افزایش مصرف بدون مجوز داروهای مخدر

با این تفاسیر وزارت بهداشت نیز در اطلاعیه‌هایی هر سال اعلام می‌کند که فروش ترامادول، استامینوفن کدئین و الکل سفید، بدون تجویز پزشک ممنوع است.

براساس این ممنوعیت وزارت بهداشت، تحویل این سه قلم دارو بدون نسخه پزشک خلاف مقررات است و با متخلفان برخورد قانونی خواهد شد.

دانشگاه‌های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کشور نیز بر همین اساس موظف شده‌اند در بازرسی‌های ادواری از داروخانه‌ها، موارد تخلف را بررسی و مدنظر قرار دهند.

اما ظاهرا این اطلاعیه‌ها کاری از پیش نمی‌برد، نه مردم آنقدر آموزش‌دیده هستند تا نسبت به مصرف بدون تجویز پزشک هوشیار باشند و نه داروخانه‌ها خودشان را از سود فروش بدون نسخه این داروها محروم می‌کنند.

برهمین اساس است که مدیر گروه روانپزشکی دانشگاه علوم بهزیستی اعلام می‌کند: وزارت بهداشت قاطعیت لازم برای کنترل فروش بدون نسخه دارو‌ها را ندارد.

دکتر فربد فدایی در گفت‌وگو با فارس، ادامه می‌دهد: مصرف بدون نسخه داروی مخدر ترامادول بین نوجوانان و جوانان افزایش یافته و وزارت بهداشت و نظام پزشکی برای جلوگیری از فروش بدون نسخه و مصرف بی‌رویه این داروها باید قاطعیت بیشتری نشان دهند.

او با بیان این‌که داروهایی مانند ترامادول که جنبه مخدر و اعتیادآور هم دارند صرفا باید با نسخه پزشک به بیماران خاصی داده شود، اظهار می‌کند: در این زمینه حتی پزشک هم در تعداد نوشتن دارو باید احتیاط کند به نحوی که بیمار برای دوره زمانی محدود، از دارو استفاده کند.

وقتی که دستورالعمل ممنوعیت فروش بدون نسخه برخی داروها به همه داروخانه‌ها ارسال می‌شود اما باز هم مردم برای خرید بدون نسخه این داروها چندان به دردسر نمی‌افتند، این موضوع نشانگر آن است که از یک سو نظارت وزارت بهداشت بر داروخانه‌ها چندان سفت و سخت نیست و از سوی دیگر، داروخانه‌ها از فروش بدون نسخه این داروها سود می‌برند. مسوول آزمایشگاه ارزیابی شناختی مرکز ملی مطالعات اعتیاد با تایید همین مطلب می‌گوید: فروش ترامادول در داروخانه‌های کشور بدون نسخه انجام می‌شود و باید در نظر داشت که این داروخانه‌ها از فروش داروی ترامادول درآمد زیادی کسب می‌کنند.

حامد اختیاری با بیان این‌که آمار مصرف ترامادول و دیگر داروهای مخدر مانند کدئین را باید معاونت دارو و غذا اعلام کند، اظهار می‌کند: متاسفانه چون درآمد مجموعه‌های داروساز از این داروها زیاد است خیلی اوقات آماری در این زمینه وجود ندارد و این معاونت غذا و داروست که باید بگوید سالانه چه میزان ترامادول در کشور فروخته می‌شود.

هشدار‌ها درخصوص مصرف ترامادول وقتی جدی‌تر می‌شود که در سمینار کنترل سوءمصرف ترامادول اعلام می‌شود میزان مصرف شکل خوراکی ترامادول در فاصله سال‌های 82 تا 86، 24 برابر شده است. ترامادول داروی ضد درد با مکانیسم اثری مشابه مخدرها نظیر مورفین و مورفین لایت‌هاست. عوارض ترامادول مانند عوارض همه مواد مخدر یعنی کاهش قوه قضاوت، رفتارهای بدون مهار و پرخاشگرانه، سستی اراده، قطع ارتباط با واقعیت و گاهی نیز توهم و هذیان است و در مواردی در جرائم پرخاشگرانه و تصادفات خطرناک رانندگی این دارو نقش زمینه‌ای دارد.

به گفته مسوول آزمایشگاه ارزیابی شناختی مرکز ملی مطالعات اعتیاد، افرادی که ترامادول مصرف می‌کنند مانند اعتیاد به انواع دیگر مواد مخدر خانواده تریاک است اما اعتیاد آنها مقداری پیچیده‌تر است.

اختیاری تصریح می‌کند: به طور کلی هنگام ترک اعتیاد به مواد افیونی، تشنج در معتاد مشاهده نمی‌شود اما به دلیل این‌که در مصرف ترامادول تأثیرات مختلفی در مغز وجود دارد و عوارض خاصی در آن ایجاد می‌شود، تشنج و مشکلات دیگر در بیماران معتاد به داروی مخدر ترامادول دیده می‌شود.

او می‌گوید: اعتیاد به این مواد اعتیاد سنگینی است و نیاز به درمان با داروهای مختلف دارد. یکی از اشکالات موجود این است که متأسفانه گاهی اوقات با تست‌های عادی اعتیاد از طریق ادرار، اعتیاد فرد به ترامادول مشخص نمی‌شود.

به گفته پزشکان، مصرف داروهای ضد درد بویژه ترامادول با تجویز پزشک خانواده در مواردی حتی در افراد جوان و در سنین 17 ـ‌ 16 سال هم مشاهده شده است.

این درحالی است که مصرف خودسرانه این دارو و داروهای مسکن کدئین‌دار، خطرات و عوارض زیادی مانند اعتیاد دارد. لازم است بدانید داروهای ضد درد قوی، نسبت به مسکن‌های معمولی اعتیادآورتر هستند.

با این تفاسیر از یک سو فرهنگ‌سازی برای مردم واجب‌تر از پیش می‌شود و از سوی دیگر با ادامه این روند، وظیفه نظارتی وزارت بهداشت بیش ازگذشته زیر سوال می‌رود.

مستوره برادران نصیری / گروه جامعه