فاصله‌ای تا زمین گلخانه‌ای نداریم!

البته این نکته‌ای است که در تحقیقات بسیاری از محققان به آن پرداخته می‌شود. در حقیقت تلاش آنها بر این است که به نقطه نظر مشخصی درباره آینده زمین و این‌که گرم‌تر از گذشته می‌شود یا نه برسند. با این حال به دلیل این‌که هر یک از این تحقیقات عوامل مختلفی را مورد نظر قرار می‌دهند نتایج نسبتا متفاوتی دارند. در مطالعه اخیری که انجام داده‌ایم به این نتیجه رسیده‌ایم که زمین فراتر از آنچه پیش‌بینی می‌شده و همگان تصور آن را داشته‌اند گرم شده است. کاملا بدیهی است که این تأثیرگذاری نه تنها در مناطق خشکی زمین بلکه در مناطق دریایی آن نیز دیده می‌شود. به عنوان مثال می‌توان به افزایش سطح آب‌های آزاد جهان و همچنین تلف شدن گونه‌های مختلفی از آبزیان به عنوان پیمادهای گرمایش آب‌های جهان اشاره کرد.

این تغییرات گام مهمی به شمار می‌آیند، اما باید به یک نکته مهم توجه کرد و آن این‌که فرآیند تبدیل شدن زمین به یک گلخانه بزرگ آنقدر پیشروی داشته است که نمی‌توان به این زودی‌ها انتظار توقف آن را داشت. مطالعات ما نشان می‌دهد زمین آنقدر گرم شده است که تقریبا از نظر افزایش دما در وضعیت نگران‌کننده‌تری نسبت به دوران صنعتی شدن زمین قرار دارد. به همین دلیل معتقدیم حتی اگر هم‌اکنون تمام سیستم‌هایی که در گوشه و کنار جهان ذرات آلاینده کربنی روانه جو زمین می‌کنند از مدار خارج شوند باز هم نمی‌توان به معکوس شدن فرآیند گرمایش زمین و تبدیل شدن آن به یک گلخانه عظیم خوشبین بود.

اثرگذاری‌ای که ذرات آلاینده کربنی بر جو زمین دارند بسیار ماندگار است. در حقیقت نباید انتظار آن را داشت که با توقف برنامه‌های آلاینده در زمین، اوضاع جوی در اتمسفر نیز بسرعت بهبود پیدا کند. مطالعات نشان می‌دهند این اثرگذاری تا هزاران سال ادامه دارد یعنی اگر از یک سو فرآیند‌هایی که به تولید ذرات آلاینده منتهی می‌شوند را درجا متوقف کنیم و از سوی دیگر منتظر عاری شدن اتمسفر از ذرات آلاینده کربنی موجود در آن باشیم حداقل باید هزاران سال صبر کنیم.

بله. میان این ذرات تفاوت‌هایی وجود دارد. در مجموع ذراتی که موجب گلخانه‌ای شدن زمین شده‌اند به 2 دسته ذرات معلق و ترکیبات گازی تقسیم می‌شود. خبر خوشحال‌کننده این است که ذرات معلق در صورتی که فرضا هیچ خودرویی حرکت نکند و ذرات جدیدی نیز وارد جو زمین نشوند پس از مدت کوتاهی که شاید نهایتا یک ماه باشد از میان می‌روند، اما خبر بد این است که دسته دوم یعنی ترکیبات گازی برای مدت‌های طولانی در اتمسفر زمین باقی می‌مانند. دقیقا همین ترکیبات هستند که همچنان موجب افزایش دمای کلی زمین می‌شوند.

ما نسبت به آینده چندان خوشبین نیستیم. حتی اگر اقدامات آنی برای توقف تولید آلاینده‌های کربنی صورت گیرد باز هم زمین گرم‌تر می‌شود. در خوشبینانه‌ترین حالت می‌توان تصور کرد که پس از سپری شدن مدتی طولانی دمای زمین باز هم شروع به کاهش کند، اما مطمئن باشید که این دما به دمای زمین در دوران پیش از صنعتی شدن آن باز نمی‌گردد. البته این تنها یک روی سکه است. اگر نگاه منفی به آینده زمین داشته باشیم می‌توانیم افزایش دمای بیشتر آن را نیز متصور شویم که در این حالت عملا زمین به یک گلخانه بزرگ تبدیل می‌شود، گلخانه‌ای که در آن هوا فراتر از شرایط فعلی گرم و تحمل ناپذیر خواهد بود.

سیستم‌هایی که ذرات آلاینده کربنی تولید و روانه اتمسفر زمین می‌کنند باید بسرعت از مدار خارج شوند. خودروها از جمله این سیستم‌ها به شمار می‌آیند. هم اکنون میلیون‌ها خودرو در سراسر جهان در حال تردد هستند. این دستگاه‌ها خود در حقیقت کارخانجات کوچک و سیار تولید آلاینده‌های کربنی به شمار می‌روند. ایجاد اصلاحاتی در فعالیت کارخانجات از دیگر راهکارهایی است که می‌توان برای کاستن از وخامت شرایط فعلی به کار برد. استفاده از فناوری‌های نوین از جمله تولید برق به روش‌های بادی و آبی از اقداماتی است که نقش قابل توجهی در این نگرش خواهد داشت. هم اکنون استفاده از سوخت‌های فسیلی در بسیاری از مناطق جهان به یک روند عادی و طولانی مدت تبدیل شده است. سوخت‌های فسیلی مظهر تولید آلاینده‌های کربنی در جهان به شمار می‌آیند که با حذف آنها گامی بلند در راه کاستن از اوضاع بد فعلی برداشته خواهد شد.