رقابتی برای نخبگان رباتیک وهوش مصنوعی

به گفته پروفسور محسن بهرامی، رئیس برگزاری این دوره از مسابقات، شناسایی و ایجاد یک محیط مناسب در زمینه فعالیت هوش مصنوعی و رباتیک هدف اصلی برگزاری این مسابقات بود که باعث ارتقای رابطه با دانشگاه و ایجاد زمینه تعاملات برای آینده‌ای بهتر می‌توانست باشد. همچنین ارتقای همکاری‌های علمی در سطح کشور و در سطح بین‌المللی درکنار خلاقیت و نوآوری در این زمینه را هم می‌بایست از دیگر اهداف برگزاری این مسابقات محسوب کرد.

دانشگاه صنعتی امیرکبیر را می‌توان فعال‌ترین دانشگاه در امر رباتیک در حوزه وزارت علوم محسوب کرد به طوری که هم‌اکنون 7 تیم این دانشگاه همه ساله در مسابقات مختلف ملی و بین‌المللی به صورت واحد شرکت می‌کنند و در واقع گرداننده اصلی این مسابقات نیز از اعضای مختلف همین تیم‌ها بودند. به این ترتیب پتانسیل‌های این دانشگاه در زمینه فنی و اجرایی، آن را به گزینه مناسبی برای برگزاری مسابقات رباتیک بدل کرده است.

البته تاکنون مسابقات مختلفی در حوزه رباتیک در کشور برگزار شده‌اند. دکتر بهرامی در پاسخ به این سوال که این مسابقه چه تفاوتی با دیگر مسابقات رباتیک دارد که در کشور برگزار می‌شوند، می‌گوید: این مسابقات در چندین بخش مختلف برگزار می‌شود.در واقع لیگ‌های در نظر گرفته شده برای مسابقات مجموعه کاملی از لیگ‌های مطرح بین‌المللی، لیگ‌های مطرح ملی و لیگ‌های مرتبط با زمینه رباتیک را شامل می‌شود که از نظر جامعیت دانش و مسابقات رباتیک برای اولین بار است که مسابقه‌ای در این سطح در کشور برگزار می‌شود.

دومین دوره مسابقات رباتیک جام دانشگاه صنعتی امیرکبیر در مجموع در 3 بخش لیگ‌های مطرح برگزار ‌شد. ربات‌های بخش مطرح ملی شامل ربات‌های مین‌یاب، ربات‌های زیردریایی، ربات‌های پرنده، خودروهای شیمیایی و ریزربات‌های نقاش مترینگ بودند. در بخش ربات‌های لیگ‌های مطرح بین‌المللی نیز ربات‌های شبیه‌سازی عامل‌های هوشمند تجارت الکترونیک، مسابقات یادگیری تقویتی، ربات‌های نمایشی ویژه و ربات‌های مریخ نورد به رقابت پرداختند.

در نهایت در بخش لیگ‌های مطرح مسابقات ربوکاپ، ربات‌های فوتبالیست سایز کوچک، ربات‌های فوتبالیست انسان نما، ربات‌های امدادگر واقعی، ربات‌های خانگی و ربات‌های استاندارد حضور داشتند.

همچنین لیگ دانش‌آموزی نیز با رقابت ربات‌های فوتبالیست، شبیه‌سازی ربات‌های فوتبالیست و شبیه‌سازی ربات امدادگر برگزار ‌شد.

بهرامی در ادامه درباره تفاوت این مسابقات با مسابقات معتبر جهانی همچون مسابقه روبوکاپ سنگاپور هم می‌گوید: همان‌طور که اشاره کردم این مسابقات مجموعه‌ای کامل از لیگ‌های مختلف بین‌المللی را شامل می‌شود. از این‌رو بسیاری از لیگ‌های در نظر گرفته شده برای مسابقات از لیگ‌های مطرح مسابقات جهانی ربوکاپ و براساس قوانین حاکم بر آنها ترتیب داده شده است. به‌طور کلی نیز سعی شده است استانداردهای مربوط به برگزاری مسابقات رعایت شود، بنابراین در بسیاری از لیگ‌ها مجبور به الگوبرداری از مسابقات مختلف بین‌المللی شده‌ایم.

برگزاری مسابقات رباتیک دانشجویی به هفت هشت سال قبل برمی‌گردد و اولین دوره مسابقات مین یاب در سال 82 توسط دانشکده مهندسی برق دانشگاه امیرکبیر برگزار شد. در طول این مدت توجه به مباحث مرتبط با حوزه رباتیک آنچنان پیشرفت کرده که به گفته برگزارکنندگان دومین دوره مسابقات بین‌المللی رباتیک جام دانشگاه صنعتی امیرکبیر استقبال از این دوره از مسابقات بسیار قابل توجه بوده است. در این دوره از مسابقات 620 تیم ثبت‌نام کردند که با توجه به محدودیت و استانداردها 210 تیم برگزیده شدند و اجازه ثبت‌نام نهایی را پیدا کردند تا بتوانند در زمینه‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری شرکت داشته باشند. در واقع تیم‌ها در این دوره از مسابقات در 21 لیگ با هم به رقابت پرداختند که این تعداد شرکت‌کننده نسبت به دوره قبلی مسابقات که در 7 لیگ برگزار شده بود، جهش قابل ملاحظه‌ای از خود نشان داده است.

از 21 لیگ این دوره از مسابقات که شامل ربات‌های امدادگر، مین‌یاب، ریزپرداز و شناگر بودند 14 دسته در دانشگاه امیرکبیر و مابقی در مجتمع فنی عصر انقلاب با یکدیگر به رقابت پرداختند.

همچنین برای اولین‌بار نیز استقبال تیم‌های بین‌المللی از مسابقات رباتیکی که در ایران برگزار می‌شود، به حداکثر خود رسید. 15 تیم از کشورهای آلمان، پرتغال، انگلستان، آمریکا، هند و چین متقاضی شرکت در این دوره از مسابقات بوده و حتی خواهان برگزاری سمینارهای آموزشی نیز شدند که این مساله نشان‌دهنده پیشرفت ایران و تیم‌های ایرانی در دانش رباتیک است.

در این میان با توجه به حساسیت‌هایی که از نظر تسهیلاتی برای تیم‌های برتر وجود داشت تا حد امکان سعی شد از داوران برجسته ملی و بین‌المللی در این دوره از مسابقات استفاده شود. در واقع داوری بسیاری از مسابقاتی که در سطح ملی و بین‌المللی برگزار شد، به عهده کمیته‌های فنی لیگ‌های مختلف این دوره از مسابقات بودند که بیشتر این اعضا از فعالان رباتیک دانشگاه صنعتی امیرکبیر که سابقه طولانی در این امر دارند، بودند.

نکته جالب این است که هرچند این مسابقات در دانشگاه امیرکبیر برگزار شد، اما استقبال دانشجویان دانشگاه‌های دیگر از این مسابقات خیلی خوب بود به‌طوری که به گفته مسوولان برگزاری این مسابقات، بیش از 200 تیم از دانشگاه‌های دیگر شامل 10 تیم خارجی در این مسابقات شرکت داشتند. از نظر حامیان هم باید گفت صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، شهرداری تهران، سازمان تربیت‌بدنی، سیما چوب، بیمه دانا و وزارت امور خارجه در پیشبرد این مسابقات به دانشگاه صنعتی امیرکبیر و سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران کمک کردند.

دکتر محمد مهدی‌نژاد نوری که در مراسم افتتاحیه این مسابقات صحبت می‌کرد، دهه حاضر را دهه پیشرفت و عدالت دانست و افزود: این دهه، دهه‌ای است که بخشی از اهداف چشم‌انداز 20 ساله کشور تحقق می‌یابد. افق این چشم انداز بر دستیابی به رتبه اول منطقه در علم و فناوری تاکید دارد. معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تبدیل علم به ثروت، قدرت و امنیت، هدفمندسازی فناوری‌ها، همکاری دانشگاه‌ها با جامعه و توسعه شرکت‌های دانش بنیان را از جهتگیری‌های وزارت علوم در حوزه فناوری اعلام کرد. وی در عین حال به بیان کاربردهای ربات در توسعه صنایع و خدمات در کشور پرداخت و افزود: در حال حاضر در دنیا سندی با عنوان سند فناوری‌های همگرا تدوین شده است. در این سند، رباتیک یک فناوری همگراست چرا که طراحی و ساخت ربات با استفاده از فناوری‌های زیستی، نانو، فناوری اطلاعات و علوم روانشناختی اقدام به ساخت ربات‌هایی می‌شود که تکامل پذیرند، خود تعمیر شونده هستند و قدرت خود تکثیری دارند. معاون پژوهشی و فناوری وزارت علوم، به جهتگیری‌های وزارت علوم در حوزه فناوری اشاره کرد و افزود: وزارت علوم به دنبال تبدیل علم به ثروت، قدرت و امنیت برای جامعه است. این وزارتخانه همچنین هدفمند سازی فناوری‌ها را در دستور کار خود دارد.

مهدی نژاد با اشاره به نقش و جایگاه مسابقات و جشنواره‌های علمی در توسعه علمی کشور گفت: این مسابقات زمینه و بسترهای مناسبی برای بروز خلاقیت و نوآوری را در کشور ایجاد می‌کنند و از آنجا که تئوری‌های علمی در 15 تا 39 سالگی تدوین می‌شود، از این رو برگزاری این مسابقات می‌تواند در شناسایی نخبگان به ما کمک کند.

پروفسور بهرامی 2 هدف اصلی را برای مسابقات رباتیک قائل می‌شود. هدف اول، تجمیع کلیه حوزه‌های مختلف دانش رباتیک و هوش مصنوعی در کنار یکدیگر برای تبادل اطلاعات و تجربیات که البته دانشمندان جوان ما در حوزه‌های مختلف ملی و بین‌المللی در پژوهش‌های خود به آنها پرداخته‌اند و هدف دوم، شناساندن آنها به مراجع مختلف که سال‌ها به دنبال بومی‌سازی مسائل مربوط به این دانش در کشور هستند.

وی در عین حال، هدف اصلی این مسابقات را شناختن نخبگان رباتیک در ایران و همچنین تشویق افراد علاقه‌مند در این زمینه برای شروع به کار در این حوزه می‌داند ومی‌افزاید: در واقع مسابقاتی در این سطح، بستری فراهم می‌کند تا تیم‌ها کنار یکدیگر به تبادل اطلاعات و تجربیاتی که طی چندین سال فعالیت‌های خود در حوزه تخصصی مربوط کسب کرده‌اند، بپردازند تا شرایطی مهیا شود که دانش رباتیک و هوش مصنوعی در ایران به نقطه اوج خود برسد و از آن طرف، باعث بروز شکوفایی در صنعت کشور باشیم. درواقع می‌توان تاثیر واقعی این مسابقات را در پیوند دانش و صنعت مشاهده کرد، جایی که طرح‌های ارائه شده در مسابقاتی در این سطح به مرحله‌ای رسیده که قابلیت تبدیل به یک محصول صنعتی را دارا باشد تا یکی از نیازهای صنعت کشور در زمینه رباتیک و اتوماسیون را حل کند.

خوشبختانه استقبال از این مسابقات بخوبی رشد چشمگیر آن را نشان می‌دهد. در حالی که پارسال 370 تیم متقاضی داشتیم، امسال 620 تیم درخواست شرکت در مسابقات را داشتند که در نهایت از میان آنها 210 تیم انتخاب شد. در عین حال با توجه به سابقه دانشگاه صنعتی امیرکبیر در زمینه رباتیک و هوش مصنوعی و همچنین سابقه همکاری اعضای کمیته‌های فنی دانشگاه در دوره‌های قبلی برگزاری مسابقات ملی رباتیک خوارزمی، سومین دوره از این مسابقات‌هم به‌صورت همزمان برگزار شد.در واقع با توجه به این که طرح این مسابقه قبلا ریخته شده بود و به نوعی پوشش‌دهنده لیگ‌های مطرح در مسابقات ملی رباتیک خوارزمی را شامل می‌شد، بنا به درخواست سازمان ملی پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران به عنوان متولی برگزاری مسابقات ملی رباتیک خوارزمی و با موافقت دانشگاه صنعتی امیرکبیر قرار شد این دوره از مسابقات به صورت مشترک و همزمان در مجموعه‌های دانشگاه صنعتی امیرکبیر و عصر انقلاب که متعلق به سازمان پژوهش‌هاست، برگزار شود. پروفسور بهرامی در پایان درباره پیش‌بینی‌های قبلی نسبت به استقبال از بخش‌های مختلف مسابقه می‌گوید: همان‌طور که پیش‌بینی می‌شد کلیه بخش‌های مختلف در نظر گرفته شده برای این دوره با استقبال قابل توجهی مواجه شدند. این موضوع از مسابقاتی که در این سطح در کشور و حتی در جهان برگزار شده است، قابل تخمین بود. رباتیک و دانش‌های مربوط به آن زمانی که به مرحله ساخت و اجرا می‌رسد، بسیار جالب است و می‌تواند هر مخاطبی را به خود جذب کند. این امر نیز به دلیل حضور بیش از پیش ربات‌ها و دانش رباتیک و هوش مصنوعی در زندگی روزمره انسان قابل پیش‌بینی است.

بهاره صفوی / گروه دانش