ارتقای سلامت اداری از طریق رسانه ملی

سناریست‌های ایرانی از مناسبات کارمندی شناخت چندانی ندارند؛ تهیه‌کنندگان نیز بر این تصورند که این قبیل سوژه‌ها مورد توجه قشر جوان قرار نمی‌گیرند و گیشه و بیننده ندارند از همین رو زندگی حرفه‌ای کارمندان به پرده سینما و قاب تلویزیون راه نمی‌یابد. نه‌تنها تلویزیون و سینمای ما بلکه ادبیاتمان نیز از حیث سوژه‌های سازمانی فقیر است. متون قابل اتکا و واجد جذابیت‌های دراماتیک با تم اداری در پهنه ادبیات معاصر پارسی کمیاب ـ شاید هم نایاب ـ‌ است. در حوزه سیما و سینما بی‌تردید اگر یک فیلمنامه خوب پشت کار باشد و پروژه با لحاظ کردن جذابیت‌های نمایشی در فضایی بومی کلید بخورد آن‌گاه ژانر نوظهور کارمندی یا اداری با استقبال مردم مواجه خواهد شد.

در دهه 60 میان‌پرده‌های برنامه تلویزیونی «سیمای اقتصاد ما» و برخی از تله‌تئاتر‌ها ازجمله نمایش «میز» حرکت‌هایی هر چند خام اما قابل دفاع برای خلق کمدی موقعیت در محیط‌های اداری محسوب می‌شدند که متاسفانه این حرکت‌ها در دهه 70 تداوم نیافتند و تنها مهران مدیری بود که در برخی از جنگ‌های نمایشی‌اش با درایتی کم‌نظیر به نقد بوروکراسی اداری و فساد سازمانی پرداخت.

فیلم «همسر» ساخته مهدی فخیم‌زاده ـ‌ دومین فیلم پرفروش سال 1373 ـ‌ به عنوان یکی از معدود تولیدات موفق سینمای ایران که عمده ماجراهایش در لوکیشن‌های اداری به تصویر کشیده شده علی‌رغم فروش بیش از حد و شوق‌انگیزش به سبب همان پیش‌فرض و سوءتفاهم رایج گیشه نداشتن فیلم‌های کارمندی، نتوانست موج بیافریند و زمینه تولید آثار مشابه خود را پدید آورد در صورتی که اگر سوژه‌های کارمندی بیشتری فیلم می‌شدند شاید ژانر جدیدی تحت عنوان «ژانر کارمندی» در سینما و تلویزیون ایران پا به عرصه می‌گذاشت.

تجربه نشان داده که سوژه‌های اداری اگر در قالب‌های بدیع و کمتر کار شده و با پرداخت حرفه‌ای به تصویر کشیده شوند، از مردم پاسخ مناسب خواهند گرفت. سریال پربیننده و مفرح و سرگرم‌کننده «مدیرکل» محصول کشور سوریه که همین چند سال پیش روی آنتن سیمای جمهوری اسلامی ایران رفت با ساختاری بسیار ساده و داستانی جذاب موفق شده تا مخاطب میلیونی داشته باشد و از مرزهای سوریه فراتر رفته و در کشورهای دیگر ازجمله مملکت ما نیز طرفداران پرو پا قرصی برای خود دست و پا کند. این مجموعه تلویزیونی هر از گاهی از شبکه‌های ماهواره‌ای عرب‌زبان پخش جهانی می‌شود. در بسیاری از سایت‌های اینترنتی نیز آگهی فروش آن به چشم می‌خورد. اخیرا پس از 15 سال از تولید و پخش این سریال سوری، فیلمبرداری سری دوم آن آغاز شده است. دنیای کارمندی سرشار از اتفاقات و رخدادهای پرفراز و نشیبی است که از پتانسیل تصویری و نمایش بالایی برخوردارند، ازجمله سوءاستفاده بعضی از مدیران و روسا از اختیارات اداری، ترور شخصیت در سازمان، شایعه پراکنی سازمانی، کم عنایتی بعضی از سازمان‌ها به طرح تکریم ارباب رجوع، توقعات نابجای برخی از مراجعان ادارات از کارمندان، آثار مخرب غرور و تکبر برخی از مدیران، پارتی بازی و تبعیض اداری، چشم‌انداز دولت الکترونیک، غلبه رابطه بر ضابطه، تضاد احساس و منطق به هنگام اجرای قوانین در ادارات، اتلاف سرمایه و وقت در سازمان، سرقت‌های فکری و دزدی ایده در برخی از ادارات، نقد و ریشه‌یابی نضج وگسترش فرهنگ تملق و ریا در سازمان، ضرورت و فواید دورکاری.

این موضوعات بسیار جای کار دارند و جایشان در سیما و سینمای ما بسیار خالی است. بر هیچ کس پوشیده نیست که می‌توان از طریق رسانه‌های دوربرد و قدرتمندی همچون رادیو و تلویزیون با تولید و پخش برنامه‌های نمایشی در قالب‌های مختلف ـ تله‌تئاتر، تله‌فیلم، سریال، نمایش، میان‌پرده و... ـ ‌ از فساد اداری پیشگیری کرده و سلامت و دانش سازمانی را ارتقا بخشید. نقش پررنگ رسانه در این زمینه نباید مغفول بماند.

شهرام خرازی‌ها / جام جم