تناقض‌گویی‌ها درباره تعداد گردشگران خارجی

سازمان گردشگری: افزایش! همین و بس!

با وجود تلاش «جام‌جم» برای گفتگو با علیرضا عامری، معاون گردشگری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشور، وی حاضر به پاسخگویی در این زمینه نشد، اما پوینده، مدیرکل دفتر توسعه گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به ذکر چند جمله کوتاه در پاسخ به پرسش «جام‌جم» بسنده می‌کند و می‌گوید: کاهش آمار را تایید نمی‌کنم و معتقدم ایران امسال نسبت به سال گذشته 40ـ30 درصد افزایش آمار در شمار گردشگران خارجی داشته است. این در حالی است که هنوز هیچ آمار رسمی و دقیقی از شمار گردشگران خارجی ورودی به کشور در سال جدید ارائه نشده و آخرین آمار در حوزه گردشگری که امسال از سوی این مدیر اعلام شده مربوط به سال گذشته است که آن را یک میلیون و 619 هزار و 35 نفر اعلام کرده و نتیجه گرفته بود که این آمار نسبت به سال قبل از آن حدود 38 درصد رشد داشته است. البته باید به این نکته هم توجه داشت که هنوز در کشور ما، مرجع آماری معتبری برای محاسبه شمار گردشگران ورودی و خروجی از کشور وجود ندارد و مدیرکل دفتر توسعه گردشگری سازمان میراث فرهنگی و گردشگری این آمار را از اداره گمرک گرفته بود، در حالی که این اداره آمار کلیه مسافران ورودی به کشور را ارائه داده که همین نکته باعث شد فعالان حوزه گردشگری و اساتید دانشگاهی، نسبت به این آمار، واکنش‌های تندی نشان دهند، نادرست بخوانندش و بر کاهش آمار گردشگران پافشاری کنند، با این حال گرچه مشاهدات از درستی گفته‌های آنها خبر می‌داد اما آنها آمار معتبری برای ارائه نداشتند که شک‌ها را درباره نادرست بودن آمارهای سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به یقین تبدیل کند.

شمار کارشناسان حوزه گردشگری غیروابسته به دولت که به کاهش آمار گردشگران معتقدند، بیش از مسوولان معتقد به افزایش این آمار در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری است. یکی از شاخص‌های ارزیابی تقریبی شمار گردشگران داخلی و خارجی، میزان تورهای ورودی به کشور و ضریب اشغال هتل‌ها در استان‌های قطب گردشگری مانند اصفهان و فارس است.

هرچند نایب رئیس هیات‌مدیره جامعه تورگردانان حاضر نشد با «جام‌جم» در این باره گفتگویی داشته باشد اما علی‌اصغر رضایت، رئیس اتحادیه هتلداران اصفهان، در گفتگو با «جام‌جم» توضیحات کامل‌تری ارائه می‌دهد و با اشاره به این که آمار گردشگران خارجی ورودی به استان اصفهان در سال جاری و گذشته تغییری نکرده اما نسبت به سال 87 کاهش داشته است توضیح می‌دهد: به هر حال شرایط محیطی و کمبود آب زاینده‌رود در سال گذشته بر شمار گردشگران خارجی ورودی به استان اصفهان، تاثیر منفی گذاشته است.

رضایت می‌افزاید: ما با در نظر گرفتن تبلیغات سوئی که از سوی استکبار جهانی درباره کشورمان انجام می‌شود انتظار کاهش آمار گردشگران خارجی ورودی به کشور را داشتیم.

به گفته او، تبلیغات منفی علیه ایران در حدی بوده است که برخی گردشگران خارجی گمان می‌کنند اگر به ایران سفر کنند غذا و محل اقامتی پیدا نمی‌کنند!

حمید سجادیان، رئیس اتحادیه هتلداران استان فارس هم از کسانی است که کاهش چشمگیر ورود گردشگران را به کشور تایید و تشریح می‌کند: هم‌اکنون سطح اشغال هتل‌های استان فارس، زیر 30 درصد است، در حالی که در زمان مشابه در سال 87، این رقم بالای 70 درصد بود. وی با توضیح این که از هر 10 گردشگر این استان، 7 نفر داخلی و 3 نفر خارجی هستند اضافه می‌کند: کاهش شمار گردشگران، محدود به گردشگران خارجی نیست و شمار گردشگران داخلی هم کاهش داشته است. به گواه این مسوول، استان فارس کمی بیش از 4 هزار تخت دارد و اگر در سال حدود 500 هزار نفر به این استان سفر کنند ضریب اشغال این هتل ما به صددرصد می‌رسد.

رجبعلی خسروآبادی، مدیر اجرایی اتحادیه هتلداران تهران کاهش گردشگران خارجی ورودی به استان تهران را 20 درصد تخمین می‌زند. او هم نقش تبلیغات مسموم درباره ایران را در کاهش شمار گردشگران خارجی ورودی به کشور موثر می‌داند اما معتقد است بخش عمده‌ای از علل این کاهش داخلی است و به ضعف سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در عمل به مصوبات برنامه چهارم توسعه مربوط می‌شود.

منظور مدیر اجرایی اتحادیه هتلداران تهران از مصوبات عمل نشده برنامه چهارم، مواردی چون ارتقای سطح آموزش خدمتگزاران حوزه گردشگری، ساماندهی تشکل‌های غیردولتی و واگذاری امور به آن‌ها و عدم تشکیل شبکه اطلاع‌رسانی گردشگران است.

نبود تعریفی دقیق از گردشگر، یکی از دلایل تضاد آمار ارائه شده از سوی مسوولان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری و فعالان حوزه گردشگری است، به طوری که براساس تعریف سازمان جهانی جهانگردی، گردشگر مسافری است که در محلی به جز محل اقامت خود حداقل یک شب و حداکثر یک سال در کشوری می‌ماند و دلیل اصلی سفرش، تفریح، استراحت، دیدار بستگان، درمان، زیارت اماکن مقدس، بازدید از آثار تاریخی و مراکز فرهنگی و هنری، شرکت در مسابقات ورزشی یا تماشای آنها، بازدید از نمایشگاه‌های بازرگانی یا مراکز فعالیت‌های اقتصادی و شرکت در همایش‌ها و نشست‌هاست. اما سازمان میراث فرهنگی و گردشگری همه مسافرانی را که به قصد کار، تحصیل ، تجارت یا تفریح به ایران سفر می‌کنند، گردشگر محسوب می‌کند و به همین دلیل شمار گردشگرانی که این سازمان اعلام می‌کند با شمار کسانی که بنا به تعریف سازمان جهانی جهانگردی گردشگر به حساب می‌آیند، کاملا متفاوت است.

حتی اگر اظهارات فعالان حوزه گردشگری غیردولتی و مشاهدات میدانی را از کاهش آمار گردشگران ورودی به کشور نادیده بگیریم. برای اثبات ادعاهای مسوولان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری درباره افزایش شمار گردشگران خارجی، باید باور کنیم که در سال‌های اخیر، تحولی بزرگ در صنعت گردشگری در کشورمان رخ داده است که باعث شده این رقم افزایش یابد اما آیا واقعا گامی مهم برای توسعه صنعت گردشگری در ایران برداشته شده است؟!

برای مثال آیا تسهیلات رفاهی برای گردشگران افزایش یافته است یا ایران همچون کشورهای همسایه، برای رونق گردشگری‌اش اقدام به تبلیغات گسترده در شبکه‌های جهانی کرده است یا نظارت بر واحدهای گردشگری از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری چنان قوی شده است که دیگر هیچ واحدی قادر به تخلف نیست یا شبکه اطلاع‌رسانی جهانگردی در کشور که از سال‌ها پیش وعده ایجاد آن داده شده بود، راه افتاده است؟

پاسخ به همه این پرسش‌ها منفی است و همین «نه»های مکرر، گویای آن است که صنعت گردشگری در سال‌های اخیر تحول مهمی را پشت سر نگذاشته است و افق‌های روشنی که مسوولان در طول 5 ـ 4 سال گذشته نوید شان را می‌دادند، در حد وعده باقی مانده‌اند و با توجه به همه این شواهد می‌توان نتیجه گرفت کشور ما هنوز دلیلی برای افزایش گردشگران خارجی ندارد و حتی اگر به سختی قبول کنیم که آمار گردشگران خارجی در سال‌های اخیر کاهشی نداشته، به احتمال قریب به یقین، افزایشی هم نداشته است.

مریم یوشی زاده / گروه جامعه