راز رسانه‌ها فاش می‌شود

بخصوص شبکه خبر که میان‌برنامه‌های ویژه‌ای مثل «آرماگدون»، «سینما سلطه»، «استحاله» و مستندهای آرشیوی تدارک می‌بیند و لابه‌لای بخش‌های خبری‌اش روانه آنتن می‌کند. اما هیچ‌کدام از این برنامه‌ها تاکنون نتوانسته‌اند موضوع جنگ رسانه‌ای را بدرستی توضیح دهند و ابعاد آن را روشن کنند.

علاوه بر این‌که حجم برنامه‌هایی که در این حوزه تولید می‌شود اندک است، محتوای آنان نیز عمق و تاثیرگذاری لازم را ندارد. یعنی یک سری برنامه ترکیبی یا مستند ساخته می‌شود که هدف آنها نشان دادن این است که رسانه‌های خارجی در حال تلاش برای ضربه زدن به دین و ایمان مردم ایران هستند، بدون آن‌که استدلال روشن و قانع‌کننده‌ای ارائه شود که مردم و بخصوص مخاطبان جوان‌تر را جذب کند. اهمیت قانع کردن جوانان در این است که بیشترین کسانی که در معرض تبلیغات و ترفندهای رسانه‌ای قرار دارند جوان‌ها هستند. شاید مردم عادی کمتر با اینترنت و ماهواره و فیلم‌های سینمایی سر و کار داشته باشند، ولی جوان‌ها بخش عمده‌ای از وقت و تمرکز خود را صرف استفاده از رسانه‌های مدرن خارجی می‌کنند و طبیعی است که معیار موفقیت یک برنامه هشداردهنده، نسبت مستقیمی با میزان تاثیرپذیری مخاطبان جوان از محتوا و پیام آن برنامه دارد. اگر برنامه‌ای نتواند مخاطبان جوانش را قانع کند که دشمنان از طریق ماهواره و اینترنت قصد دارند پایه‌های اعتقادی و مذهبی‌اش را سست کنند، همه این حرف‌ها در حد فرضیه باقی می‌ماند و حتی ممکن است سازندگان چنین برنامه‌هایی به «توهم توطئه» متهم شوند.

از چندی پیش برنامه‌ای گفتگومحور به نام «راز» روی آنتن شبکه 4 می‌رود که در ادامه همین رویکرد هشداردهنده ساخته شده و قصدش افشای ترفندهای رسانه‌های غربی است. نادر طالب‌زاده یکی از شناخته‌شده‌ترین کارشناسان این حوزه است و باید اذعان کنیم که او در حیطه مطالعاتی خودش صاحب‌نظر و کاربلد است. زبان انگلیسی می‌داند، به سفرهای مطالعاتی رفته و سال‌های طولانی از عمرش را به بررسی ابزارهای سلطه فرهنگی غرب گذرانده است.

طالب‌زاده مستندساز و سینماگر باتجربه‌ای هم هست. تجربه سال‌ها فعالیت عملی در حوزه رسانه باعث شده که اطلاعات تئوریک او با دانش عملی آمیخته شود و کارایی بیشتری پیدا کند. او مجری ـ کارشناس برنامه «راز» است و هر شب با بررسی یکی از ابعاد فعالیت مخفیانه رسانه‌های خارجی، میهمان خانه‌های مردم می‌شود. تخصص او شناسایی روابط پنهان میان ابررسانه‌های آمریکایی و زنجیره‌های چندملیتی دنیای ارتباطات با نهادهای صهیونیستی است.

گاهی فیلمی را تحلیل می‌کند و از این زاویه به آن می‌پردازد که چه مقصودی پشت کنایه‌ها یا تصویرهای معنی‌دار فیلم پنهان است و سازندگانش چه هدفی را دنبال می‌کرده‌اند. مثلا ممکن است فیلمی اکشن را ببینیم و به فکرمان هم نرسد که کلی مضمون ضدایرانی یا ضداسلامی در لابه‌لای نماها و دیالوگ‌های آن گنجانده شده، اما طالب‌زاده کارش این است که این مضامین را رمزگشایی‌ و بیننده را نسبت به توطئه‌های پنهان‌شده در فیلم آگاه کند. البته ممکن است در مواردی اشکال‌هایی هم به روش بحث او وارد باشد و در بیرون کشیدن برخی مفاهیم از دل فیلم زیاده‌روی کند، ولی روی هم رفته در این حوزه کمتر کارشناسی را سراغ داریم که سواد و تجربه طالب‌زاده را داشته باشد و در ضمن سینما را در قالب کار عملی تجربه کرده باشد و خوش‌صحبت نیز باشد. او مختصات رسانه تلویزیون را می‌شناسد و به همین دلیل بدون حاشیه رفتن یا اطوارهای خودنمایانه، اصل مطلب را در خلاصه‌ترین شکل ممکن و به شیوه‌ای صمیمی و خودمانی با بیننده مطرح می‌کند.

حرف اصلی او در برنامه «راز» این است که غرب برای اثرگذاری روی فرهنگ خانواده‌ها و تغییر دادن ذهنیت معنوی افراد جامعه ما سرمایه‌گذاری کرده است. بسیاری از برنامه‌های سرگرم‌کننده آمریکایی، روی ضمیر ناخودآگاه مخاطبانشان تاثیر می‌گذارند و در درازمدت عادت‌ها و باورهای آنان را عوض می‌کنند. این حرف در تلویزیون و سایر رسانه‌‌ها بارها زده شده، اما شکل بیان آن در «راز» متفاوت است و همین تفاوت باعث شده مخاطبان زیادی را جذب کند. ساختار برنامه چنین است که در هر قسمت طالب‌زاده از مهمانانش می‌خواهد که در حوزه مشخصی صحبت کنند و در میانه بحث، فیلم‌ها و قطعات آرشیوی کوتاهی نمایش داده می‌شود که با موضوع برنامه هماهنگی دارد. در واقع ساختار «راز» کاملا معمولی است و هیچ وجه ابتکاری برجسته‌ای ندارد. چیزی که مخاطبان برنامه را مجذوب می‌کند تسلط طالب‌زاده در حوزه تخصصی خودش است و بیان ساده و شیوای او که متکی بر تحقیق و مطالعه است. نکته مهم این است که طالب‌زاده هرگز سعی نمی‌کند اطلاعاتش را به رخ بیننده بکشد یا وسط صحبت مهمانانش اظهار فضل کند. «راز» یک بار دیگر اهمیت مجری را در برنامه‌های گفتگومحور یادآوری می‌کند.

شاید ضعیف‌ترین بخش برنامه بخشی باشد که یک خانم مجری جوان با لحنی متکلف (که با لحن صریح و صمیمی طالب‌زاده تضاد دارد) پیامک‌های بینندگان را می‌خواند و جمله‌هایی کلیشه‌ای در پاسخ آنان می‌گوید. البته طبیعی است که یک برنامه نوپا مثل «راز» برای نشان دادن میزان موفقیتش در جذب مخاطب به چنین شیوه‌هایی روی بیاورد و پیام‌های بینندگانش را بازتاب دهد، ولی لحن و شیوه اجرای این بخش تناسبی با رویکرد اصلی برنامه ندارد. بد نیست اگر این بخش کوتاه شود یا حتی در قالب زیرنویس ارائه شود تا وقت بیشتری برای گفتگو باقی بماند. در مجموع این بخش از برنامه «راز» حال و هوای رادیویی دارد و مناسب رسانه‌ای دیداری مثل تلویزیون نیست. پخش زنده برنامه یکی از امتیازهای آن است که جذابیت و گرمای بحث‌های کارشناسی را بیشتر می‌کند. البته همزمانی «راز» با سریال‌های ماه مبارک رمضان باعث کاهش تعداد بینندگان آن شده، ولی همین مقدار موفقیت در جذب مخاطب نیز برای برنامه‌ای که رقبای سرسختی مثل سریال‌ها دارد قابل توجه است. از استقبال بینندگان معلوم است که این برنامه گل کرده و در آینده با تبلیغات بیشتری پخش خواهد شد.