فرصتی برای زندگی دوباره موجودات دریایی

به گل نشستن پستانداران دریایی یکی از پدیده‌هایی است که نیاز به ایجاد شبکه ملی امداد و نجات را برای کمک به این گروه ضروری کرده است. از این‌رو به منظور نجات پستانداران دریایی از هرگونه خطر احتمالی معاونت محیط زیست دریایی، سازمان حفاظت محیط زیست برای اولین بار به ایجاد و راه‌اندازی شبکه ملی امداد و نجات این‌گونه دریایی اقدام و براین اساس از تمام علاقه‌مندان به همکاری و عضویت در شبکه ملی امداد و نجات پستانداران دریایی دعوت کرده است.

تاکنون عملیات امدادی متعددی در نقاط مختلف دنیا به کمک سازمان‌ها و مردم داوطلب برای نجات پستانداران دریایی گرفتار در سواحل صورت گرفته است که بسیاری از آنها از مرگ حتمی نجات یافته‌اند.

اجرای صحیح عملیات امداد و آموزش‌های لازم در این زمینه در نجات این پستانداران دریایی اهمیت زیادی دارد. از این‌رو آشنایی مسوولان و ماموران سازمان‌های مرتبط با حفظ محیط زیست و گونه‌های دریایی در این زمینه بسیار ضروری است.

بسیاری از گونه‌های پستانداران دریایی به ساحل می‌آیند، اما تعداد اندکی گرفتار می‌شوند. در این میان به نظر می‌رسد دلایل حضور آنان در نواحی کم عمق آب، کم اهمیت‌تر از عوامل احتمالی باشد که باعث کشاندن آنها به ساحل می‌شود.

بعضی مواقع، حیوانات هنگام جزر در ساحل گیر می‌افتند و به گل می‌نشینند. بعضی از آنها که بخت بهتری دارند و باتجربه‌تر هستند، دوباره در آب شناور شده، از منطقه دور می‌شوند در حالی که بقیه آنجا می‌مانند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد،‌ اختلال در مکان‌یابی صوتی نیز به عنوان دلیلی برای گرفتار شدن جانوران سالمی است که بدون هیچ دلیلی به گل می‌نشینند. این گونه‌ها از مکان‌یابی صوتی در آب‌های نزدیک ساحل استفاده می‌کنند و این وسیله در بعضی شرایط نمی‌تواند کارآمد باشد.

بنابراین برای سازماندهی عملیات امداد و نجات یک نفر باید به عنوان مسوول و هماهنگ‌‌کننده عملیات امداد در محل انتخاب شود. هماهنگ‌کننده می‌تواند چند دستیار انتخاب کند که مسوولیت جنبه‌های مختلف عملیات را به عهده بگیرند. هماهنگ‌سازی با مسوولان محلی، مردمی و رسانه‌ای، ‌ارزیابی شرایط زیست محیطی و تدارکاتی و تهیه لوازم و تجهیزات مورد نیاز ازجمله اقدامات لازم است.

از آنجا که در این مواقع می‌توان از جوامع محلی نیز کمک گرفت، کارآموزی و نظارت میدانی در مورد افراد داوطلب و تهیه امکانات بهداشتی و رفاهی برای تمامی امدادگران ضروری است. توجه به مراقبت حمایتی از جانوران و گروه‌های حمل و نقل و آزمایش لاشه‌ها و جمع‌آوری بافت‌ها نیز بسیار اهمیت دارد.

به منظور ایجاد یک سیستم صحیح امداد و نجات، افراد مورد نظر باید بر وظایف محوله خود متمرکز شوند. داوطلبانی که در محل، جذب عملیات می‌شوند، منبع انسانی مهم هستند بویژه وقتی عملیات نجات در حال انجام است.

کار آنان باید تحت نظارت و راهنمایی افراد مسوول انجام شود. کارت‌های شناسایی ضدآبی که در برگیرنده وظایف کلیدی مختصر، نقش‌ها و اطلاعات ایمنی کار است، می‌تواند به عنوان راهنمای مناسب برای داوطلبان و همچنین هماهنگ‌کنندگان، اعضای تیمی و افراد دخیل در کار مفید باشد.

هشدار‌های اولیه برای مرکز نجات به گل نشستن‌های گروهی ممکن است متعاقب رفتارهای نامعمول و غیرطبیعی حیواناتی که هنوز در آب هستند، رخ دهد. برای مثال گونه‌های پلاژیک که به‌طور نامتعارفی نزدیک ساحل باشند، ممکن است در ساحل گرفتار شوند. گروه ممکن است به طور مستمر اقدام به دور زدن یا حرکت نامنظم کند و برخی اعضا از گروه جدا شوند و به طرف ساحل حرکت کنند.

امکان دارد این رفتار چند دقیقه یا حتی چندین روز ادامه داشته باشد. چنین رفتاری برای مرکز نجات به عنوان علامتی هشدار دهنده از شروع به گل نشستن است. با گزارش این علائم می‌توان عملیات امداد را زودتر آغاز و از وقوع حادثه ممانعت کرد یا حیوانات به ساحل آمده را در صورت سالم بودن، بسرعت به آب برگرداند.

وضعیت سلامت جسمی حیواناتی که به ساحل می‌آیند ابتدا مشخص نیست. ممکن است حیوان یا حیوانات به ساحل آمده واقعا بیماری وخیمی داشته باشند و نتوان برای آنها کاری کرد، اما افکار عمومی همیشه خواهان کمک و امداد هستند. وقتی احتمال گرفتار شدن در ساحل است باید کارهای لازم برای هدایت گروه به آب‌های عمیق تر یا دور کردن آنها از خطر فوری انجام شود.

برای دسته کردن و برگرداندن حیوانات به آب‌های آزاد باید از همان غرایز اجتماعی که موجب آمدن گروه به ساحل شده، استفاده کرد.

پس از این‌که امدادگران اعضای گروه را به آب‌های کم عمق هدایت کردند، چند قایق برای مرحله بعدی فعال می‌شوند. قایق‌ها در فاصله مناسبی پشت سر حیوانات حرکت می‌کنند، ضمن این‌که نباید تغییر سرعت و جهت ناگهانی داشته باشند. اگر همراهی قایق‌ها در حرکت حیوانات موثر نباشد از تجهیزات تولید صوت(پیجر) در فاصله 30 متری پشت سر حیوانات استفاده می‌شود.

قایق‌ها باید آهسته حرکت کنند و اجازه دهند حیوانات از پیجرها دور شوند و به سوی آب‌های آزاد بروند. هر روشی که برای پیشبرد عملیات استفاده می‌شود نباید راه گریز حیوانات را ببندد. چنان‌چه نشانه‌های افزایش استرس مشاهده شد (نظیر حرکات نامنظم و ناگهانی یا حرکات ضربه‌ای دم) و بیش از 15 دقیقه ادامه داشت، باید اجرای روش را متوقف کرد.

اگر دور کردن حیوانات از آب‌های کم عمق توسط امدادگران با سر و صدا و قایق‌ها موثر نباشد، آنگاه گرفتن و منتقل کردن آنها به آب‌های دورتر لازم می‌شود.

انتقال یک یا چند حیوان به آب‌های دورتر همچون طعمه عمل می‌کند و می‌تواند موجب شود که دیگر اعضای گروه به دنبال آنها وارد آب‌های عمیق‌تر شوند. استفاده از طعمه همیشه آسان نیست. شاید بهترین انتخاب در این مورد، رهبر گروه باشد اما شناسایی آن در عمل مشکل است.

حیوانی که به عنوان طعمه انتخاب می‌شود باید سالم سرحال و هوشیار و از نظر صوتی هم فعال باشد و بتواند روش‌های انتقال و حمل به آب‌های دورتر را بخوبی تحمل کند. اگر چه حیوانات بالغ برای این کار مناسب به نظر می‌رسند، اما استفاده هوشمندانه از یک حیوان جوان ممکن است پاسخ بهتری در افراد گروه ایجاد کند.

طعمه باید به‌گونه‌ای در آب قرار داده شود که جهت تولید اصوات آن به سمت گروه باشد(و سیگنال‌های امیدوار کننده ارسال کند نه این‌که موجب یاس گروه شود). وقتی گروه به آب‌های عمیق‌تر وارد می‌شود، طعمه نیز رها می‌گردد.

در بعضی مواقع، حذف اولین حیواناتی که به ساحل می‌آیند برای جلوگیری از ارتباط صوتی آنها با دیگر اعضای گروه ضروری است. لاشه حیوانات مرده را باید بسرعت از آب بیرون کشید، زیرا آنها اثرات مخرب و ناامیدکننده بر دیگر اعضای گروه می‌گذارند و موجب به گل نشستن حیوانات بیشتری می‌‌شوند.

امیدواریم با راه‌اندازی این مرکز امداد و نجات برای کمک به پستانداران دریایی، فرصت تازه‌ای به وجود آمده باشد.