براساس گزارشی که در نشریه برنامه ـ وابسته به سازمان مدیریت و برنامهریزی سابق به چاپ رسید ـ صندوق بینالمللی پول در سال 88 اعلام کرد که سالانه بین 150 تا 180 هزار ایرانی تحصیلکرده از کشور میروند که به معنی خروج سالانه 50 میلیارد دلار ارز از کشور است. چندی قبل وزارت بهداشت هم از بازنگشتن 80 درصد بورسیهها از آمریکا و کانادا خبر داد، هرچند چنین آمارهایی گاه توسط مسوولان وزارت علوم انکار و گاه با مفاهیمی مانند گردش نخبگان به جای مهاجرت آنان توجیه میشود.
از سوی دیگر عزیزاله معماریانی، رایزن علمی جمهوری اسلامی در مالزی نیز هرچند حضور دانشجویان ممتاز ایرانی در مالزی را باعث ارتقای رتبه بسیاری از دانشگاههای این کشور میداند، اما توصیه میکند که انتخاب کالجهای خصوصی در مالزی آن هم در دورههای لیسانس از سوی برخی خانوادهها برای فرزندانشان، منجر به بروز مشکلاتی مانند اتلاف هزینه و زمان میشود، چرا که پرداخت سالانه 10 میلیون تومان برای تحصیل در این کالجها متناسب با کیفیت علمی آنها نیست و به گفته وی، بهتر است دانشجویان در دوره لیسانس به اخذ مدرک در ایران اکتفا کنند.
معماریانی با هشدار به این که وضعیت زندگی در مالزی با آنچه از آن تبلیغ میشد یکسان نیست، میگوید: وزارت علوم در حال ایجاد محدودیتهایی برای تحصیل دانشجویان در دورههای لیسانس دانشگاههای مالزی است و بهتر است دانشجویان قبل از تصمیم با مراجعه به سایت (www.iranscap.com) از وضعیت دانشگاههای مالزی مطلع شوند.
تحصیل در دانشگاههای بیکیفیت چرا؟
هرچند وزارت علوم میکوشد تا ظرفیت دانشگاهها را در مقطع کارشناسی ارشد و دکتری افزایش دهد، اما بسیاری از جوانان برای دریافت پذیرش از دانشگاههای هند، مالزی و... رقابت میکنند.
علیرضا ـ م از جمله دانشجویان دکترای جامعهشناسی ادبیات در دانشگاه دهلی است که میگوید: شاید ظرفیتها افزایش یابد، ولی از تنوع رشتهها در ایران خبری نیست. هنوز بسیاری از رشتهها در دانشگاههای داخل تخصصی نشدهاند، منابع علمی به روز نیست، زبان خارجی استاد و دانشجو ضعیف است، امکان دسترسی به منابع اطلاعاتی خارجی وجود ندارد، دانشجو نمیتواند در سمینارهای خارجی شرکت کند، دانشجو توان شرکت در کارگاههای آموزش خارجی را ندارد، چون گران است یا اطلاعی ندارد و... با این اوصاف انتظار دارید در ایران درس بخوانیم؟
فرشته. م هم دانشجوی دکترای داروسازی در مالزی است. او از وضعیت تحصیل در مالزی راضی است. هر چند به گفته او، با سختی و ضعفهای زیادی درس میخواند، میگوید: در ایران ما به عنوان دانشجو نمیتوانیم با دانشجویان سایر کشورها ارتباط داشته باشیم و همین برای یک دانشجو ضعف است. من اینجا یک دوست هندی، یک دوست سنگاپوری و یک دوست عرب دارم. این مساله باعث شده با فرهنگهای مختلف آشنا شوم.
مدارک دانشگاههای بیکیفیت، بیاعتبار است
اما غلامرضا حسنزاده که رئیس سابق مرکز خدمات آموزشی وزارت بهداشت بوده، معتقد است: برخی افراد که در خارج تحصیل میکنند، به دلیل تحصیل در دانشگاههای بیکیفیت قادر به بازگشت به ایران نیستند. حسنزاده میگوید: فردی که با معدل کتبی دیپلم 9.5 میرود دندانپزشکی در دانشگاهی میخواند که برای درس آناتومی باید 1200 دلار بپردازد یا برای درس فیزیولوژی 1100 دلار پرداخت میکند، مسلم است که آن مدرک اعتبار ندارد.
این مسوول در حالی از عدم ارزشیابی مدارک دانشجویان خبر میدهد که بازار موسسات اعزام دانشجو به این کشور با دریافت 500 هزار تا 4 میلیون تومان داغ است.
رایزن علمی ایران در هند با اشاره به نبود شفافیت در عملکرد بعضی از این موسسات میگوید: معلوم نیست موسسات مجاز پذیرش دانشجو چه عوامل و عناصری دارند و با کدام افراد و دانشگاهها در ارتباطند، حلقه مفقوده این موسسات این است که بر عملکرد این موسسات نظارت کافی وجود ندارد.
به گفته وی، این موسسات به دلیل سهولت در اخذ پذیرش، دانشجویان را به تحصیل دوره لیسانس تشویق میکنند، در حالی که دلالمآبانه برخورد کرده و هزینههای هنگفتی از خانوادهها دریافت میکنند.
کریم اضافه میکند: بیشتر مشکلاتی که با دلالها و کلاهبردارهای ایرانی و غیرایرانی وجود دارد، در ارتباط با دانشجویان لیسانس است. 80 درصد مشکلات دانشجویی در پونا و بنگلور اتفاق میافتد.
براساس آمار حدود 500 دانشجوی ایرانی در روسیه، 300دانشجو در بلاروس و هزار دانشجو در تاجیکستان مشغول به تحصیلند.
از سوی دیگر گفته میشود که تعداد دانشجویان ایرانی در مالزی به بیش از 9000 نفر رسیده است. این در حالی است که بسیاری از دانشجویان اطلاعی ندارند که وزارت علوم در رتبهبندی دانشگاههای خارجی بویژه در هند و مالزی، جمهوریهای شمال کشور، بعضی دانشگاهها و کالجها را در ردیف «ج» یا بیکیفیت رتبهبندی کرده و فاقد اعتبار علمی دانسته است و پس از فارغالتحصیلی، مدرک این افراد ارزشیابی نخواهد شد.
به هر حال روند مهاجرت برای تحصیل در هند و مالزی و جمهوری آذربایجان، تاجیکستان، ارمنستان و ... با خروج میلیونها دلار ارز از کشور آن هم در دانشگاههای کم یا بیکیفیت در حال افزایش است. در حالی که شأن اجتماعی و علمی برخی دانشجویان در این دانشگاهها رعایت نمیشود.
وزارت علوم هشدار میدهد: لطفا در انتخاب دانشگاه خود دقت کنید.
کتایون مصری
گروه جامعه
در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم