در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
کتابهای زیرزمینی؛ پدیدهای که جدی گرفته نمیشود
میدان انقلاب تهران از مناطق شگفتانگیز پایتخت به شمار میرود، محدودهای که تقریبا مردم از همه گروهها و طبقات اجتماعی در آن رفت و آمد دارند. اما بیشترین شهرت میدان انقلاب به دانشگاه و کتابفروشیهایش است و بسیاری معتقدند هر کتابی که بخواهید نایاب و کمیاب در این منطقه از شهر میتوان پیدا کرد.
وقتی از میدان انقلاب به سمت دانشگاه تهران حرکت میکنید، در ظاهر کتابفروشیهای متعددی را میبینید که در ویترین آنها سهم کتابهای آموزشی و به اصطلاح کنکوری و تست از دیگر حوزهها بیشتر است و کاملا شرایط طبیعی دادوستد هم در جریان است، اما کافی است در میان همهمه تاکسیها و اتوبوسها و مردمی که دائم از این سو به آن سوی خیابان و مغازهها در حرکت هستند، کمی گوشهایتان را تیز کنید تا صدایی را بشنوید: کمیاب، نایاب، رمان، شعر، ممنوعه بیا داخل!!
این روزها اگرچه بیشتر پدیدههایی همچون موسیقی یا سینمای زیرزمینی نامشان در میان مردم و برخی رسانهها مطرح میشود، اما واقعیت این است که از دیرباز کتابهای فراوانی بودهاند که بنا به دلایل مختلف از مسیر طبیعی انتشار عبور نمیکردند، اما این روزها به اعتقاد بسیاری از کارشناسان بازار کتابهای زیرزمینی رونق بیشتری نسبت به سالهای دور گرفته است.
سودجویی با انگیزههای غیر فرهنگی
رضا حاجیآبادی، مدیر نشر هزاره ققنوس و موسس انجمن ناشران دفاع مقدس در این رابطه به «جامجم» میگوید: کسانی که به شکل غیر رسمی وارد جریان نشر میشوند عمدتا به دنبال سودجویی هستند و به هیچ عنوان انگیزه فرهنگی ندارند.
او ادامه میدهد: من چندان معتقد به برخوردهای مقطعی و انتظامی نیستم، اما در حوزه سینما یا موسیقی زیرزمینی که در مقایسه با کتاب پدیدههای جدیدتری هستند، شاهد بودهایم که مسوولان برخوردها و احساس مسوولیت بیشتری داشتهاند، اما در گوشه و کنار مراکز کتابفروشی مانند میدان انقلاب شاهد فعالیت خیلی طبیعی دستفروشها و افرادی هستیم که کتابهایی را میفروشند که مسیر طبیعی نشر را طی نکردهاند. حاجیآبادی درباره دلایل این پدیده میگوید: وقتی ما میگوییم کتابهای زیرزمینی ذهن همه به سوی کتابهایی میرود که از نظر مجوز مشکل داشتهاند در صورتی که برخی کتابهای استادانی که سالها پیش فوت کردهاند مانند دکتر زرینکوب که ناشر یا وارثان آنها کوتاهی کردهاند توسط سودجویان با چاپ و کیفیتی نازل وارد بازار زیرزمینی میشود.
ضرورت احیای آثار چاپ قدیم
در همین رابطه احمد نثاری، مدیرعامل انتشارات امیرکبیر هم احیای آثار چاپ قدیم را یکی از راههای مبارزه با نشر غیرقانونی کتاب میداند. او به مهر میگوید: بسیاری از آثار چاپ قدیم اکنون در بازار نایاب هستند و اگر این آثار با کیفیتی مناسب و با اصلاحات لازم تجدید چاپ شوند، قطعا سهم عمدهای از سوءاستفادهها از میان میرود.
نقص نظام صدور پروانه نشر
اما علی شجاعی صائین، مدیرعامل خانه کتاب که وابسته به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است مهمترین دلیل وجود چنین پدیدهای را در نقص نظام صدور پروانه نشر میداند و به مهر میگوید: باید در نظام صدور پروانه نشر در کشور بازبینی جدی انجام شود. او ادامه میدهد: در حال حاضر نزدیک به 10 هزار پروانه نشر معتبر به ناشران اعطا شده است که از این میان تنها حدود 4000 ناشر فعال هستند و باقی اثری تولید نمیکنند.
مدیرعامل خانه کتاب دلیل دیگر این ماجرا را در حوزه تولید اثر میداند و میگوید: با مردم باید به زبان خودشان سخن گفت و هنگامی که میان نویسنده و مردم فاصله ایجاد میشود به طور طبیعی برخی سودجویان با استفاده از این مساله در پوششهای دروغین آثاری بازاری و بیارزش تولید میکنند که مورد استقبال عامه مردم هم قرار میگیرد.
این سخنان شجاعی صائین در حالی مطرح میشود که برخی از نویسندگان و ناشران در گفتوگو با «جامجم» یکی از دلایل رشد کتابهای زیرزمینی را تنگناها و مسیر کند صدور مجوز توسط وزارت ارشاد عنوان کردند که باعث میشود، برخی از مولفان تاب انتظار طولانیمدت را نیاورند و ناگزیر کتاب و اثرشان سر از بازار زیرزمینی در میآورد.
سوءاستفاده از فضای رسمی صدور مجوز
مدیرعامل خانه کتاب در همین رابطه هم پاسخهایی دارد و میگوید: برخی سوءاستفادهها از فضای رسمی صدور مجوز در کشور همیشه وجود دارد و ممکن است کتابی تنها با تغییر در یکی دو جمله بتواند وارد بازار شود، ولی این اثر با عنوان نسخه اصلی یا نسخه کامل از مبادی غیر رسمی وارد بازار میشود و انگیزهها برای خرید آن تحریک میشود.
در پایان باید این نکته را هم یادآوری کرد که تقریبا در بسیاری از کشورهای جهان چنین بازار زیرزمینی در حوزه نشر وجود دارد، اما آنچه که در ایران بیشتر از هر جای دیگری آسیب میبیند حقوق معنوی و بحث مالکیت حقوقی نویسندگان و پدیدآورندگان کتاب است که مغفول مانده است.
سینا علی محمدی / گروه فرهنگ و هنر
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
