حذف روغن جامد از سبد غذایی خانواده

بنابه تجربه تغییر عادات تغذیه‌ای حتی اگر برای فقط یکی از اقلام خوراکی باشد، به طرحی جامع نیاز دارد که حوزه‌های اطلاع‌رسانی و قانون و ضوابط فنی، بخش‌های کلان تولید و عرضه، عوامل اقتصادی، فرهنگ تغذیه و ... را دربرگیرد. چنین طرح‌هایی در جامعه همگام با سایر کشورها درباره انواعی از خوراکی‌ها که برای سلامت عمومی مضرند از جمله نوشابه‌های گازدار، غذاهای حاضری و فست‌فودها و... اجرا می‌شود و با موفقیت‌های نسبی عجین است. اگر چه تا رسیدن به استانداردهای جهانی، هنوز راهی طولانی در پیش داریم.

با این حال یکی از انواع خوراکی‌های مضر که در برنامه‌ریزی برای کاهش مصرف آن بسیار عقب مانده‌ایم، روغن‌های نباتی جامد است. روغن جامد هیدروژنه بیش از 3 دهه است که در کشور ما جزو کالاهای اساسی خانوار محسوب می‌شود و با وجود برنامه‌ریزی برای جایگزینی آن با روغن نباتی مایع طی سال‌های اخیر هنوز سهم 50 درصدی مصرف روغن جامد را در سبد خانوار ایرانی شاهد هستیم.

روغن مایع نباتی در مقایسه با نوع جامد دارای اسیدهای چرب اشباع نشده است که خاصیت غذایی بیشتری ایجاد می‌کند. با این حال در مقابل عوامل محیطی نظیر حرارت و تابش آفتاب مقاومت کمتر و فسادپذیری بیشتری دارد. در مقابل، روغن هیدروژنه دارای اسیدهای چرب ترانس است که مقادیر زیاد آن برای دستگاه گوارش سرطانزا محسوب می‌شود.

نکته مهم حداکثر میزان این نوع اسیدهای چرب در روغن جامد است که طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی (WHO) باید در 10 درصد متوقف شود؛ اما بررسی‌ها نشان می‌دهد این مقدار در روغن‌های جامد مصرفی در کشور ما به بیش از 40 درصد هم می‌رسد. تنها نکته امیدوارکننده در این‌باره سرانه پایین مصرف روغن نباتی در میان خانوارهای ایرانی است که 19 کیلوگرم در سال و حدود یک‌سوم سرانه آن در کشورهای توسعه یافته محاسبه می‌شود و البته این‌که بنا به تلاش وزارت بهداشت، سهم تولید و مصرف روغن جامد در کشور نسبت به روغن مایع طی سال گذشته حدود 10 درصد کاهش یافته است، متاسفانه اطلاع‌رسانی مناسبی دراین‌باره وجود ندارد و تا همین چند سال پیش اصلا کسی از مضرات روغن هیدروژنه آگاه نبود. دیگر این‌که کشش تقاضا در بازار برای نوع هیدروژنه روغن نباتی، تولیدکنندگان را به عرضه آن تشویق می‌کند و بنا به اظهارات فعالان این صنعت‌، الزامات و ضوابط قانونی موجود عملا تولید روغن جامد نباتی را ممنوع یا به حد موثر محدود نمی‌کند. در این میان افزایش کیفیت روغن‌های مایع نیز راهکاری است که برخی تولیدکنندگان داخلی در دستور کار قرار داده‌اند. اغلب طرفداران روغن‌های جامد از مصرف روغن نباتی مایع اجتناب می‌کنند؛ چراکه عطر و بوی آن را در غذا نمی‌پسندند یا هضم غذایی که با این نوع روغن پخته شده، برایشان دشوار است. در این شرایط گویا باید مصرف‌کنندگان، خود آستین همت بالا بزنند و بتدریج روغن جامد را از سبد خرید خانوار حذف کنند. نقش مادران و بانوان خانه‌دار در این‌باره پررنگ‌تر است. کدبانوی خانه می‌تواند روغن‌های مایع را از انواع مرغوب تهیه کند و آن را بتدریج و طی چند روز یا ماه با روغن جامد جایگزین کند. برای این کار می‌توان روغن مایع را در نسبت کم معادل یک قاشق غذاخوری با روغن جامد جایگزین کرد و هر روز بر این مقدار افزود تا روزی که دیگر افراد خانواده به طعم روغن مایع عادت کنند و روغن جامد از غذا حذف شود. با این شیوه حداقل رژیم تغذیه‌ای کودکان مانند بزرگسالان به روغن جامد عادت نمی‌کند و علاوه بر آن، افراد خانواده از شر یکی از عوامل سرطانزای تغذیه ایرانی خلاص می‌شوند.