بازسازی یخدان تاریخی ‌کرمان ‌با بتون

مردم کویرنشین شهر کرمان که از دیر باز با مشکلات اقلیمی زندگی در کویر مواجه بوده‌اند همواره در فکر ابداع روش‌هایی نو برای زندگی بهتر در کویر خشک کرمان بوده‌اند و در نهایت، این اندیشه‌ها در معماری منحصر به فرد کرمان تبلور یافته است. ساخت صدها بادگیر کهن و ده‌ها یخدان عظیم در شهر کرمان نمایانگر اوج هنر معماران کرمانی است.

هم‌اکنون در شهر کرمان چندین یخدان از دوران قاجاریه به جا مانده است که به عنوان یکی از قطب‌های جذب توریست کرمان محسوب می‌شوند اما بعضا با تغییر کاربری به سالن آمفی‌تئاتر یا زورخانه مبدل شده‌اند.

یکی از مهم‌ترین یخدان‌های کرمان که در مناطق مختلف شهر کرمان ساخته شده‌اند یخدان زریسف است که هم‌اکنون در مجاورت پارک روشندلان در خیابان زریسف کرمان واقع شده است.

نکته قابل تامل در خصوص این یخدان، مرمت عجیب یخدان است که طی ماه‌های اخیر توسط کارشناسان میراث فرهنگی کرمان انجام شده است‌. هر چند که سازه این بنا از خشت و گل بنا شده، اما طرح مرمت این بنای تاریخی کرمان به وسیله آجر و بتون صورت گرفته و همین مساله موجب تعجب گردشگران و مردم منطقه شده است. این در حالی است که یکی از مهم‌ترین اصول در مرمت آثار تاریخی، حفظ هویت معماری این آثار است که به دلیل شرایط خاص استان کرمان ساخت اکثر بناهای تاریخی استان کرمان از جمله یخدان‌ها، ارگ قدیم بم، ارگ راین و حتی بازار تاریخی کرمان با استفاده از خشت و گل انجام شده است.

مرمت دیوارهای ضلع شرقی و غربی یخدان زریسف کرمان بدون در نظر گرفتن هویت تاریخی بنا با استفاده از بتون و حتی میلگرد و آجر صورت گرفته است و جنبه بصری یخدان تاریخی کرمان را تحت تاثیر قرار داده است. در واقع مرمت این اثر تاریخی در حالی با استفاده از مصالح غیربومی و اصیل کرمان انجام شده است که به دلیل کم‌توجهی به حفظ و نگهداری این اثر تاریخی قسمت‌هایی از دیوارهای‌های مرتفع این سازه تاریخی نیز به دلیل شرایط اقلیمی دچار ریزش لایه‌های سطحی و ترک خوردگی گسترده شده است.

نکته قابل توجه دیگر کم‌توجهی در مرمت تاج دیواره‌های یخدان است به گونه‌ای که قسمت تزئینی تاج یخدان که متشکل از حداقل 11 مثلث است در سازه جدید با استفاده از 7 تا 8 مثلث ساخته شده است.

محسن موحدی، معاون فنی میراث فرهنگی کرمان در این ارتباط به خبرگزاری مهر گفته است: به دلیل ارتفاع زیاد دیواره‌ یخدان و همجواری یخدان با منازل مسکونی در پشت یخدان مجبور شدیم برای کم‌عرض نشدن کوچه پشت یخدان و استحکام بیشتر سازه از مصالح نوین استفاده کنیم. البته برای حفظ جنبه بصری یخدان در مرحله آخر مرمت این بنای تاریخی یک لایه خشت و گل روی قسمت‌های بازسازی شده کشیده خواهد شد.

وی تاکید کرده است: اگر از مصالح اصیل سازه در مرمت استفاده می‌شد در نهایت عرض کوچه پشت یخدان به دلیل عریض بودن پایه بنا کم می‌شد و مردم برای عبور و مرور با مشکل مواجه می‌شدند. هم‌اکنون بسیاری از بناهای تاریخی شهر کرمان نیاز به مرمت اساسی دارند که می توان به قسمت‌های متعددی از بازار تاریخی کرمان، حمام باغ له له، قلعه دختر و قلعه اردشیر اشاره کرد اما از مسوولان توقع می‌رود در صورت انجام عملیات مرمت این آثار، هویت اصیل و تاریخی معماری کرمان در بازسازی و مرمت این بناها حفظ شود.