بلایی‌که رنگ‌های شیمیایی بر سرمان می‌آورند

 لازم است بدانید هر محصول آرایشی و بهداشتی و بویژه از نوع شیمیایی آن بدون عارضه جانبی نیست و با وجود آن که هرچند وقت یک بار خبرهایی در مورد عوارض استفاده از رنگ موهای شیمیایی از سوی محققان انتشار می‌یابد، اما همچنان آمار مصرف این ماده شیمیایی رو به افزایش است. حالا که نمی‌توان افراد را از رنگ کردن موها بازداشت و رنگ کردن مو لازم به نظر می‌رسد و نمی‌توانید از آن صرف‌نظر کنید پس دست‌کم به طور اصولی و درست از آنها استفاده کنید و حتی‌الامکان از رنگ‌های گیاهی به جای رنگ‌های شیمیایی استفاده کنید.

هر تار مو از 2 قسمت اصلی غلاف و ریشه تشکیل شده است. غلاف همانی است که دور تا دور ساقه و ریشه را که در زیر سطح پوست قرار دارد، می‌پوشاند. ساقه مو رنگدانه‌هایی دارد که از 2 نوع تشکیل می‌شود. رنگدانه‌های قهوه‌ای تا سیاه و نوع دیگر رنگ‌های طلایی تا قرمز که بسته به نژاد افراد نوع رنگدانه و در نتیجه رنگ موی آنها با هم متفاوت است و چنانچه رنگدانه‌ها از بین بروند مو سفید می‌شود. حال لازم است که با انواع رنگ موها و چگونگی تاثیر آنها بر مو و نهایتا تغییر رنگ مو توسط این رنگ‌ها آشنا شوند.

رنگ موها به 2 دسته تقسیم می‌شوند: رنگ‌های موقت و دائمی.

البته در شاخه رنگ موهای موقت یک دسته دیگر هم وجود دارد که به آنها نیمه‌موقت می‌گویند. رنگ موی موقت رنگ‌هایی هستند که فقط به اندازه یک بار شامپو زدن دوام دارند. این رنگ‌ها به داخل مو نفوذ نمی‌کنند و تنها روی ساقه مو قرار می‌گیرند. رنگ‌های نیمه‌موقت که بیشتر برای موهای سفید کاربرد دارد به اندازه 6 ـ 4 بار شامپو زدن روی مو ماندگاری دارند. این رنگ‌ موها به دلیل داشتن مواد اکسیدان ضعیف و نداشتن آمونیاک به موها صدمه کمتری می‌زنند و حتی گاهی به عنوان تقویت‌کننده رنگ طبیعی مو نیز به کار می‌رود. اما در این بین رنگ‌هایی هستند که طرفداران بیشتری دارند چون ماندگاری و پایداری رنگ آنها روی مو بیشتر و طولانی‌تر است که در واقع همان رنگ موهای ثابت یا رنگ‌های اکسیداسیون دائمی هستند. این رنگ‌ها رایج‌ترین رنگ‌های مصرفی در سالن‌های آرایشی هستند و اغلب مردم ترجیح می‌دهند که از این رنگ‌ها استفاده کنند، اما غافل از تاثیرات مخرب احتمالی آن روی مو و پوست سر این رنگ موها به صورت سری کاملی از رنگ‌های طبیعی از بلوند روشن تا سیاه براق تولید می‌شود. رنگ مو دائمی حاوی آمونیاک بوده و همراه با این رنگ‌ها از اکسیدان نیز استفاده می‌شود. اکسیدان به عنوان کاتالیزور عمل کرده و باعث می‌شود که رنگ به صورت دائم و مستمر روی مو باقی بماند، اما به دلیل آسیبی که اکسیدان‌های قوی به مو می‌زند، بهتر است که از اکسیدان‌های ضعیف‌تر استفاده شود تا آسیب‌ کمتری به ساقه مو وارد شود چرا که اکسیدان‌های قوی‌تر سولفورهای بیشتری از مو را پاک می‌کند و در نتیجه مو سفت شده و قطرش کاهش می‌یابد.

آمونیاک که معمولا در رنگ موهای دائمی به کار می‌رود با جدا کردن کوتیکول به رنگ اجازه می‌دهد که به داخل مو نفوذ کند، اما حقیقت این است که در برخی از رنگ‌ موها میزان آمونیاک ممکن است به قدری باشد که پیوندهای سولفور مو بیش از اندازه از هم جدا شوند و در این حالت است که می‌بینیم مو سفت شده و قطرش کاهش یافته و مو نازک و شکننده می‌شود.

این روزها سفید شدن مو در سنین پایین و زمانی که اصلا انتظارش را نداریم بسیار شایع شده. سفید شدن مو به عوامل مختلفی می‌تواند مربوط باشد که یکی از مهم‌ترین آنها ارث است البته بیماری‌هایی مثل ونتیلیگو نیز می‌تواند عامل سفیدی مو باشد. این بیماری‌ علاوه بر موها، پوست و بعضی از نواحی بدن را هم سفید می‌کند. از عوامل مهم دیگری که می‌توان به آن اشاره کرد تغذیه نادرست است. کمبود ویتامین‌هایی مثل ویتامین گروه ب، کمبود روی و سلنیوم در سفید شدن مو موثر است اگر سفید شدن مو زمینه ارثی داشته باشد درمان دارویی تاثیری در جلوگیری از سفید شدن مو ندارد ولی چنانچه سفید شدن مو به دلیل بیماری یا تغذیه نادرست باشد با درمان دارویی می‌توان از سفید شدن بیشتر موها جلوگیری کرد. به هر حال یکی از دلایل مهم و انگیزه اصلی اغلب مردم برای رنگ کردن موها مخفی کردن همین موهای سفید است. حتما شما هم با افرادی برخورد کرده‌‌اید که می‌گویند نمی‌دانم چرا موهای سفیدم پس از چند بار شستشو رنگ‌اش را از دست می‌دهد یا برخی می‌گویند تارهای سفیدم رنگ نمی‌گیرند در واقع باید بگوییم که موهای سفید بویژه در برخی از نقاط سر مثل اطراف شقیقه‌ها در برابر رنگ مو مقاوم هستند یا به سرعت رنگ خود را از دست می‌دهند.

از آنجایی که تحقیقات در این زمینه هنوز تکمیل نشده نمی‌توان ادعا کرد که صددرصد رنگ مو تاثیر مخرب روی جنین دارد، اما همان‌طور که می‌دانید پوست کف سر می‌تواند مقداری از مواد شیمیایی موجود در رنگ را جذب کرده و از این طریق وارد جریان خون شود و از آنجایی که 3 ماهه اول بارداری زمان شکل‌گیری جنین بوده و جنین در این زمان بسیار حساس و آسیب‌پذیر است پس به زنان باردار توصیه می‌شود بهتر است که تا پایان دوران بارداری از رنگ‌های شیمیایی استفاده نشود، اما اکیدا توصیه می‌شود که در 3 ماه اول بارداری از رنگ‌های شیمیایی استفاده نکنند.

برخی از محققان معتقدند که استفاده زیاد از رنگ موهای شیمیایی باعث سرطان مثانه و لنفوم غیر هوچکین می‌شود. طبق نتایج تحقیقی که بتازگی منتشر شده زنانی که از فرآورده‌های رنگ موی دائمی به مدت بیش از 25 سال استفاده می‌گردند؛ خطر لنفوم غیرهوچکین (نوعی سرطان خون)‌ در آنها 2 برابر زنانی بوده که از رنگ مو استفاده نمی‌کردند. این خطر در زنانی که بیش از 200 مرتبه موی خود را رنگ کرده‌اند نیز مشاهده شده است. البته جای خوشبختی است که این خطر برای رنگ‌های موقت دیده نشده.

علاوه بر این خطرات، ممکن است در نتیجه استفاده مکرر و یا نادرست از رنگ موها بخصوص رنگ موهای دائمی موها آسیب‌دیده و باعث چند شاخه شدن و یا به اصطلاح موخوره شود. خشک و زبر شدن و شکنندگی موها نیز از آسیب‌هایی است که به ساقه مو وارد می‌شود که در نتیجه از بین رفتن چربی مو به وجود می‌آید.

استفاده مکرر از رنگ مو سبب ایجاد حساسیت‌های پوستی، شوره سر، خارش و حتی قرمزی پوست می‌شود، چنانچه مواد شیمیایی موجود در رنگ‌ها قوی باشد و فرد نسبت به این مواد حساسیت داشته باشد ممکن است سوختگی در سر ایجاد شود که اثرات آن حتی می‌تواند تا آخر عمر باقی بماند. این حساسیت به دلیل وجود ماده‌ای به نام پارافنیلین دیامین (PPD)‌ است که در ساخت رنگ موها استفاده می‌شود. معمولا علائم این حساسیت شامل قرمزی پوست سر، خارش، سوزش و ایجاد تاول و کنده شدن پوست سر است. به دلیل حساسیتی که این ماده در برخی از افراد ایجاد می‌کند در تعدادی از کشورها استفاده از این ماده در رنگ موها ممنوع شده و در بسیاری از رنگ موها در صد آن بسیار کاهش یافته، اما به هر حال افرادی که به این ماده حساسیت دارند نباید از این رنگ موها استفاده کنند.

دکتر بهروز باریک‌بین

 متخصص پوست و مو