توسعه آزادراه‌ها شاخص رشد اقتصادی

این صنعت بویژه برای کشوری با موقعیت جغرافیایی و اقتصادی ایران که در مرکز بخش عظیمی از مبادلات تجاری جهان از شرق آسیا تا غرب اروپا، از خلیج فارس تا آسیای میانه و قفقاز قرار دارد از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

شبکه حمل و نقل جاده‌ای با بیش از 90 درصد جابجایی مسافر و بیش از 85 درصد جابجایی کالا جایگاه ویژه‌ای در حمل و نقل ایران داراست. از این رو وجود شبکه‌ای کارا و ایمن با پوشش و یکپارچگی مناسب، باعث افزایش ظرفیت، قابلیت اعتماد و ایمنی شده و نقش خود را به عنوان عامل توسعه‌یافتگی مناطق مختلف کشور به خوبی ایفا خواهد کرد.

با توجه به رشد فزاینده جمعیت و نیاز به توسعه اقتصادی کشور، تقاضای سفر رشد چشمگیری داشته است. از این رو فراهم آوردن بستر مناسب حمل و نقل بیش از پیش مورد نیاز است.آزادراه‌ها با توجه به مشخصات فنی اجرایی و به دلیل شرایط مطلوب‌تر و ایمن‌تر سفر،‌ یکی از مناسب‌ترین بسترهای حمل و نقل جاده‌ای هستند. با توجه به این‌که تنها در حدود 2 درصد از کل شبکه راه‌های کشور را آزادراه تشکیل می‌دهد،‌ توسعه شبکه آزادراهی کشور باید با جدیت مضاعفی پیگیری شود. آزادراه خرم آباد ـ پل زال به عنوان شاهرگ حیاتی اتصال شمال به جنوب کشور محسوب می‌شود و به طول 104 کیلومتر مراحل پایانی ساخت را دنبال می‌کند، یکی از مصادیق این امر است. نقطة آغازین این آزادراه در 20 کیلومتری خرم‌آباد بوده و در فاصله حدود 60 کیلومتری شهر اندیمشک واقع در خوزستان به پایان می‌رسد و پیش‌بینی شده با احداث این آزادراه زمان سفر در این مسیر کمتر از نصف کاهش یابد.

احداث این آزادراه به عنوان یکی از شاخص‌های مهم توسعه اقتصادی در مرکز و جنوب ایران به‌شمار می‌رود که می‌تواند منجر به رشد و توسعه مبادلات تجاری ـ صنعتی و اقتصادی در منطقه شود زیرا دسترسی راحت‌تر به جنوب ایران و رسیدن به آب‌های آزاد را هموار و راحت‌تر می‌کند. از این جهت راه‌اندازی آزادراه خرم‌آباد با 25 کیلومتر تونل زیرزمینی در منطقه صعب‌العبور کوهستانی یکی از شاخص‌های مهم برنامه چهارم به شمار می‌رود که در دولت نهم اجرا شده است و یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های ملی در کشور است که دراستان لرستان واقع شده است. لرستان سرزمینی کوهستانی است و غیر از چند دشت محدود، سراسر آن را کوه‌های زاگرس پوشانده‌ است. این استان در مسیر ارتباطی مرکز کشور با استان‌های غربی و جنوب‌غربی کشور واقع و محور ارتباطی اهواز ـ اندیمشک ـ خرم‌آباد از محورهای شریانی مهمی است که حجم تردد بالایی از وسایل نقلیه در آن جریان دارد. از دیگر سوی، راه‌های این استان دسترسی به بنادر جنوب‌غربی و کشورهای همسایه در غرب و جنوب‌غربی را فراهم می‌سازد.

آمارها نشان می‌دهد که میزان حمل‌ونقل از مبدا استان و میزان جابجایی به مقاصد داخل و خارج استان در سال 1387 رشد قابل ملاحظه‌ای داشته است. از طرف دیگر اهمیت کریدور شمال ـ جنوب بعنوان ارزان‌ترین و مناسب‌ترین مسیر جابجایی کالا بین آسیا و اروپا مطرح است و توجه هر چه بیشتر به محورهای مواصلاتی به ویژه مناطق غربی بازده کلان ملی را در پی خواهد داشت.آزادراه خرم آباد ـ پل زال قسمتی از محور سراسری تهران ـ بندر امام(ره) است و در فاصله 500 کیلومتری جنوب غربی تهران واقع شده است. فاصله تهران تا بندر امام(ره) در حدود 970 کیلومتر متشکل از 805 کیلومتر آزادراه و بزرگراه ساخته شده یا در حال ساخت است که راه دو خطه باقیمانده این محور همان قطعه خرم‌آباد ـ پل زال به طول حدود 165 کیلومتر است که با ساخت این قطعه طول آن به 105 کیلومتر کاهش خواهد یافت. این امر تاثیر فراوانی در بهره‌برداری از ظرفیت کامل بندر امام(ره) که یکی از بزرگ‌ترین بنادر ایران در شمال خلیج فارس است خواهد داشت.

با تکمیل محور بندر امام(ره) تهران ـ تبریز ـ بازرگان کوتاه‌ترین مسیر زمینی بین خلیج فارس و دریای مازندران، کوتاه‌ترین مسیر زمینی بین بندر امام(ره) و کشورهای سواحل غربی و شرقی دریای مازندران و ترکیه ایجاد می‌شود.

سرعت متوسط طرح این آزادراه 90 کیلومتر در ساعت، ‌تعداد پل‌ها 14 پل بزرگ و 220 پل کوچک است. این آزادراه دارای دوباند رفت و دو باند برگشت و 28 تونل در مسیرهای رفت و برگشت است. همچنین طول تونل‌های آزادراه 24 هزار و 992 متر در مسیر رفت و برگشت است که یکی از تونل‌ها در مسیر برگشت به طول 5‌/‌7 کیلومتر و 3 بانده است.در اجرای این طرح تاکنون حدود 40 میلیون متر مکعب خاکبرداری، ‌9 میلیون متر مکعب خاکریزی و 950 هزار تن عملیات آسفالت انجام شده است.کوهستانی بودن مسیر، نبود دسترسی و اختلاف ارتفاع 1400 متری ابتدا و انتهای آزادراه از مهم‌ترین مشکلات اجرایی این طرح است.

اجرای این پروژه علاوه بر توسعه آزاد راه های کشور از نظر توسعه اقتصادی به عنوان شاخص زیر بنای اقتصاد دارای مزیت هایی است.

با توجه به تردد 47 هزار وسیله نقلیه از مسیر فعلی خرم‌آباد ـ خوزستان ساخت این آزادراه تاثیر بسزایی در افزایش ایمنی مسیر خواهد داشت. با توجه به عبور جاده خرم آباد ـ پل دختر ـ پل زال (جاده موجود) از مناطق کوهستانی و پرپیچ و خم و وجود نقاط پر حادثه فراوان در طول این محور، احداث آزادراه خرم آباد ـ پل زال نقش مهمی در کاهش تصادفات رانندگی و تلفات ناشی از آن خواهد داشت چرا که این آزادراه با مشخصات استاندارد و به صورت باندهای رفت و برگشت جدا از هم طراحی شده و احتمال وقوع سوانح رانندگی در آن به حداقل خواهد رسید.

حذف کامل تصادفات رخ به رخ که منجر به کاهش بیش از 35 درصد تصادفات در این محورخواهد شد.

با بهره‌برداری از محور آزادراه خرم‌آباد ـ پل زال پیش‌بینی می‌شود در حدود 50 درصد از میزان تصادفات منجر به فوت کاسته شود که بر این اساس، سالانه بیش از 324 میلیارد ریال کاهش خسارات ناشی از فوت و تبعات اقتصادی ـ اجتماعی آن را در پی خواهد داشت.

با توجه به استانداردهای عملکردی بالاتر آزادراه نسبت به راه اصلی، سطح ایمنی بر حسب میزان تردد، ظرفیت محور 4 برابر افزایش خواهد یافت.

علاوه بر افزایش ایمنی،‌ احساس آرامش و امنیت خاطر شهروندان به عنوان یک ارز ش افزوده محاسبه می شود.

هزینه ناشی از یک تصادف فوتی در حدود 8‌/‌1 میلیارد تومان برآورد شده است که این رقم بر مبنای برآوردهای دکتر آیتی در کتاب هزینه تصادفات ترافیکی ایران و مطالعات انجام شده در پژوهشکده حمل‌ونقل به دست آمده است.

آمار تصادفات فوتی مورد استفاده در تحلیل‌ها از آمار ارائه شده توسط پلیس راه کشور طی سال‌های 1388ـ1386 اقتباس شده است.

میزان افزایش سطح ایمنی آزادراه نسبت به راه اصلی (محور قدیم) بر اساس مطالعات انجام شده کشورهای اتحادیه اروپا و در مقایسه با شرایط موجود کشور، به دست آمده است.

میانگین تردد روزانه واقعی وسایل نقلیه در سال 87 طبق آمار موجود در حدود 7750 وسیله نقلیه در روز در هر مسیر است که این میزان با احداث این آزادراه به علت کوتاه‌شدن طول مسیر و بهبود مشخصات هندسی و افزایش باند عبوری (چهار خط حرکت)، تا سه برابر افزایش خواهد یافت.

با احداث این آزاد راه زمان سفر در این قطعه به یک سوم کاهش خواهد یافت. با افتتاح آزادراه و تفکیک مسیر رفت و برگشت و حذف دسترسی‌های منطقه‌ای، سرعت جریان ترافیک افزایش می‌یابد به طوری که در کل زمان سفر در مقایسه با محور قبلی حداقل 100 دقیقه صرفه‌جویی می‌شود.

صرفه‌جویی اقتصادی حاصل از این کاهش زمان سفر معادل 900 میلیارد ریال در سال پیش‌بینی می‌گردد.

محاسبه زمان کاهش سفر براساس سرعت فعلی وسایط نقلیه که 165 کیلومتر را با سرعت 60 کیلومتر در ساعت طی می‌کنند در مقایسه با مسیر آزادراه که به طول 104 کیلومتر و سرعت طرح 90 کیلومتر در ساعت است انجام شده است.

با افتتاح آزادراه و به دنبال حذف توقف‌های غیرضروری در مبادی ورودی شهرهای قرار گرفته در مسیر، عدم تغییرات سرعت به علت عدم دسترسی عابرین پیاده و ساکنین نواحی حاشیه‌ای به آزادراه و عدم تداخل ترافیک جریان جهت مقابل، رانندگان با اطمینان خاطر بیشتر و سرعت یکنواخت‌تر حرکت نموده و جریان ترافیک از یکنواختی بیشتر و تراکم کمتری برخوردار می‌باشد که بر مبنای محاسبات انجام‌گرفته باعث کاهش 30 درصدی مصرف سوخت نسبت به محور قدیم می‌گردد. در برآوردها صرفه‌جویی به میزان 274 هزار لیتر بنزین در روز پیش‌بینی شده است. با در نظر گرفتن مبلغ 4000 ریال به ازای هر لیتر بنزین، میزان صرفه‌جویی سالیانه از این محل معادل 400 میلیارد ریال خواهد بود.

به دنبال کاهش پیش‌بینی‌شده مصرف سوخت به میزان 290 هزار لیتر در روز، انتشار آلاینده‌ها نیز کاهش خواهد یافت. توسعه آزاد راه های کشور منجر به کاهش ، دی‌اکسید کربن به میزان 670 تن، منواکسید کربن به میزان 100 تن، اکسیدهای نیتروژن به میزان 8‌/‌5 تن در روز می شود.

مجموع کاهش این آلاینده‌ها در سال معادل 280 هزار تن است.

توسعه گردشگری نیز از دیگر اهداف اقتصادی در دنیا تعریف می شود که با احداث این آزادراه، دسترسی و امکان استفاده از امکانات و جاذبه‌های توریستی ـ طبیعی غنی استان فراهم می‌شود. با توجه به این‌که زیرساخت‌های حمل و نقل از مهم‌ترین عوامل توسعه هر منطقه محسوب می‌شود، ساخت این آزادراه می‌تواند در توسعه صنعت گردشگری و جذب توریست در استان لرستان نقش بسزایی داشته باشد. براساس یافته‌های باستان‌شناسی این منطقه یکی از نخستین سکونتگاه‌های قدیمی بشر است و مفرغ لرستان از شهرت باستان‌شناسی زیادی برخوردار است.

احداث این آزادراه عبوری از زاگرس و ارتقاء سطح عملکردی محور شریانی ارتباطی استان با استان‌های همجوار و بندر استراتژیک امام خمینی(ره) می‌تواند تاثیر بسزایی در توسعه و شکوفایی اقتصاد منطقه به همراه داشته باشد. همچنین رعایت استاندارد های هندسی آزادراه و با توجه به شرایط جغرافیایی منطقه، با افزایش ایمنی دسترسی و کاهش زمان سفر رضایت کاربران جلب و در افزایش سفرها موثر خواهد بود.

زیبا اسماعیلی / گروه اقتصاد