حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
باورهای مشترک در حوزه آسیبهای اجتماعی
مددکاران اجتماعی و پژوهشگران در حوزه علوم اجتماعی معمولا در تعریف آسیب اجتماعی میگویند: هرگاه رفتاری در یک نظام اجتماعی به طور مشخص با هنجارهای اجتماعی در تعارض باشد و سبب کاهش یا از دست دادن کارایی و عملکرد مثبت فرد، خانواده یا گروههای اجتماعی دیگر را با اختلال مواجه کند این پدیده آسیب اجتماعی محسوب میشود .
آنها با توجه به همین تعریف پدیدههایی چون طلاق، کودک آزاری، سالمند آزاری، اعتیاد، فرار دختران و پسران از منزل، خشونتهای خانوادگی، تکدیگری و خودکشی را جزو آسیبهای اجتماعی میدانند.
حدود 9 ـ 8 دهه پیش بیشتر پژوهشها در حوزه آسیبهای اجتماعی جنبهای نظری داشتند و به همین دلیل کمتر وجه واقعبینانه آنها مد نظر قرار میگرفت، اما پس از مدتی، این پژوهشها بر شالودهای صحیحتر استوار شدند و شکلی جدیتر و عملیتر به خود گرفتند. هرچند ممکن است بخشی از عقاید پژوهشگران درباره چگونگی برخورد با آسیبهای اجتماعی با هم متفاوت باشند، اما به هر حال همه آنها در چند باور کلی نسبت به آسیبهای مشترکند برای مثال همه آنها این نکته را قبول دارند که گرچه چندین سرفصل کلی برای انواع آسیبهای اجتماعی در بیشتر کتابهای علوم اجتماعی وجود دارد، اما این همیشه باید منتظر آسیبهای اجتماعی نو پدید هم بود و برای آنها چارهاندیشی کرد، آسییبهایی که با گذشت زمان، پیشرفت تکنولوژی، بهوجود آمدن فناوریهای جدید و تبدیل جوامع سنتی به مدرن، ظهور میکنند و غفلت درباره آنها، سبب میشود ناگهان بخشی بزرگ یا تاثیرگذار در جامعه درگیر شوند. برای نمونه، آسیبهایی که به واسطه استفاده از ماهواره، اینترنت یا تلفن همراه به افراد جامعه ضرر میرسانند جزو آسیبهای اجتماعی نوپدید هستند، برخورد با این نوع آسیبها و چارهاندیشی برای آنها نسبت به دیگر انواع آسیبهای اجتماعی دشوارتر است، چرا که در دهههای گذشته، این پدیدهها کمتر مطرح بودهاند و به همین دلیل مطالعات پیشین درباره آنها بسیار محدود است و استفاده از منابع قدیمی در این حوزه نمیتواند برای حل چنین آسیبهایی کارساز باشد.
نمونهای دیگر از باورهای مشترک پژوهشگران در حوزه آسیبهای اجتماعی، اعتقاد همه آنها به این اصل است که غربالگری رد آسیبهای اجتماعی، روشی کاملا نادرست است و امکان ندارد دولتمردان و متولیان حل آسیبهای اجتماعی صرفا با سنجش کوچکی و بزرگی یک آسیب اجتماعی برای حل آن اقدام کنند چرا که امکان دارد آسیبی اجتماعی که از نظر فراوانی در سطح نسبتا پایینی قرار گرفته است در آینده با رشدی تصاعدی بخش بزرگی از جامعه را در برگیرد و از سویی دیگر حتی اگر آسیبی اجتماعی جمع اندکی از افراد اجتماع را با مشکل مواجه کند، احترام به حقوق انسانی اعضای جامعه، ایجاب میکند متولیان امور برای حل آن چارهای بیندیشند.
پژوهشگران حوزه علوم اجتماعی همچنین در حوزهای دیگر هم با یکدیگر عقایدی مشابه دارند و آن، ارتباط عمیقی است که رسیدگی به آسیبهای اجتماعی تنها وظیفه یک سازمان یا نهاد نیست و همانطور که این آسیبهای از زاویه دید علوم گوناگونی چون مجموعه علوم اجتماعی، روانشناسی و... قابل بررسی هستند، برای حل آنها هم باید سازمانها و نهادهای گوناگون وارد عمل شوند چرا که به وجود آمدن یک آسیب اجتماعی نیز معمولا حاصل نقص در عملکرد مجموعهای از نهادها و سازمانهاست.
گفت و گو
