تخریب غار میر ملاس؛ نگارخانه کهن بشریت

این غار اولین مکانی است در ایران که باستان شناسان روی دیواره‌های آن نگاره‌های رنگی پیدا کرده‌اند. سنگ نگاره‌های میرملاس از کم‌نظیرترین نقوشی است که در ایران با رنگ خلق شده و از نظر ارزش در ردیف نقوش غارهای باستانی دنیا مانند تصاویر غارهای کرکس و لاسکو در فرانسه است.

دیواره‌های جنوبی و شمالی این غار با تصاویری از رزم، شکار، سوار در حال تیراندازی، انسان و حیواناتی مانند سگ، گوزن و اسب به رنگ‌های قرمز، سیاه و زرد پوشیده شده است. این تصاویر که اندازه‌های آنها بین 10 تا20 سانتی‌متر متغیر است، روی بلندی‌های متراکم و در یک ردیف دایره شکل قرار گرفته‌اند.اما این سنگ‌نگاره‌های کهن که شناسنامه و هویت مردمان آن سرزمین نیز هست، در حالی مورد توجه نقاشان و هنرمندان شرق و غرب بوده و هست که متاسفانه خطوط یادگاری انسان‌های ناآگاه روی آنها موجب شده است نقش‌های اولیه قابل رویت نباشند.

امروزه ورودی غار به علت ریزش طبقات فوقانی مسدود شده است و سنگ‌نگاره‌های بی‌بدیل و ارزشمند آن بدون هیچ پوشش و محافظی به حال خود رها شده‌ و در معرض خسارت‌های ناشی از عوامل طبیعی و انسانی قرار گرفته‌اند، به‌طوری که اگر به همین ترتیب و همچنان بدون مراقبت و محافظت بمانند تا چند سال دیگر اثری از آنها باقی نخواهد ماند.

یک کارشناس مسوول میراث فرهنگی شهرستان کوهدشت در همین ارتباط به جام‌جم گفت: غار میرملاس به‌عنوان یک پناهگاه صخره‌ای منقوش و با قدمتی بسیار زیاد، یکی از 3 غار مهم دنیاست که چون در یک منطقه کوهستانی صعب‌العبور واقع شده و اطراف آن خالی از سکنه است، امکان حفاظت روزانه از آن وجود ندارد. محمدباقر فهیم‌پناه با تاکید بر ضرورت اندیشیدن تدابیر لازم برای نگهداری از این اثر برجسته توسط مسوولان شهرستانی و استانی، خواستار پیگیری و رسیدگی مسوولان مربوط در این زمینه شد افزود: سرکشی مامورین مرمت آثار از منطقه، تشکیل انجمن‌های حفاظت میراث فرهنگی در نزدیک‌ترین منطقه مسکونی محل و همکاری با پاسگاه انتظامی محل، می‌تواند از جمله راهکارهای حفاظتی این منطقه باشد.

سال‌ها پیش از این نیز، پروفسور«مک بورنی» استاد باستان‌شناس دانشگاه کمبریج انگلستان در کتابی به اهمیت نقوش برجسته و رنگی غار میرملاس اینگونه اشاره کرده و نوشته است نقوش حکاکی شده روی صخره‌های کوهدشت بویژه صخره‌های میرملاس شبیه نقوش مکشوفه مربوط به دوره ما قبل تاریخ در شرق اسپانیا است که به نظر من تاکنون نمونه دیگری مانند آن در تمام طول امتداد منطقه مدیترانه تا شبه جزیره هندوستان به جز چند نمونه در ترکیه و اردن دیده نشده است. او اهمیت این نقوش را در این دانسته که نخستین تخیلات و ذوق هنری مردمان غارنشین منطقه کوهدشت لرستان به شمار می‌روند و در این باره گفت : این هنر بتدریج تکامل یافته و به نسل‌های بعدی منتقل می‌شود تا این که در هزاره نخست پیش از میلاد تجلی این هنر قدیمی با مهارت و تکامل ویژه‌ای روی اشیای برنزی لرستان ظاهر می‌شود، تا جایی که به لحاظ تکنیک و صنعت به عنوان شاخه‌ای از هنر فلز کاری و به نام برنز لرستان معروفیت جهانی پیدا می‌کند.

فرماندار کوهدشت نیز با تاکید بر لزوم حفاظت از این اثر ارزشمند گفت: درست است که نقاشی‌های غار میرملاس در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است، اما ثبت به تنهایی نمی‌تواند در ارتباط با حفاظت از آن کارساز و مفید باشد.

سیروس ابراهیمی درخصوص اقدامات صورت گرفته از طرف فرمانداری برای حفاظت از این آثار اظهار کرد: سال گذشته مکاتبه‌ای با سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان لرستان در راستای حفاظت از این اثر تاریخی و 2 اثر تاریخی دیگر یعنی غار همیان یک و دو به عنوان آثار تاریخی و مفاخر فرهنگی شهرستان انجام دادیم که تاکنون هیچ پاسخی از طرف آن سازمان دریافت نکردیم.

وی با بیان این که به عنوان فرماندار کوهدشت آماده هرگونه همکاری در این زمینه بوده و مصر به انجام آن است، افزود: معتقدم برای حفاظت از این اثر و دیگر آثار تاریخی شهرستان، به علت تخصصی بودن‌شان باید ابتدا طرح مطالعه آنها را به مشاورین زبردست و صاحب نظر و مجرب سپرد تا ضمن مطالعه کاملا علمی روش‌های نگهداری این آثار، راهکارهای عملیاتی آن ارائه شود و سپس با گذاشتن اعتباری آنها را اجرایی کرد.خبرنگار جام جم تلاش کرد درباره این اثر تاریخی و برنامه های سازمان میراث فرهنگی برای آن با رحم دل، رئیس آن در استان لرستان گفت و گو کند، اما وی از پاسخگویی در این زمینه خودداری کرد.

به گفته برخی از غارنوردان کشور، صخره‌های میرملاس سوای ارزش باستانی و گردشگری، که فرصت خوبی را برای توسعه گردشگری فراهم می‌کنند، بهترین و منحصربه‌فردترین مکان‌ها برای صخره‌نوردی در دنیا هستند و لذا سرمایه‌گذاری در این منطقه، باعث جذب گردشگر و رشد و توسعه منطقه خواهد شد.

فرشید بهرامی ‌/‌ جام‌جم لرستان