خواب خوشبختی در حلبی آبادهای بغداد

شهرک صدر یکی از محله‌های فقیرنشین بغداد به حساب می‌آید. در این شهرک واقع در شرق پایتخت، نزدیک به 3 میلیون نفر زندگی می‌کنند. این شهرک شاهد نبردهایی خونین بوده و هنوز هم گاهی آماج حملات است. آن خیابان‌های یکدست یادگاری از دهه شصت است؛ یعنی زمانی که قرار بود دهقانان عراقی در این شهرک صاحب خانه‌های نو و مدرن شوند. اما امروز گاه 5 خانواده در یک آپارتمان زندگی می‌کنند و مجرای فاضلاب خانه‌ها پر از فضولات است. شاید اگر زمان دیگری بود خانواده سعد از زندگی در این شهرک احساس خوشبختی می‌کردند اما اکنون آنها در میان زباله و از راه زباله‌هایی که این شهرک فقیر تولید می‌کند زندگی خود را می‌گذرانند. برای رسیدن به خانه سعد در حاشیه شهرک صدر باید از میان سوراخ یک دیوار حاصل از انفجار گذشت . درست پشت آن سوراخ محله فقیرنشین آغاز می‌شود، محله‌ای که شبیه محلات کلکته است.این شهرک واقع بر تل زباله‌ها که فقیرترین فقرای بغداد را در خود جای داده به حلبی‌آباد معروف است. این حلبی‌ها در واقع قوطی‌ها و حلب‌های روغن ماشین است که در اروپا به عنوان زباله‌های قابل بازیافت از آن استفاده می‌شود، اما در عراق که یکی از غنی‌ترین کشورهای صاحب نفت است، مردم از این حلبی‌ها برای خود خانه می‌سازند.

سعد می‌گوید: ما از فروش قوطی نوشابه‌هایی که از میان زباله‌ها جمع می‌کنیم زندگی خود را می‌گذرانیم. سعد گرسنه است زیرا طبق معمول غذای کمی در خانه وجود دارد. با آن برنج اندکی که زینب مادر خانواده پخته است باید 3 فرزند آنها شکم خود را سیر کنند. این خانواده هر 3 روز یک بار کیسه‌ای پر از قوطی حلبی را می‌فروشند و در قبال آن تقریبا 3 یورو دریافت می‌کنند. اما این مبلغ معمولا برای خرید سبزی و غلات کفایت نمی‌کند و صدالبته برای خرید گوشت هرگز کافی نیست.

خانم و آقای سعد در فقر بدنیا آمدند اما امید داشتند فرزندانشان روزگار بهتری داشته باشند: پسرمان حیدر باید به مدرسه برود . او اولین عضو خانواده است که به مدرسه خواهد رفت. حیدر زخم‌هایی چرکین بر بدن خود دارد. این تاول‌های چرکین از دو سال پیش یعنی زمانی که این خانواده از روستا به میان این زباله‌ها آمد روی پاها و پوست سر این پسرک 6 ساله دیده می‌شود.آمریکا طی 7 سال گذشته نزدیک به 53 میلیارد دلار پول به عراق تزریق کرد و سردمداران واشنگتن وعده می‌دادند که بر پایه طرح به روز شده مارشال در پی رشد اقتصادی عراق از راه یک کشاورزی سالم و پیدایش یک طبقه متوسط قدرتمند هستند، اما واقعیت موجود چیز دیگری را نشان می‌دهد.

در عراق امروز یک‌چهارم خانواده‌ها از آب آشامیدنی سالم محروم هستند و 60 درصد فاضلاب‌ها بدون عملیات تصفیه به بیابان‌ها هدایت می‌شوند. حتی در بغداد گاه 3 ساعت در روز برق قطع می‌شود و این مساله زندگی عادی تجاری در پایتخت را غیر ممکن ساخته است.

علت اصلی این مشکلات همان سکون سیاسی حاکم بر عراق است. دولت قدرت عمل ندارد، پارلمان 9 ماه تعطیل بود، فساد و حیف و میل غوغا می‌کند. به گفته سازمان شفافیت بین‌الملل ،عراق یکی از 5 کشور فاسد دنیا به شمار می‌آید. طبق بررسی‌های یکی از کمیته‌های نظارتی آمریکا بیش از 10 درصد 53 میلیارد دلاری که برای بازسازی در اختیار عراق گذاشته شد حیف و میل شده است.کریستین مک‌نام عضو برنامه توسعه عراق سازمان ملل می‌گوید که 5 میلیارد دلار درآمد مالیاتی در اموری غیرضروری و قابل تامل سرمایه‌گذاری شده و بخش اعظم بودجه بازسازی عراق، برای پروژه‌های غیرسودده و امور غیرلازم صرف شده است.

در محل ورودی شهرک صدر تابلویی با این جمله به چشم می‌خورد: کمک به عراق، کمک به خودتان است! و علی کمال هم دقیقا برای همین هدف تلاش می‌کند. او مدت‌هاست دیگر باور ندارد سیاستمداری برای وی قدمی بردارد. کمال زمانی نه چندان دور با آن پاهای مجروح از شهرک صدر به مرکز بغداد می‌رفت تا در میدان تحریر در تظاهرات شرکت کند.

علی در آپارتمانی یک اتاقه وکوچک و نمور همراه همسر و 4 فرزندش زندگی می‌کند. او پلاکارد دست‌نویسی را که با کمک پسر 10 ساله‌اش نوشته و در تظاهرات بالا برده بود به ما نشان می‌دهد. روی آن به عربی و انگلیسی دست و پا شکسته‌ای این جمله به چشم می‌خورد: گرسنگی غوغا می‌کند. علی می‌گوید: مشکل من از سال 1990 شروع شد و تا امروز هم نتوانسته‌ام این مشکل را حل کنم.

در کشوری که هیچ نهادی خود را متولی چنین افرادی نمی‌داند بی‌تردید این روابط فامیلی و همبستگی‌ها و شبکه‌های اجتماعی است که کارآمدی خاص خود را پیدا می‌کند.

جالب آن‌که همین ساختار‌های قبیله‌ای که اقتصاد خویشاوند سالار از جمله پیامدهای آن است هرگونه تلاشی برای برقراری دموکراسی را به شکست محکوم می‌کند. یک دیپلمات اروپایی مقیم بغداد عقیده دارد یکی از دلایل این مساله که ماه‌ها پس از برگزاری انتخابات، دولتی تشکیل نشد وجود همین قبایل و طوایف است: سران قبایل تلاش دارند تا حد ممکن قدرت بیشتری کسب کنند، زیرا قدرت همان پولی است که سیاستمداران در اختیار هواداران و برادران قبیله‌ای خود می‌گذارند و به گفته آن دیپلمات اروپایی در چنین فضایی هیچ سیاستمداری توان تشکیل ائتلاف ندارد. از دیدگاه هر کدام از این قبایل و طوایف هر نوع مصالحه‌ای به معنی کاستن از درآمدهایی است که رهبران قبایل نمی‌توانند از آن چشمپوشی کنند.بسیاری از عراقی‌ها احتمال می‌دهند که بروز یک جنگ داخلی جدید می‌تواند این ساختار را نابود کند. اما کمال با وجود آن فقر و فلاکت خوشبین است و به راهی دیگر باور دارد: ما به یک مهاتما گاندی نیاز داریم، کسی که رنج‌های مردمش را ببیند، اما خواهان پایان دادن به این رنج‌ها با صلح باشد.

منبع: اشپیگل آنلاین / ترجمه: محمدعلی فیروزآبادی