌شود با اعمال تغییراتی نه چندان قابل توجه، خودروهای فعلی قابل حرکت روی این ریل‌ها باشند. در صورتی که این نگرش رنگ واقعیت به خود بگیرد این سیستم حرکتی در عین حال که برای شهرهای آینده مناسب است، هزینه استفاده از آن نیز بسیار پایین خواهد بود و بدین ترتیب همگان امکان استفاده از آن را خواهند داشت. هم اکنون دنیا با بحران انرژی مواجه است و با توجه به میزان برداشت از منابع طبیعی زمین عملا منابعی برای ساکنان آینده زمین باقی نمی‌ماند. ایده‌های خلاقانه‌ای همچون سیستم حمل و نقل OU راهکارهایی مناسب برای ساکنان آینده زمین و داشتن کیفیت بالایی از زندگی به حساب می‌آیند.

محمدرضا مصلحی