سروهای فین کاشان آب می‌خواهند

این در حالی است که باغ فین از سال 1911 میلادی در صدر فهرست باغهای ایرانی برای ثبت جهانی قرار دارد.

اگرچه برخی مسوولان مربوط از جمله رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کاشان سرمازدگی را تنها عامل خشکی درختان این باغ کهن تاریخی اعلام کرده‌اند، اما برخی از کارشناسان، نه تنها سرمای هوا بلکه خشکی و کم آبی را تیر خلاصی می‌دانند که به عمر این درختان تنومند و قدیمی وارد شده است.به گفته این کارشناسان سرمازدگی آن هم برای درختان سوزنی برگ بخاطر سازگاری این‌گونه درختان با مناطق سرد، چندان منطقی نیست و شاهد آنها دیگر درختان سرو یا سوزنی برگ اماکن متبرکه تاریخی کاشان مانند شاهزاده ابراهیم فین و دیگر مناطق کاشان مثل پارک‌ها و برخی خانه‌های قدیمی است که هنوز خشک نشده‌اند یا حداقل درصد اندکی از درختان آنها دچار مشکل است.

علیرضا محسنی‌تبار کارشناس میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کاشان درباره علت خشکی و نابودی درختان این باغ به جام‌جم می‌گوید: از آنجا که خاک منطقه کاشان قلیایی است، در گذشته از درختان کهنسال این منطقه همواره به صورت ویژه مراقبت‌ می‌شد در حالی که در سال‌های اخیر به علت کمبود نیروی انسانی برای تمیز کردن آبراهه‌ها و حوض‌های باغ فین ترجیح دادند از اندود آهک برای جلوگیری از خزه و جلبک استفاده کنند. به این ترتیب برای به کارگیری کارگر کمتر، با آغشته کردن دیواره‌های قسمت‌های آبگیر آب (فواره‌ها، حوض‌ها و...) مدت زمان تمیز کردن را طولانی کردند که این کار باعث شد درصد قلیایی خاک در عمق و درصد اسیدیته در سطح بیشتر شود و بتدریج اولین علت خشکی و روند پژمردگی را رقم بزند.

وی، یکی دیگر از موارد خشکی درختان را افزایش اعتبارات عمرانی در سال‌های اخیر و حضور همزمان چند پیمانکار مرمتی در عرصه باغ فین می‌داند و می‌گوید: انتشار و پراکندگی مواد شیمیایی مربوط به مصالح ساختمانی مثل انواع سیمان، گچ و رنگ در فضا و محوطه باغ باعث نشستن گرد و غبار این مواد روی درختان سوزنی برگ شده و با یک روند نرم موجب عدم تنفس و دم و بازدم درختان شده است.

این کارشناس مسوول، کمبود آب و آبیاری درختان را علت دیگر خشکی درختان می‌داند و می‌افزاید: در حالی که با کود دهی‌های اخیر باغ باید آبیاری بصورت مستمر در آن صورت می‌گرفت، اما این کار صورت نگرفت و کمبود آب باعث شد تا غلظت کود بالا رفته و شوکی به ریشه‌های درختان وارد کند .اگر آبدهی مستمر انجام می‌شد شاید می‌توانستیم از این عارضه جلوگیری کنیم.به گفته محسنی‌تبار درختان باغ سهمی از آب چشمه سلیمانیه به صورت سند رسمی ندارند که همین امر باعث شده از سرریز جوی‌ها و حوض‌ها برای آبیاری استفاده شود که هر بار با اعتراض کشاورزان مواجه شده است.

وی ایجاد مستحدثات پیرامون حریم باغ فین را علت دیگر خشکی باغ عنوان می‌کند و می‌گوید: احداث اتوبان، وجود آلودگی‌های صوتی و عبور و مرور وسایل نقلیه سنگین و تغییرات اساسی در پوسته زمین در منطقه بالای اتوبان عامل دیگر این خشکی بوده است و احتمال می‌رود در آینده، مثل روند خشک شدن درختان شاهد تغییراتی نه چندان خوشایند در آبدهی چشمه نیز باشیم.آب و هوای کاشان در دوره‌های مختلف دارای نوسانات شدید هوایی بوده که در سال 1386 وجود سرمای شدید و عدم اطلاع متولیان امر مزید علت شد تا سرما آخرین تیر خلاصی باشد که بر پیکره ضعیف و بیمار این درختان وارد می‌شود.در قدیم کشاورزان برای نجات باغات خود هنگام سرمای شدید و یخبندان اقدام به آبیاری باغ می‌کردند. طبیعت چشمه‌ها نیز به‌گونه‌ای است که در تابستان آبی معتدل و خنک و در زمستان آبی گرم از آنها می‌جوشد که برای نگهداری درختان از سرما مفید و ضروری است. انبوه درختان باغ فین اعم از سوزنی برگ و غیره نیز در یخبندان‌های گذشته به همین روش آبیاری شده و از نفوذ سرما به عمق وجود آنها جلوگیری می‌شد.با این همه رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کاشان، سرمازدگی را تنها عامل خشکی درختان این باغ کهن تاریخی می‌داند و به کارهای انجام شده برای آماده کردن این باغ برای افتتاح با اشاره می‌گوید: علاوه بر خارج کردن درختان خشک و زرد شده این باغ کهن در قالب 65 کامیون، انجام اقدامات آزمایشگاهی روی خاک این باغ توسط یک تیم مجرب و کارشناس، اجرای سیستم آبیاری تحت پوشش، جایگزین کردن درختان سرو 7 ساله با حدود پنج متر قد و 12 سانتی‌متر قطر از جمله اقدامات صورت گرفته برای حل این مشکل است. حسین یزدان‌مهر، رنگ‌آمیزی، اصلاح سیستم امنیتی، نورپردازی و تعویض درب چوبی باغ فین به مبلغ 2 میلیون تومان را از دیگر اقدامات صورت گرفته در این زمینه برشمرد.

فروغ صالحی ‌/‌ جام‌جم کاشان