بیم و‌امید های‌حذف یورو از مبادلات نفتی ایران

البته کمی بعد با شعله کشیدن بحران اقتصادی در یونان و سپس اسپانیا و آلمان، همین اتفاق برای یورو ـ پول واحد اروپایی ـ افتاد و سپس بسیاری کشورها به فکر تبدیل ذخایر یورویی خود به ارز دیگری افتادند. اکنون ایران نیز در چنین پارادوکس و کشاکشی درگیر است. ظاهرا مدیران ارشد کشور در پی بحران‌های اخیر اقتصاد جهانی به این نتیجه رسیده‌اند که کار کردن با ارزهایی همچون دلار آمریکا یا یورو با ریسک بیشتری همراه شده است و گاه درجه این ریسک به حدی بالا می‌رود که نیاز به کاهش یا قطع استفاده از این ارزها را پیش‌رو قرار داده و لزوم جایگزین کردن ارز یا ارزهای دیگری را به جای 2 ارز یاد شده هشدار می‌دهد.

حال اگر مساله تحریم‌های یکجانبه اروپا و آمریکا بر علیه ایران را نیز به ابعاد اقتصادی این موضوع اضافه کنیم، خواهیم دید که حرکت ایران به سوی حذف کامل دلار و یورو چندان بدون توجیه و پشتوانه کارشناسی نیست، البته بانک مرکزی به درستی اعلام نکرده که سهم دلار و یورو در ترکیب سبد ارزی کشور چقدر است، اما هرچه هست این سهم قابل توجه به نظر می‌رسد و لذا هرگونه تصمیمی درباره تغییر در این سهم با ریسک‌‌های زیادی مواجه است که با هشدار کارشناسان مواجه است.

دکتر بیژن بیدآباد، کارشناس ارشد پولی ـ مالی در این باره به خبرنگار ما می‌گوید: صرف‌نظر از تمام مسائل سیاسی که آمریکا و اروپا برای ایران ایجاد کرده‌‌اند و بحث‌ تحریم‌ها،‌ باید پذیرفت دلار و یورو یک ویژگی برتر نسبت به سایر ارزها دارند و آن فراگیری است. شما در دنیا کمتر ارزی را پیدا می‌کنید که به اندازه دلار یا یورو قابلیت پذیرش در کشورهای مختلف داشته ‌باشد.وی افزود: لذا اگر به هر دلیل اصرار دارید ارز دیگری جایگزین دلار و یورو شود باید فراگیر باشد یعنی در کشورها و اقتصادهای مختلف پذیرفته شود. همچنین این ارز باید به وفور در دسترس باشد و من فکر نمی‌کنم دست‌کم در حال حاضر چنین ارزی را پیدا کنید.

وی اظهار داشت: دریافت کردن ارز دیگر و هر ارز دیگری در قبال فروش نفت آسان است و اتفاقا کشورهای خریدار ما استقبال می‌کنند که ما ارز ملی آنها را بپذیریم، چرا که با این اقدام تفاوت ارزش ارز ملی خود با ارزش جهانی یورو را به دریافت‌کننده ارز یعنی ایران منتقل می‌کنند، اما توجه داشته باشید روی دیگر سکه پذیرفتن آن ارز از سوی کشورهایی است که ما می‌خواهیم از آنها کالا بخریم.

وی خاطر نشان ساخت: این مساله بویژه درباره شرکای اصلی تجاری ما به چشم می‌خورد. مثلا امارات حاضر می‌شود در برابر 14 میلیارد دلار مبادلات سالانه‌اش با ایران 14 میلیارد یوآن یا 14 میلیارد پوند دریافت کند؟ این مساله از این نظر چالش‌برانگیز است که شاید بخش خصوصی یا دولتی امارات حاضر به پذیرش ارزهای مورد نظر ما نشود، چون در حلقه دیگر زنجیر خودش نمی‌تواند آن ارز را به مشتری دیگرش بدهد.

بیدآباد تصریح کرد: از سوی دیگر شما مساله تفاوت بهای ارزهای مختلف با یکدیگر را دارید که هم مبادلات را دشوار کرده و هم هزینه‌ها را افزایش می‌دهد. اما ارزهایی چون یورو در سطح جهانی کشف ارزش می‌‌شوند، اما سایر ارزها چنین ویژگی‌ را ندارند و امکان سوءاستفاده از آن زیاد است.

این تحلیلگر ارشد مالی گفت: جمع‌بندی من این است که تصمیم حذف یورو از معاملات نفتی که معاملات هنگفتی است، به یکباره و در کوتاه‌مدت ریسک بزرگی است و در سبد ارزی کشور اخلال ایجاد می‌کند. اگر هم تصمیمی برای حذف یورو هست باید تدریجی و همزمان با یافتن ارز جایگزین مناسب و امضای قرارداد حفظ ارزش پول باشد تا کشور درباره خریدهای خارجی آسیب نبیند.

غلامرضا سلامی، کارشناس پولی ـ مالی نیز در این‌باره به خبرنگار ما می‌گوید: تصمیم حذف یورو از مبادلات نفتی کشور باید در نهایت احتیاط اجرا شود. برای من سوال است که ارز جایگزین یورو برای ایران که فراگیری و پذیرش جهانی داشته باشد، چه خواهد بود؟ شما دلار آمریکا و یورو را که کنار بگذارید، چه جایگزینی برای آن پیدا خواهید کرد؟ توجه داشته باشید که اگر عمده معاملات اقتصادی کشور را به ارزی پیوند بزنید که نمودار ارزش جهانی ندارد، فقط به انتقال مشکلات آن ارز به اقتصاد کشور کمک کرده و از سوی دیگر تنوع مشتریان و قدرت انتخاب خود را کم کرده‌اید، چراکه مجبورید از نقاطی کالا یا خدمات بخرید که حاضر به پذیرش آن ارز خاص از شما باشند و روشن است هر ارزی فراگیری دلار و یورو را ندارد.وی افزود: لذا این تصمیم بسیار دارای ریسک است و باید با احتیاط و تدریج با آن برخورد کرد. باید روی ارزهای جایگزین مطالعه کرد. مبادا ارز یا ارزهای جایگزین براساس ملاک‌های سیاسی و غیراقتصادی انتخاب شوند؛ این بزرگ‌ترین جفا در حق اقتصاد کشور است.

با این حال افرادی نیز از ایده حذف یورو از مبادلات نفتی کشور حمایت می‌کنند. به‌زعم آنان اتکای بیش از حد سبد ارزی کشور به یورو و دلار در شرایطی که ارزش این ارزها در نوسان بوده و آسیب‌پذیری پیدا کرده است، به صلاح منافع اقتصادی کشور نیست. لذا باید ارزهای کمکی نقش پررنگ‌تری در سبد ارزی کشور داشته باشند. این افراد همچنین تحرکات خصمانه غرب علیه منافع ایران را یادآوری و پیشنهاد می‌کنند کاهش یا توقف مبادله وجوه نفت ایران با یورو، ضربه مناسبی به گردش این پول وارد خواهد کرد و درواقع این حداقل واکنشی است که می‌توان به مسببان صدور قطعنامه‌های ضد ایرانی بروز داد.

کاظم دلخوش اباتری عضو کمیسیون اقتصادی مجلس به خبرنگار ما می‌گوید: سبد ارزی کشور در یک سال اخیر از محل تغییر ارزش دلار و یورو ضرر زیادی کرده است و این ضرر بر هیچ کس پوشیده نیست.

اکثر کارشناسان اقتصادی برای سال‌های پیش رو دلار و یورو را دارای استحکام لازم نمی‌دانند چراکه آشفتگی اقتصادی در بلوک غرب ادامه خواهد داشت. در نتیجه ماجرا باید ریسک نگهداری ذخایر ارزی کشور به این دو ارز را بپذیریم.

وی افزود: من نمی‌گویم سهم یورو و دلار را در سبد ارزی به صفر برسانیم. این منطقی نیست. چون به هر حال این ارزها در دنیا مورد قبول هستند، اما می‌توان مبادلات با این ارزها را کاهش داد و ارزهای دیگر را بتدریج در سبد ارزی کشور پررنگ کرد. مثلا می‌توان با کشورهای صادرکننده کالا به ایران صحبت کرد و از ارز ملی آن کشورها بهره برد.

وی اظهار داشت: ارز کشورهای مسلمان یکی از این گزینه‌هاست که مناسب به نظر می‌رسد. البته یوآن ـ واحد پول چین ـ هم کم‌کم در دنیا دارد جای خودش را پیدا می‌کند و البته بانک مرکزی برای صلاحیت‌دار بودن آن باید نظر بدهد، اما بنده با اصل این مساله که یورو از مبادلات نفتی ایران حذف شود، موافقم. جعفر قادری، عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس نیز با حذف یورو از مبادلات نفتی ایران موافق است. وی به خبرنگار ما می‌گوید: این مساله تنبیه خوبی برای اروپا محسوب می‌شود که بداند ایجاد هر گونه محدودیت اقتصادی در قالب تحریم‌ها برای ایران اعم از بانکی، کالایی و غیره اول به خودشان ضربه می‌زند.

بخش خصوصی آنها از این تصمیمات بشدت ضرر می‌کند و بازار ایران را از دست می‌دهند، آن هم در کوران بحران اقتصادی که نیاز شدید به فروش کالا در غرب احساس می‌شود.

وی افزود: قطعا ما در دنیا ارزهای مناسبی برای جایگزینی دلار و یورو داریم. این که گفته می‌شود اگر این ارزها نباشد ما لنگ می‌مانیم یک تلقی ذهنی است. اینها تبلیغات بر علیه پول واحد اسلامی و جلوگیری از رو آمدن این پول در اقتصاد جهانی است. کافی است این روند آغاز شود، خواهید دید چه تعداد از کشورهای اسلامی حاضر به تعامل ارزی با ایران خواهند شد.

سید علی موسوی دوستی / گروه اقتصاد