دوربرگردان‌های سیاسی در تحریم‌های اقتصادی ایران

این روزها قصه تحریم‌ها علیه ایران به قصه دوربرگردان‌های سیاسی، حتی در میان خود کشورهای امضاکننده تحریم، تبدیل شده است. این گرفتاری جدید کشور‌های تحریم‌کننده ایران است که اول باید با یکدیگر بر سر نوع تحریم و یک‌جانبه یا چندجانبه بودنشان بجنگند تا به تفاهماتی در مقابل چشم‌های حیران دنیا دست پیدا کنند و از سوی دیگر دوره بیفتند تا شرکت‌های داخلی خودشان را توجیه، تطمیع یا تهدید و جریمه کنند تا با ایران هیچ‌گونه معامله و رابطه‌ای در چارچوب آنچه در تحریم از آن صحبت شده است نداشته باشند.

این موضوع گرفتاری ماه‌های اخیر تحریم‌کنندگان ایران است. از سوی دیگر برخی شرکت‌ها یا کشور‌های هم‌عهد با تحریم‌کنندگان ایران، علنا به علت منافع داخلی‌شان برخی قسمت‌های تحریم را می‌پذیرند و برخی را رد کرده و می‌گویند که به این بخش تحریم تن نمی‌دهند و در میان کشمکش این کشورها با تحریم‌کنندگان که خوراک مطبوعاتی خوبی برای رسانه‌های دنیاست، ایران با سرعت به راه خود می‌رود و اهداف خود را پیگیری می‌کند.

اخیرا وزارت خزانه‌داری آمریکا با هدف وادار کردن شرکت‌های بین‌المللی به قطع روابط خود با جمهوری اسلامی ‌ایران به سبب پافشاری بر حقوق مشروع هسته‌ای خود، قوانین جدیدی را علیه آنها تدوین کرد. به موجب این قوانین که در راستای مصوبه ماه ژوئن کنگره آمریکاست و بر اساس آن واشنگتن تحریم‌های جدیدی علیه تهران وضع کرد، شرکت‌ها و بانک‌های خارجی در صورت ارتباط با افراد حقیقی و حقوقی ایرانی که به موجب قطعنامه‌های شورای امنیت ارتباط با آنها ممنوع است، دیگر نمی‌توانند با سیستم‌های مالی آمریکا داد و ستد کنند.

بسیاری از شرکت‌هایی که کشورهای آنها اخیرا و در گذشته تحریم‌هایی را علیه ایران به امضا رسانده بودند این تحریم‌ها را دور می‌زنند. این شرکت‌ها گاهی این کار را چنان با مهارت ویژه انجام داده‌اند که نمی‌توان به آنها دست مریزاد نگفت. بسیاری از دستگاه‌های اطلاعاتی این کشور‌ها پس از سال‌ها دادوستد واسطه‌ای شرکت‌های سرشناس‌شان با ایران بر سر کالاهای مشمول تحریم بتازگی متوجه این موضوع شده و برخی از آنها را با جریمه‌های سنگینی مواجه کرده‌اند و این در حالی است که با وجود این جریمه‌های سنگین، بسیاری از این شرکت‌ها و شرکت‌های مشابه نه تنها روابط خود را با ایران قطع نکردند، بلکه به علت سود بسیار زیادی که از معامله با کشورمان نصیب آنها می‌شود به دنبال راه‌های تازه دور زدن این تحریم‌ها و سیاستمداران کشورهایشان هستند تا به اجبار از این سود بی‌نصیب نمانند.

نمونه‌های بسیار بارزی از این مدعا وجود دارد که آنها را در قلب انرژی کشور یعنی منطقه ویژه اقتصادی پارس جنوبی به صورت بارزی مشاهده کردیم که بسیاری از شرکت‌های معروف طرف قرارداد این منطقه که پس از تحریم به دنبال کار خود رفته بودند بازهم با انواع و اقسام پیشنهادات جدید بازگشته‌اند، زیرا دست کشیدن از سود سرشار مشارکت در توسعه مهم‌ترین منطقه انرژی ایران که بزودی به پایتخت انرژی در دنیا تبدیل می‌شود کاری ناشدنی است.

رامین مهمان‌پرست، سخنگوی وزارت امور خارجه در جمع خبرنگاران در خصوص این که اخیرا یکی از مقامات آمریکایی که طراح دور قبلی تحریم‌ها علیه ایران بوده است، اعلام کرده آمریکا باید راه‌های دورزدن تحریم‌ها برای ایران را ببندد گفت: استوارت لوی از این حرف‌ها زیاد می‌زند. تحرکاتش زیاد شده و به کشورهای مختلف سفر می‌کند تا به اقدام غیرقانونی که توسط شورای امنیت دنبال شد ادامه دهند. مهمان‌پرست گفت: این حرکت را در راستای تحریک و تشدید فعالیت لابی صهیونیست‌ها می‌دانیم. این روش‌ها پاسخ و نتیجه نهایی نخواهد داشت. هیچ زمان هیچ ملت بزرگی به دلیل فشارهایی که کشورهای دیگر وارد می‌کنند تا خواسته نامشروعی را به آنها تحمیل کنند حاضر نخواهد شد دست از حقوق خود بردارد. وی در مورد این که تا چه حد این گونه تحرکات که در طول 30 سال گذشته بارها از سوی مقامات آمریکایی از روی دشمنی با ملت ایران صورت گرفته در مورد ما بازدارنده است گفت: «این کشور‌ها تاکنون نتوانسته‌اند مانع پیشرفت ملت بزرگ ما باشند و باز هم توفیقی به دست نخواهند آورد.»

این اظهارات مصداق‌های عینی زیادی دارد: کشور ترکیه به یک هیات نمایندگی آمریکایی تاکید کرده که تحریم‌های یکجانبه علیه ایران را نمی‌پذیرد و به آن اهمیتی نمی‌دهد در واقع دولت ترکیه با بی‌اعتنایی به تحریم‌های یکجانبه آمریکا علیه ایران حمایت خود را از شرکت‌های خود برای فروش بنزین به ایران اعلام کرد. روزنامه کره‌ای یونهاپ‌نیوز طی گزارشی اعلام کرد دولت کره‌جنوبی نیز در پی یافتن راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌های مالی آمریکا علیه ایران و استفاده از مبادلات مالی غیرمستقیم موسوم به نظام «انتقال تلگرافی» در مبادلات مالی 2 کشور است. مقامات کره جنوبی که تحت فشار آمریکا برای اجرای تحریم‌های یکجانبه این کشور علیه ایران قرار دارند در پی یافتن راه‌هایی برای مبادله غیرمستقیم پول بین بانک‌های ایران و شرکت‌های کره جنوبی هستند تا زیان‌های شرکت‌های کره‌ای از تحریم‌های واشنگتن را به حداقل برسانند.

ایران با مبادلات سالانه 10 میلیارد دلار بزرگ‌ترین شریک تجاری کره جنوبی در خاورمیانه محسوب می‌شود و بیش از 10 درصد نفت خام مورد نیاز این کشور را تامین می‌کند. جالب است که دوربرگردان شامل حال شرکت‌های کره جنوبی شده است زیرا در یک نظرسنجی انجام شده از شرکت‌های کره‌ای فعال در ایران، 54 درصد آنها گفتند که در اثر تحریم‌های آمریکا علیه ایران با زیان‌های سنگینی مواجه شده‌اند.

حشمت‌الله فلاحت‌پیشه، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی ‌در گفتگو با «جام‌جم» درخصوص این تحریم‌ها می‌گوید: «به نظر من تحریم‌ها در بخش‌هایی که لازم باشد نتیجه خود را خواهد داشت و نباید خوشبین باشیم که تحریم یک کاغذپاره است. اما در مورد این که بعضی از شرکت‌ها و کشورهایشان این تحریم‌های خودخواسته را دور می‌زنند در درجه اول مربوط به منافع ملی خودشان است. در درجه دوم رابطه‌ای که با کشور مقابل دارند و در درجه سوم نوعی انصاف که در بخش‌هایی از آنها و در دنیا حاکم بوده و شاید قراردادها و الزام به قطعنامه‌های سازمان ملل در درجه چهارم است. شاهد این مدعا کره شمالی است که تحریم‌هایش خیلی زودتر شروع شده و شدیدتر هم بوده است، اما حدود 111 کشور دنیا به این تحریم‌ها توجهی نکرده‌اند و سیاست‌های خود را پیش بردند.»

این عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس بخشی از این موضوع را به رابطه آنها با کشورهایی مانند روسیه و چین می‌داند، زیرا اینها هنوز بلوک شرقند و هرچند از نظر سیاسی فروپاشیده‌اند ولی از نظر اقتصادی برخی روابط، فی‌مابین آنها برقرار است.

فلاحت‌پیشه دلیل این دوربرگردان‌های سیاسی در مورد تحریم‌های اقتصادی ایران را در یک نکته مهم نیز می‌داند: «ایران به خاطر موقعیت شاهراهی، ترانزیتی و در اختیار داشتن 14 مرز آبی و خاکی، قابل نادیده گرفتن نیست و بسیاری از کشورها با درنظر گرفتن این اهمیت با ایران عمل می‌کنند. کشورمان موقعیت مهمی‌ در زمینه انرژی و بویژه نوع رابطه خوداتکایی در این زمینه‌ها دارد که در خیلی از موارد توانستیم بر تحریم‌ها غلبه کنیم.»

فلاحت‌پیشه در ادامه با تاکید بر این که احتیاجات کشورها متقابل است و به اعتقاد من باید کاری کنیم که تحریم‌های اروپایی در کار نباشد، می‌گوید: «آمریکا بعد از 31 سال عملا به این نتیجه رسید که شرکت‌های خودشان بیشتر ضرر کرده‌اند.» وی می‌گوید: «در دهه 90 میلادی زمانی که کلینتون تحریم‌هایی را علیه ایران امضا کرد یک سری از شرکت‌های آمریکایی اعتراض کردند که اینها تحریم علیه شرکت‌های آمریکایی است، زیرا موقعیت برخی از شرکت‌های نفتی آمریکایی را گرفت و به شرکت‌های اروپایی داد. آمریکایی‌ها در حال حاضر آمدند و بتدریج همان تحریم‌ها را در قالب قطعنامه‌های اخیر شورای امنیت تبدیل کرده‌اند و ما باید به گونه‌ای عمل کنیم که این تحریم‌های آمریکایی تبدیل به تحریم‌های اروپایی نشوند و اگر به این شکل شود ما قطعا در این رابطه آسیب‌هایمان بیشتر از زمانی است که فقط توسط آمریکا تحریم شویم.»

غلامرضا دهقان، عضو کمیسیون قضایی و حقوقی مجلس شورای اسلامی‌ نیز درخصوص این تحریم‌ها و این که شرکت‌های تابع کشور‌های تحریم‌کننده این تحریم‌ها را دور می‌زنند تاکید کرد: «آن چیزی که ما در حال حاضر به آن رسیده‌ایم این است که تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی‌ ایران کارساز نیست، زیرا بسیاری از کشورهایی که این تحریم‌ها را اعمال می‌کنند براساس نظر ابرقدرت‌ها ناشی از سرسپردگی آن به نظام سلطه این تحریم‌ها را امضا کرده‌اند و اگر امروز می‌بینم که بعضی از شرکت‌ها این تحریم‌ها را دور می‌زنند به این دلیل است که شرکت‌های تابعه این کشورهای مزبور اعتقادی قلبی و راسخ به این تحریم‌ها ندارند، به همین لحاظ به طرق مختلف و از طریق شرکت‌های واسطه یا کشورهای دیگر به نحوه غیرمستقیم مبادلات تجاریشان را با کشورمان ادامه می‌دهند.»

در همین حال روزنامه آلمانی دی ولت در گزارشی از روی آوردن شرکت‌های آلمانی به مبادله غیرمستقیم با ایران برای دور زدن تحریم‌ها علیه تهران خبر داده و نوشته است: «هرچقدر غرب تهدیدآمیزتر از صدور قطعنامه‌ای دیگر علیه ایران سخن می‌گوید راه غیرمستقیم تجارت شرکت‌های آلمانی با ایران از جمله از راه دبی فعال‌تر می‌شود. سازندگان تاسیسات و ماشین‌آلات آلمانی خیلی بی‌سروصدا به تجارت با ایران ادامه می‌دهند. هرچقدر تهدیدات غرب علیه تهران بیشتر می‌شود همان میزان تجارت غیرمستقیم شرکت‌های آلمانی با ایران از راه دبی افزایش می‌یابد.»

گزارش‌ها حاکی است بین سال 2005 تا 2009 صادرات کالا از دبی به ایران 3 برابر شده و به 12 میلیارد دلار رسیده است. به این ترتیب صادرات آلمان به امارات اخیرا بشدت افزایش پیدا کرده است. به گونه‌ای که در سال 2008 این صادرات به حدود 11 میلیارد دلار رسیده بود که نسبت به سال 2007، 40 درصد افزایش داشت.

نوامبر سال 2007 هربرت هونو سوویتز، سفیر سابق آلمان در تهران ارزش صادرات آلمان به ایران از راه دبی را 4 میلیارد دلار در سال ارزیابی کرد. بر اساس اطلاعات اتاق بازرگانی و صنعتی امارات ـ آلمان 800 شرکت آلمانی با شعبه‌هایش در دبی به ثبت رسیده است و این در حالی است که برلین برای جلوگیری از تجارت شرکت‌های آلمانی با ایران تاکید دارد و آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان در نوامبر 2007 اعلام کرد که ما باید تلاش کنیم راه‌های تجاری از راه غیرمستقیم نیز به ایران ختم نشود.

حسین شیخ‌الاسلام، مشاور رئیس مجلس شورای اسلامی‌ در امور بین‌المللی درباره علت دورزدن تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران از سوی برخی کشورهایی که خود به این تحریم‌ها رای داده‌اند، می‌گوید: «آنها به دنبال منفعت هستند و برای پول هر کاری را انجام می‌دهند و البته باید توجه داشت که این قبیل کشورها خود تمایلی به تحریم ایران نداشتند و صرفا براساس فشار آمریکایی‌ها به تحریم علیه ایران رای مثبت داده‌اند.»

وی درباره این پرسش که آیا این اقدام متناقض ناشی از نیاز شدید آنها به ایران است معتقد است: «نمی‌توانم بگویم که صرفا آنها به ما نیاز دارند یا ما به آنها. به هر حال این کشورها نیاز جدی به نفت ایران دارند و از طرفی دیگر ایران نیز به برخی‌ کالاهای تولیدی آنها نیاز دارد. غربی‌ها به دنبال کنترل اداره انرژی دنیا هستند و این هدف را با تعابیری از جمله بانک سوخت و... دنبال می‌کنند، ولی ما نیز می‌خواهیم کنترل انرژی خود را داشته باشیم و در واقع نوعی جنگ در این میان بین ما و آنها در جریان است و ما راه خود را ادامه می‌دهیم.»

دوربرگردان‌های سیاسی برای دورزدن تحریم‌های اقتصادی ایران توسط شرکت‌هایی که دولتمردانشان کشورمان را شامل حال فهرست بلندبالایی از تحریم کرده و آنها را نیز شامل تهدیدات بسیاری برای قطع ارتباط با ایران نموده‌اند قصه جدیدی است که در دفتر تاریخ‌نگار دنیا در حال ثبت است و نگاهی ژرف‌اندیش در عمق و کنه این قضیه انسان ظریف‌اندیش را به خنده‌ای زیرکانه وا می‌دارد، زیرا این دوربرگردان‌ها کار ایران را برای چانه‌زنی اقتصادی هموارتر می‌کند و کشورمان را شامل این گفته دقیق می‌کند که: «عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد...».