تابلوفرش سردرود در خطر از دست رفتن

این در حالی است که کارشناسان و بافندگان فرش معتقدند هنر تابلوفرش سردرود به دلیل نبود متولی و رواج طرح‌های کامپیوتری در خطر از دست دادن اصالت خود است.

کاظم صحتی سردرود یکی از تولیدکنندگان تابلو فرش در این شهر قدمت این اثر هنری را هم‌دوره قالی ذکر کرده و می‌گوید: در قدیم هنرمندان، طرح‌های قالی را به صورت ابتدایی و انتزاعی که از مناظر و اشخاص محیط اطراف خود الهام گرفته بودند، خلق می‌کردند، اما به مرور زمان این نقوش از ترکیب اصلی قالی جدا شد و بتدریج در اندازه‌های کوچک تر و در قالب تابلو به هنردوستان ارائه شد.

وی می‌افزاید: تاریخچه هنر تابلوبافی در شهر سردرود به صورت حرفه‌ای به حدود 70 سال قبل برمی‌گردد. در ابتدا طرح این تابلوها از روی پوستر و توسط اساتید مجرب طراحی می‌شد، اما با ورود تکنولوژی این طرح‌ها در قالب فتوکپی رنگی و طرح‌های کامپیوتری کار شدند. در سردرود تقریبا همه انواع قالی، با نقشه‌های متفاوت بافته می‌شود که بیشترین آن را نقشه‌های صورت، اعم از مینیاتور و پرتره‌های شخصی تشکیل می‌دهد.

صحتی درخصوص کیفیت فرش‌های سردرود می‌گوید: کیفیت فرش‌های سردرود، به جهت رعایت اصول فنی بافت، مرغوبیت مصالح و نوع نقشه آن است به طوری که بافته‌های این شهر از ظرافت و زیبایی‌های خاص خود ـ که در کمتر جایی دیده می‌شود ـ برخوردار هستند. این تولیدکننده درخصوص تسهیلات اعطایی می‌گوید: متاسفانه با توجه به این‌که این هنر متولی خاصی ندارد، نمی‌تواند در قالب تشکل و تعاونی فعالیت کرده و از امکانات و تسهیلات تعاونی‌ها استفاده نماید. بنابراین اغلب تولیدکنندگان عمدتا بنا به سلیقه خود و بدون توجه به سلیقه و خواسته بازار اقدام به تولید تابلوفرش می‌کنند، غافل از این که هر کدام از کشورها سلیقه و طرح و نقشه خاصی را می‌پسندند.

علی‌رغم این‌که این تولیدکننده درصد خطای طرح‌های کامپیوتری را بسیار پایین می‌داند، امید بنام طراح قالی استان آذربایجان شرقی این طرح‌ها را فاجعه‌ای برای تابلو فرش می‌داند. وی معتقد است در طرح‌های کامپیوتری با تبدیل نقشه به عدد و اختصاص هر کدام از اعداد به رنگ خاص بافنده را از نظر عاطفی و احساسی و بهره بردن از قوه ابتکار دور می‌سازیم و درواقع بافنده اگر عددی را روی نقشه گم کند، قالی بافته شده دچار نقص و ایراد قابل توجهی خواهد شد.

بنام اضافه می‌کند: به نظر بنده این‌که به خاطر تسهیل در بافت، این‌گونه از تکنولوژی کمک بگیریم اشتباه است و چون به کار قالیبافی نظارت نمی‌شود، به صورت غیراصولی و غیرحرفه‌ای در منازل و توسط بافندگانی که از طرح و نقشه تمام شده اطلاعی ندارند، بافته می‌شود. اینجاست که تفاوت تابلوهای بافته شده با طرح‌های کامپیوتری و نیز طرح‌های اصیل و حرفه‌ای آشکار می‌شود. قبل از پیدا شدن طرح‌های کامپیوتری که تابلوها از روی پوستر و عکس بافته می‌شدند بین عکس و بافنده یک نوع احساس مراوده و عاطفی ایجاد می‌شد به این صورت که بافنده در مواقع لزوم نخ رنگ می‌کرد و یا جایی از عکس را بنا به سلیقه خود و بدون این‌که به اصل طرح خدشه‌ای وارد شود، دستکاری می‌نمود، اما متاسفانه با ورود طرح‌های کامپیوتری این احساس بین قالی و بافنده عملا از بین رفت و بافنده فقط از روی اعداد و به صورت دستوری به بافت تابلو محکوم شد.

این طراح آذربایجانی درخصوص برخی طرح‌های رایج در جامعه ما اظهار کرد: از جمله طرح‌های رایج در کشور ما که متاسفانه به خاطر غیرحرفه‌ای تولید شدنشان در خارج نیز متقاضی ندارد، «و ان یکاد» است. در حال حاضر و ان یکاد بافی در جامعه ما به یک معضل تبدیل شده، چرا که به خاطر تولید انبوه ارزش خود را از دست داده و تولیدکنندگان و دلالان بدون توجه به ارزش معنوی متن تابلو آن را روی زمین پهن می‌کنند و به صورت شیء تجاری به آن نگاه می‌شود.

علی سلیمانی، رئیس اداره فرش سازمان بازرگانی آذربایجان شرقی نیز درخصوص مشکلات قانون کپی‌رایت در استان می‌گوید: متاسفانه در بحث مالکیت معنوی فرش استان بخصوص تابلو فرش با مشکلات زیادی مواجه هستیم. این مقوله در داخل کشور در صورت شکایت صاحب اثر توسط سازمان بازرگانی قابل پیگیری است، اما در بحث تجارت خارجی با توجه به این‌که ما عضو سازمان تجارت جهانی نیستیم، بنابراین نمی‌توانیم براساس ابزارهای بین‌المللی از حق و حقوق خود دفاع کنیم. متاسفانه باتوجه به این‌که تاکنون بسترسازی برای عضویت در سازمان تجارت جهانی صورت نگرفته از خیلی از حق و حقوق خود عقب مانده‌ایم و این مقوله باید حداقل 50 سال پیش صورت می‌گرفت که بنا به دلایلی انجام نشده است.

وی همچنین می‌گوید: در صورت تصویب ثبت نشان جغرافیایی فرش قادر خواهیم بود فرش و تابلوهای هر منطقه را با حفظ اصالت آن منطقه به جهانیان معرفی کنیم. همان طور که می‌دانید بازاریابی و سفارش‌پذیری در آثار هنری بخصوص آثار منحصر بفرد در دنیا نقش بسیار مهم و حیاتی دارد و متاسفانه متولیان امر در عرصه جذب سفارش و مشتری در هنر تابلو فرش به مانند دیگر آثار هنری کشورمان ضعیف عمل کرده‌اند. طوری که علی‌رغم کیفیت بسیار بالای تابلوفرش‌های سردرود به دلیل پایین بودن تنوع طرح و عدم شناخت کافی این اثر بی‌بدیل در جهان قسمت عمده آثار تولیدی در داخل کشور به فروش می‌رسد و تنها مقدار بسیار کم از این تابلوفرش‌ها از طریق سفارش پذیری به خارج از کشور صادر می‌شود.