زمانی برای پوک شدن استخوان‌ها

در واقع پوکی استخوان یک بیماری شایع متابولیک استخوان بوده که در آن کاهش عمومی و شدید در توده استخوانی به‌وجود می‌آید و شیوع این بیماری در زنان بیشتر از مردان است.

بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی، این بیماری جزو 5 دشمن اصلی سلامت بشر شناخته شده است.

عوامل مستعد کننده پوکی استخوان شامل کاهش فعالیت بدنی، رژیم غذایی با کمبود پروتئین، کلسیم و ویتامین D، مصرف زیاد کافئین، آغاز یائسگی و توقف تولید استروژن، سابقه خانوادگی، استخوان‌های کوچک و بعضی بیماری‌ها از جمله بیماری‌های تیروئید و کلیه است.

نداشتن فعالیت بدنی و استراحت زیاد باعث تحلیل و پوکی سریع استخوان‌ها می‌شود و احتمال شکستگی آن را بیشتر می‌کند. تغذیه نقش مهمی در پیشگیری از پوکی استخوان دارد و افرادی که کلسیم کافی در رژیم غذایی آنها وجود ندارد یا ویتامینD کافی دریافت نمی‌کنند، در معرض ابتلای بیشتری هستند. پوکی استخوان قبل از بروز عوارض آن علامتی ندارد. علائم آن هنگامی ایجاد می‌شود که شکستگی اتفاق افتاده باشد و ممکن است شکستگی مهره و بدون درد اتفاق بیفتد و به صورت خمیدگی ستون فقرات و کاهش قد بیمار دیده شود.

مقدار نیاز روزانه به کلسیم بستگی به سن، جنس، رنگ پوست و شرایط محیطی دارد و در افراد مختلف، متفاوت است ولی به طور متوسط نوزادان 400 میلی‌گرم، نوجوانان، جوانان و میانسالان، 1200 میلی‌گرم و زنان حامله و شیرده حتی تا 20هزار میلی‌گرم (2 گرم) باید به طور روزانه کلسیم دریافت کنند. به طور مثال، یک لیوان شیر یا ماست حاوی 240 میلی‌گرم کلسیم است.

سیدضیاءالدین مظهری، متخصص تغذیه در این خصوص می‌گوید: کلسیم یکی از مواد معدنی بسیار ضروری برای بدن است که در پیشگیری از پوکی استخوان در تمام سنین موثر است و یکی از عوامل بازدارنده شکستگی سر استخوان ران و ترک خورن یا شکستگی لگن در سنین بعد از یائسگی زنان است.

به گفته او، از 35 تا 50 سالگی خروج تدریجی قسمتی از ذخایر کلسیم استخوان‌های بدن آغاز می‌شود، بخصوص در زنان 42 تا 50 ساله که تغییراتی در روند سیکل ماهانه آنها به وجود می‌آید و علائم یائسگی و پیری بروز می‌کند و به علت تغییرات هورمونی، خواه ناخواه سالانه چند درصدی از تراکم استخوانی آنها کاسته می‌شود.

مظهری به فارس می‌گوید: برای تعدیل و پیشگیری از سرعت کاهش تراکم استخوان‌ها استفاده از منابع حاوی کلسیم همراه با حرکات و فعالیت‌های بدنی متناسب با سن و بهره‌مندی از نور آفتاب، بسیار مهم و ضروری است.

پوکی استخوان، اگرچه نشانه‌های بالینی خود را در دوران میانسالی و سالمندی بروز می‌دهد، اما بهتر است بدانید که نبود تغذیه متناسب و فعالیت‌های بدنی در دوران کودکی باعث بروز این بیماری می‌شود.

به گفته متخصصان تغذیه، پوکی استخوان و از دست دادن تراکم استخوان‌ها ممکن است تا 40 درصد در ارتباط با عوامل محیطی از جمله میزان فعالیت‌ شخص و نوع تغذیه باشد، لذا با بهبود کیفیت تغذیه و تغییر روش زندگی می‌توانیم تا حد بسیار قابل توجهی میزان بروز و گستردگی شیوع پوکی استخوان و شکستگی‌ها را کاهش دهیم.

انجام فعالیت‌های منظم بدنی در چارچوب برنامه مناسب نه تنها برای سلامت استخوان‌های بدن در هر سنی تاثیرگذار خواهد بود بلکه در تأمین و تثبیت سلامت بدن نیز خالی از فایده نیست.

تشویق کودکان و نوجوانان به انجام فعالیت‌های ورزشی مثل دویدن، پریدن، والیبال، فوتبال و ژیمناستیک که با تحمل وزن بدن همراهند، باعث افزایش جذب کلسیم دریافتی در بدن شده و یک نوع بیمه برای حفظ تراکم استخوان‌ها در سنین بزرگسالی تلقی می‌شود.

عدم استفاده از منابع شیر، لبنیات کم‌چربی و سایر مواد غذایی حاوی کلسیم مثل انواع کلم‌ها، بادام و کنجد، زمینه پوکی استخوان را فراهم می‌آورد. از سوی دیگر زیاده‌روی در مصرف مواد حاوی پروتئین، نمک طعام، نوشیدنی‌های حاوی کافئین و نوشابه‌های گازدار (به علت فسفاتی که در ترکیبات خود دارند) بروز پوکی استخوان را تسریع می‌کنند.

در حال حاضر با روش‌های جدید، پوکی استخوان براحتی قابل تشخیص است. این در حالی است که در گذشته پوکی استخوان با شکسته شدن استخوان‌ها، تغییر شکل آنها و عواملی از این قبیل تشخیص داده می‌شد.

دکتر احمدرضا جمشیدی، فوق تخصص روماتولوژی با تایید این موضوع ادامه می‌دهد: این درحالی است که به رغم گستردگی ابزارهای درمانی، موفقیت در درمان به 50 درصد هم نمی‌رسد. البته هنر ما در درمان این بوده که ریسک شکستگی را کاهش دهیم، اما درمان مناسب پوکی استخوان به زمان نیاز دارد. در مجموع بهترین اقدام، پیشگیری است. بنابراین در صورت مصرف داروهایی که ریسک ابتلا به پوکی استخوان را افزایش می‌دهد، لازم است داروهای پیشگیری‌کننده از پوکی استخوان نیز تجویز شود.

این استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران، با اشاره به روش‌های درمانی پوکی استخوان، می‌گوید: خوشبختانه اکنون روز به روز داروهای جدید درمان پوکی استخوان به بازار عرضه می‌شوند. این در حالی است که قیمت این داروها همواره در حال گران‌تر شدن است؛ بنابراین می‌توان به این نتیجه رسید که پیشگیری، ارزان‌تر از درمان بوده و باید بیشتر به آن توجه کرد.وی، سوء‌تغذیه به هر علتی از جمله بیماری و تغذیه نامناسب را از عوامل زمینه‌ساز پوکی استخوان عنوان می‌کند و می‌گوید: مطالعه‌ای در کشور نشان می‌دهد که استان آذربایجان غربی به عنوان تولید کننده شیر و لبنیات کشور، کمترین میزان مصرف این مواد لبنی را دارند. این در حالی است که هر فرد روزانه به هزار میلی گرم کلسیم نیاز دارد.

به گفته دکتر جمشیدی، از آنجا که هورمون استروژن در جلوگیری از پوکی استخوان بسیار موثر است و در صورت یائسگی، این هورمون بشدت کاهش می‌یابد، از این رو چنین موضوعی می‌تواند به ایجاد پوکی استخوان کمک کند. همچنین افرادی که دچار شکستگی در اندام‌ها شده‌اند، در صورت تکرار شکستگی باید مراقب پوکی استخوان باشند.افراد دارای بیماری‌های التهابی، مبتلایان به رماتیسم‌های مفصلی، مبتلایان بیماری‌های متابولیک مانند پرکاری یا کم‌کاری تیروئید، دیابت و...، مصرف‌کنندگان داروهایی مانند کورتون و هپارین، داروهای ضد صرع، داروهای ضد سرطان و همچنین افراد بالای 65 سال در معرض ابتلا به پوکی استخوان هستند.

او با بیان این‌که مردان نیز در معرض ابتلا به پوکی استخوان قرار دارند، به ایسنا می‌گوید: مردان 65 سال به بالا نیز در معرض پوکی استخوان قرار می‌گیرند. بر این اساس لازم است از این بیماری پیشگیری کرد، چرا که اگر بخواهیم در انتظار علامت آن بمانیم با عوارض بسیاری روبه‌رو خواهیم شد، بنابراین باید ریسک‌های خطر را شناخت و برای تشخیص و درمان بموقع اقدام کرد.