حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
پلیس سایبری ضرورت امروز کشور
گسترش روزافزون فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی در سالهای اخیر، تاثیرات آن در حیات بشری در ابعاد مختلف سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی را نمایان و روشهای سنتی در تمام ابعاد را به روشهای نوین و میان رو تبدیل کرده است و در واقع هدفی جز راحتی زندگی شهری و ایجاد دهکده جهانی با حذف مرزها، زبانها و سرعت بخشیدن به کسب و کار، بهینهسازی انرژی و ایجاد ارتباط و تعامل و همکاری و... ندارد.
تفاوت عمده توسعه فناوری اطلاعات با انقلابهای صنعتی و سنتی در گذشته این است که در جوامع گذشته دولتها و حکومتها شرایط و بستر حضور مردم کشورشان را در آن انقلاب فراهم میکردهاند. یعنی با ایجاد انقلاب صنعتی و توسعه صنعت، شرایط و بسترهای لازم حضور مردم در عرصههای مختلف را با فعال نمودن کارخانهها و کشاورزی فراهم میکردند ولی انقلاب اطلاعات که مبتنی بر توسعه فناوری اطلاعات میباشد کاملا با شرایط گذشته متفاوت است. زیرا در این انقلاب مردم پیشگام هستند و قبل از حضور دولتها و حکومتها به طور خودسرانه و یا براساس کنجکاوی، علاقه و نیاز وارد این فضا (انقلاب اطلاعات) میشوند و از فناوری اطلاعات و ارتباطات با توجه به شخصیت خود بهرهمند میگردند.
اگرچه این فضا و به کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات امکانات بسیاری را فراهم آورده تا بخش قابل توجهی از فعالیتهای انسانی با سرعت بیشتر و هزینه کمتر انجام گیرند، لیکن همین فناوری اطلاعات با تسهیل زمینه و شیوه ارتکاب جرم و توسعه خسارت مادی و معنوی ناشی از جرم و ایجاد جرائم جدید و پدیده آوردن شیوههای مجرمانه نوین، فرصتهای طلایی زیادی را برای مجرمین فراهم نموده است.
در چنین فضایی که از آن با عنوان فضایی مجازی یاد میشود، افراد و مجموعههای در آن خارج از حوزه دولتها نقشآفرینی میکنند و کنترل سنتی دولتها بر حوزههای کارکردی همچون امنیت، ایجاد نظم سیاسی، مدیریت و ساماندهی به فعالیتهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را با چالشهای جدی مواجه ساختهاند. چالشهایی که بعضا هر یک از آنها برای ایجاد تزلزل در هر دولتی کافی است. بدیهی است که صحنه گردان این چالشها و حفرهها همان مجرمین نام آشنایی هستند که در سراسر جهان امنیت مردم و دولتها را هدف گرفتهاند. مجرمینی که در گذشته با ابزارهای سنتی و امروز در دنیای مدرن با استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات پیشرفته مبادرت به ارتکاب جرایم خرد و کلان میکنند، در چنین فضایی وجود عاملی که بتواند کژکارکردی افراد و سازمانها و گروهها و دستهجات را کنترل کند امری بدیهی است.
با پیشرفت کشورهای توسعه یافته در فضای سایبر و وابستگی بیچون و چرای این کشورها به فناوری و اطلاعات روز دنیا و منسوخ و نابود شدن روشهای سنتی در این کشورها ضرورت ایجاد پلیس سایبری از سالیان پیش احساس شده است و کشورهای توسعه یافته همزمان با پیدایش تکنولوژیهای جدید نسبت به ایجاد این پلیس و وضع قوانین و مقررات تواما اقدام و با این تدبیر فعالیت مجرمین را سخت کردهاند.
اینترنت به عنوان یک رسانه چند وجهی با توانایی بازنمایی کامل دنیای واقعی، با تغییری که در مفهوم زمان و مکان ایجاد کرده میزان دسترسی مخاطب را به اطلاعات، بدون محدودیتهای زمانی و مکانی امکانپذیر ساخته است.
اینترنت فضایی است که محیط آن غیرملموس است ولی نتیجه عینی آن در واقعیت شکل میگیرد. اینترنت از به هم پیوستن شبکههای محلی در شاهراههای ارتباطی و ایجاد شبکههای بینالمللی شکل گرفته است. در این محیط، حجم وسیعی از اطلاعات راجع به روابط افراد، فرهنگها، ملتها، کشورها و به طور کلی هر آنچه در کره خاکی به صورت فیزیکی ملموس وجود دارد به صورت نوشته، تصویر، صوت و اسناد در یک فضای مجازی به شکل دیجیتال وجود داشته و قابل استفاده و در دسترس کاربران میباشد. عرصه فضای مجازی با دسترسی به طیف گستردهای از مخاطبان که عموما شامل نوجوانان و جوانان است میتواند با اطلاعرسانی مستمر شبانهروزی و بدون محدودیت در این فضا و از طریق تعاملات چند وجهی صوتی و تصویری به مخاطب خود نزدیکتر شده و مانع ایجاد فاصله میان کارگزاران امنیت در جامعه و عموم مردم شود. با ظهور این پدیده (فضای مجازی) بستری فراهم شده تا علاوه بر اشخاص حقیقی حتی سازمانها و نهادهای دولتی و غیردولتی نیز لزوم حضور در این عرصه را باور کرده و برای باز نماندن از سرعت حرکت در دنیای امروز، ایفاگر نقشی در این جهان مجازی باشند و عرصه فعالیت خود را به این صحنه بکشانند و در یک جمله اینکه: جهان مجازی به دلیل ظرفیت دیجیتالی و قدرت انتقال هم زمان درخواستها و فرمانها، جهانی بودن، ارزانتر بودن، فشردهتر بودن، قابل دسترستر بودن، راحتتر بودن، استفاده بهینه از انرژی و انتشار سریع اطلاعات، همراه با کارآمدی و جذابیت و تنوع است. و از سوی دیگر منشاء چالشهای اجتماعی، سیاسی امنیتی، اقتصادی و فرهنگی بیشماری خواهد بود. اینترنت به عنوان شاهراه اطلاعاتی و با قدمت بیست ساله در جهان و سابقهای حدود 12 ـ 10 ساله در کشورمان از آمار 250000 کاربر در سال 2000 به 32 میلیون با 5/48 درصد ضریب نفوذ بر حسب جمعیت و رشدی معادل 12780% (درصد) در سال 2009 در مقایسه با سال 2000 رسیده است. کشورمان در حال حاضر با 2/55 درصد از کل جمعیت کاربران اینترنت در رتبه اول خاورمیانه ایستاده است. و این در حالی است که ضریب نفوذ اینترنت در جهان به طور میانگین 6/26 درصد و ضریب نفوذ در خاورمیانه 3/28 درصد میباشد. در فضای مجازی کشور رشد روزافزون فناوری اطلاعات در ایجاد توسعه کسب و کار، تجارت، بانکداری، خدمات، آموزش، بیمه و... و از سوی دیگر ناکارآمدی روشهای سنتی در برآوردن نیازهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و امنیتی در فضای تولید و تبادل اطلاعات (سایبری) و براساس نیاز جامعه اطلاعاتی و برنامه چشمانداز بیست ساله و سند راهبردی امنیت تولید و تبادل اطلاعات کشور، که در آن تاکید بر راهاندازی پلیس امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات و مرکز تشخیص جرائم در حوزه فضای تولید و تبادل اطلاعات را نموده است ضرورت انکارناپذیر تشکیل پلیس افتا نمایان میشود. حضور فعالانه این پلیس در عرصه فناوری اطلاعات و ارتباطات (فضای مجازی) و استفاده از قابلیتهای موجود و سایر حوزهها، برای بسترسازی مناسب، اطلاعرسانی، نظارت، ترغیب و تهدید به منظور تولید امنیت و کنترل ناهنجاریهای اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و امنیتی میتواند نقش جدی را در جامعه داشته باشد.
در این رابطه گسترش و حفظ امنیت در جامعه که با پیچیدگی روزافزون ناشی از تولید و تبادل گسترده اطلاعات مواجه است، امری بسیار دشوار بوده و نیازمند برنامهریزیهای کلان و گسترده است که سازمانهای متولی نظم و امنیت در جامعه، با شناخت قابلیتها و اهمیت فضای مجازی و براساس رویکرد تعاملی با مخاطب و کسب رضایتمندی و خشنودی مخاطب میتوانند از عهده وظایف ذاتی خود در فضای مجازی برآیند. از آنجایی که دیگر حیات اجتماعی شهروندان محدود به دنیای فیزیکی که در آن زندگی میکنند نیست، امنیت آنان نیز محدود به محیط فیزیکی زندگیشان نمیشود. از این رو حضور پلیس در قلمرو فضای مجازی برای کنترل بسیاری از ناهنجاریهایی که ممکن است در این محیط شکل بگیرد، لازم و ضروری است. همچنین موجودیت یافتن پلیس امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات کشور میتواند بسیاری از نیازهای شهروندان، سازمانها و دستگاههای دولتی و غیردولتی و بینالمللی که سایر دستگاهها قابلیت پاسخگویی به آنها را ندارند را برطرف کند.
بنابراین با تعامل شهروندان و پلیس در فضای مجازی و تامین نیازهایی که تاکنون بیپاسخ ماندهاند، آحاد جامعه احساس رضایتمندی کرده و دست به تعامل فعالانه با پلیس میزنند. این به معنای ارتباط پویا و فعال میان پلیس و جامعه است که میتواند حرکت به سوی چشمانداز بیست ساله نظام جمهوری اسلامی ایران را تسریع کند. براین اساس پلیس نیز به عنوان حافظ امنیت میتواند با بهکارگیری صحیح فضای مجازی در سطح خرد و کلان، پایگاههای پلیس را در فضای مجازی برپا کند و بخش وسیعی از فعالیتهای پلیس که بایستی در مراکز پلیس در فضای واقعی انجام شود توسط اینترنت و به سرعت و سادگی انجام گیرد. فضای مجازی فرصتی است برای توسعه چرخه اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی جامعه و خدمترسانی، چنانچه قابلیتهای آن به خوبی شناخته شده و به کار گرفته شود.
این نکته نیز قابل ذکر است که عملکرد صحیح پلیس امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات (سایبر) به عنوان حافظ امنیت در محیط وبت و یا حامی پلیسهای تخصصی در دنیای واقعی در برقراری امنیت در این محیط، علاوه بر تلاش در درک صحیح قابلیتهای این فضا و به کارگیری صحیح آنها نیازمند قانونگذاری و حمایتهای سودمند روزآمد در این حوزه نیز هست. تا زمانی که جرائم حوزه فضای تولید و تبادل اطلاعات (سایبر) به خصوص جرایم اینترنتی و حدود آنها به خوبی تعریف نشده و قوانین و مقررات بینالمللی و ملی برای آنها به طور روزآمد و متناسب با پیشرفتهای غیرقال انکار فناوری اطلاعات و در کنار آن فرهنگسازی آمیخته به ارزشهای انسانی، اخلاقی و اسلامی پیشبینی نشود، از پلیس به عنوان حافظ امنیت محیط فضای تولید و تبادل اطلاعات (سایبری) نمیتوان نتیجه مطلوب را انتظار داشت. چنانچه امکان پیادهسازی پلیس سایبر در سراسر کشور با قابلیتهای ذکر شده فراهم نشود عملکرد پلیس نمیتواند در کسب رضایت کاربران و همکاری آنها موفق باشد و فضای تولید و تبادل اطلاعات را به بستری برای توسعه کشور تبدیل نماید و اجازه ندهد این فضا به محلی برای فعالیت مجرمین تغییر کند. در فضای کنونی و آینده فناوری اطلاعات ضرورت ایجاد پلیس با حمایتهای مادی و معنوی و توسعه کشوری امری اجتنابناپذیر است زیرا دنیا در حال تبدیل شدن به دهکدهای جهانی است. دهکدهای که قبل از آن که دولتمردان، سازوکارهای شهرنشینی و قوانین مقررات و فرهنگ حاکم بر آن را انتخاب و تبیین نمایند، ساکنین آن با هر ملیت، نژاد، قومیت، مذهب، اخلاق و طرز فکر و اندیشه در ساختمانهای این فضا ساکن میشوند و بعضیها ضمن انتخاب منازل خود، محلهای کسب و کار و فعالیت خود و حتی تفریح درست یا نادرست خود را انتخاب، خانهها و یا مراکز فعالیت و بعضا وقوع جرم خودشان را تعیین و با نام واقعی یا نام مستعار و یا سوءاستفاده از هویت دیگران در این شهر بیپلیس فعالیت قانونی و یا غیرقانونی خود را آغاز کردهاند.
ساکنین این دهکده جهانی با تمام اندیشه و توان سعی دارند دانش و علم خود را روز به روز افزایش دهند. زیرا آنها میدانندکه برعکس جوامع سنتی که سرمایهها در تعیین جایگاه اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی فرد کارساز بود در این فضا دانش فناوری اطلاعات یا سایبرنتیک نقشآفرینی میکند. خیلیها خوب میدانند که در حال حاضر در فضای مجازی کنونی کشور بهترین شرایط برای ساکن شدن و فعالیتهای غیرقانونی در این فضا به لحاظ نبود پلیس امنیت فضای تولید و تبادل اطلاعات سایبر فراهم میباشد.
لذا امروز برای تاسیس پلیس کارآمد، هوشمند و متخصص سایبری باید تلاش کرد تا شهر بدون ناظم اجتماعی نباشد و اگر دیر شروع کنیم شاید فردا برای پلیس هم جایی نباشد.
سیدکمال هادیانفر
رئیس دبیرخانه پلیس امنیت تبادل اطلاعات فضای مجازی
گفت و گو
