سینه شهر به خس‌خس افتاده است

بیمارانی گریزان از پزشک

این‌که موتورسیکلت‌ها و خودروهای فرسوده در این میان همچنان از انجام معاینه فنی گریزانند، این‌که اعمال جریمه همچنان تنها ابزار پلیس برای ملزم کردن شهروندان تهرانی به انجام معاینه فنی خودروهاست، این‌که مسوولان شهری هر از چند گاه با بیان آمارهای هشداردهنده پیرامون آلودگی هوا و نقش انواع آلاینده‌های خودروها در تلاشند تا به هر نحو این بیماران از پزشک گریزان را برای مراجعه به مراکز معاینه فنی قانع کنند و... همه اینها تصاویر نه چندان رضایت‌بخشی از وضعیت معاینه فنی در کلانشهر تهران است که اگر آن را در کنار ده‌ها مشکل ریز و درشت از آلودگی هوا گرفته تا معضل لاینحل ترافیک که کلانشهر تهران سال‌هاست با آنها دست و پنجه نرم می‌کند بگذاریم، آن وقت است که می‌بینیم چهره‌ای که از سال‌های آینده شهرمان در ذهن تداعی می‌شود نه فقط ناخوشایند بلکه نگران‌کننده نیز است.

در حال حاضر سالانه بین 8 تا10 هزار میلیارد تومان بر اثر حوادث رانندگی و حدود 12 هزار میلیارد تومان در بخش آلودگی هوا ناشی از تاثیر آلاینده‌های متحرک خسارت به کشور تحمیل می‌شود که در این میان خودروها و موتورسیکلت‌ها عامل 80 درصد آلاینده‌ها در کلانشهرها هستند و این در حالی است که کارشناسان شهری و فعالان محیط زیست معتقدند انجام معاینه فنی وسایل نقلیه تا حد چشمگیری موجب کاهش این خسارت‌ها خواهد شد.

موضوعی که به نظر می‌رسد با وجود برانگیخته شدن حساسیت مسوولان شهری نسبت به آن اما اهمیت آن آنچنان که باید بر شهروندان آشکار نشده است که آمار 5/1 میلیون خودروی فاقد معاینه فنی در پایتخت گویای این واقعیت است.

افزایش مستمر آلودگی هوای تهران و به مخاطره افتادن سلامتی ساکنان این کلانشهر، سال‌ها قبل مسوولان شهر را برای حل این معضل به چاره‌اندیشی واداشت. یکی از راه‌حل‌های پیشنهادی برای مهار سیر صعودی آلودگی هوای این کلانشهر معاینه فنی خودروهای آن بود.

رفع معایب خودروها که دودزایی، انتشار انواع آلاینده‌ها و در نتیجه آلودگی هوا را به دنبال دارد تنها یکی از اهداف طرح معاینه فنی خودرو بود ضمن این‌که این طرح با انجام آزمایش‌های متعدد بر روی اجزای مختلف خودرو، اهداف دیگری مانند «ایمنی تردد خودروها» در شهر و حتی خارج از شهر را در پی داشت.

اما راه‌اندازی مراکز معاینه فنی خودرو در تهران پایان کار نبود چراکه هرچند با آغاز به کار این مراکز بتدریج ورود نیمی از مالکان 5/2 میلیون خودروی واجد شرایط برای انجام معاینه فنی اقدام کردند، اما 5/1 میلیون خودرو در این سال‌ها همچنان از انجام معاینه فنی گریزان بوده‌اند؛ اتفاقی که شاید هیچ دلیل قانع‌کننده‌ای برای آن نتوان یافت.

آبان ماه سال 87 هنگامی‌که وضعیت آلودگی هوای پایتخت در شرایط هشدار قرار گرفت، مسوولان ستاد آلودگی هوای تهران به فکر چاره‌اندیشی در این زمینه افتادند، به طوری که رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی ناجا از برخورد جدی با خودروهای فاقد معاینه فنی خبر داد و این مساله موجب شد یکباره انبوهی از خودروها به سوی مراکز معاینه فنی خودرو سرازیر و صف‌های کیلومتری مقابل این مراکز تشکیل شود.

هر چند از زمانی که اجرای قانون معاینه فنی خودرو به طور جدی در دستور کار پلیس راهنمایی و رانندگی قرار گرفت چند سالی می‌گذرد، اما با گذشت این زمان بررسی‌ها بیانگر این واقعیت تلخ است که آنچه رانندگان را در این سال‌ها ملزم به مراجعه به مراکز معاینه فنی خودرو کرده است، در وهله اول تنها یک عامل بوده و آن نگرانی و دغدغه‌شان از بابت جریمه شدن بوده است. در واقع وجود برخی نارسایی‌ها، عدم فرهنگسازی مناسب و دیدگاه‌های نادرستی که برخی رانندگان درباره لزوم معاینه فنی خودرو دارند، موجب شده اغلب آنها با وجود آگاهی نسبی از مزایای معاینه فنی، تنها از نگرانی جریمه شدن توسط پلیس به مراکز معاینه فنی مراجعه کنند و تازه آن زمان است که از نقص‌های ریز و درشت وسیله زیر پایشان باخبر می‌شوند.

از مجموع 5/7 میلیون دستگاه موتورسیکلت در کشور بیش از 2 میلیون دستگاه آنها در کلانشهر تهران تردد می‌کنند و امان از این موتورسیکلت‌ها که از هر زاویه‌ای که به کلکسیون معضلات ریز و درشت پایتخت از ترافیک گرفته تا آلودگی هوا و آلودگی صوتی و... نگاهی می‌اندازیم به نحوی پای آنها در میان است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد موتورسیکلت‌ها در بحث معاینه فنی چندان خوش آوازه نیستند به‌طوری‌که مدیرعامل ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران از گریزان بودن راکبان موتورسیکلت برای انجام معاینه فنی گلایه‌های بسیار دارد.

در واقع اینگونه به نظر می‌رسد با توجه به نقش خودروها در آلودگی هوا و حساسیتی که در سال‌های اخیر نسبت به معاینه فنی خودروهای پایتخت از سوی مسوولان وجود داشته است، راکبان موتورسیکلت‌ها با این بهانه معاینه فنی را مختص خودروها دانسته و به نوعی خود را از اجرای این قانون مستثنی می‌دانند.

جالب اینجاست در حالی که قانون تمام دارندگان وسایل نقلیه را موظف به داشتن معاینه فنی کرده است و پلیس با استناد به این قانون هم اکنون علاوه بر خودروها با موتورسیکلت‌های فاقد معاینه فنی در قالب جریمه کردن برخورد می‌کند، اما واقعیت این است که چون در مقایسه با دیگر تخلفات موتورسواران مانند عدم استفاده از کلاه ایمنی و... که با استناد به آن می‌توان موتورسیکلت‌ها را توقیف و به پارکینگ منتقل کرد، حساسیتی از سوی پلیس وجود ندارد، همین مساله موجب می‌شود راکبان موتورسیکلت‌ها سنگینی اهرم نظارتی پلیس را در قضیه معاینه فنی آن چنان که باید روی خود احساس نکنند.

به گفته مدیرعامل ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران، وجود صدها هزار دستگاه خودرو فرسوده و قدیمی که فاقد استانداردهای لازم زیست محیطی هستند، کلانشهر تهران را برای داشتن هوایی سالم با بحران مواجه ساخته است و در این میان خودروها در حالی مقصر ردیف اول شناخته شده‌اند که بررسی‌ها نشان می‌دهد معاینه فنی تمام خودروهای پایتخت موجب کاهش سالانه 182 هزار تن آلاینده هوا ازجمله مونوکسید کربن و هیدروکربن خام موجود در هوا می‌شود. اما این تنها مزیت معاینه فنی خودروها برای یک شهر و شهروندان آن نیست، زیرا آمارها نشان می‌دهد با مراجعه یک میلیون و 100 هزار دستگاه خودرو طی سال گذشته به مراکز معاینه فنی حدود 172 میلیون لیتر در مصرف بنزین صرفه‌جویی شده است.

مدیرعامل ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران در گفتگو با «جام‌جم»، از وجود 5/3 میلیون دستگاه خودرو در کلانشهر تهران خبر می‌دهد که حدود 5/2 میلیون آنها مشمول معاینه فنی هستند و انجام معاینه فنی همه این خودروها موجب کاهش 23 درصدی آلودگی هوا و کاهش 182 هزارتنی آلاینده‌ها در سال می‌شود.

وحید نوروزی با اشاره به آمارهای منتشر شده از سوی بانک جهانی که خسارت آلودگی هوا در کشور طی سال 2006 را 8 میلیارد دلار عنوان کرده است، پیش‌بینی می‌کند خسارت سالانه آلودگی هوا در ایران تا سال 2016 به 16 میلیارد دلار برسد.